شوک بسته شدن تنگه هرمز به بازار فناوری | قیمت موبایل و لپ تاپ نجومی شد

بسته شدن تنگه هرمز، خط تولید فناوری را فلج و قیمت گوشی را در دنیا 30 تا 50 درصد گران کرد.

به گزارش تسنیم، جنگ تحمیلی آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران که از 9 اسفند 1404 آغاز شده و اکنون در 31 فروردین 1405 وارد هفته‌های پایانی دومین ماه خود شده، علاوه بر میدان نبرد، اقتصاد جهانی را نیز هدف گرفته است.

جمهوری اسلامی ایران در واکنش به مشارکت برخی کشورهای حاشیه خلیج‌فارس در این تجاوز، در اقدامی قاطع و در چارچوب دفاع مشروع، تنگه هرمز را مسدود کرد. انسدادی که تردد تانکرهای نفت و گاز را 70 درصد کاهش داد و بیش از 150 کشتی را برای هفته‌ها در بنادر منطقه زمینگیر کرد.

اما این موضوع ژئوپلیتیکی تنها بازار انرژی را نشانه نرفته است؛ زنجیره تأمین قطعات الکترونیکی، لپ‌تاپ، موبایل و حتی لوازم خانگی هوشمند نیز در تیررس این اختلال جهانی قرار گرفته است.

حلقه اول؛ کمبود چه موادی از خلیج فارس زنجیره فناوری را فلج کرد؟

وقتی از بسته شدن تنگه هرمز صحبت می‌کنیم، فقط قطع نفت خام مدنظر نیست. خلیج فارس تأمین‌کننده اصلی چندین ماده اولیه حیاتی است که صنعت الکترونیک و فناوری اطلاعات بدون آنها عملاً فلج می‌شود.

در ادامه، این مواد کلیدی را معرفی می‌کنیم:

هلیوم (Helium) – حیاتی‌ترین گاز برای ساخت تراشه: قطر حدود یک‌سوم هلیوم جهان را تولید می‌کند و مجتمع صنعتی «راس لفان» این کشور، بزرگترین مرکز تولید هلیوم جهان است که در جریان جنگ هدف حملات قرار گرفت و تعطیل شد.

مجتمع صنعتی «راس لفان» قطر

هلیوم برای خنک‌کاری دستگاه‌های لیتوگرافی در خطوط تولید تراشه و ساخت تجهیزات پزشکی مانند دستگاه‌های ام‌آرآی ضروری است. قیمت هلیوم از ابتدای جنگ تاکنون بیش از 50 درصد افزایش یافته و برخی تحلیلگران پیش‌بینی کرده‌اند اگر اختلال 60 تا 90 روز ادامه یابد، قیمت آن تا 25 تا 50 درصد دیگر نیز افزایش خواهد یافت.

انجمن بین‌المللی تجهیزات و مواد نیمه‌هادی (SEMI) اعلام کرده که 70 درصد از اعضای این انجمن، افزایش هزینه‌های ناشی از گرانی مواد اولیه را بزرگترین چالش عملیاتی خود در سال جاری عنوان کرده‌اند.

نفتا (Naphtha) – سنگ بنای صنعت پتروشیمی: نفتا یک مشتق نفتی است که ماده اولیه تولید پلاستیک، رزین، فیلم‌های محافظ و صدها محصول شیمیایی دیگر در صنعت الکترونیک است.

حدود 60 تا 70 درصد نفتای مصرفی آسیا از طریق تنگه هرمز عبور می‌کند. وب‌سایت تحلیل کالایی «آی سی آی اس» (ICIS) هشدار داده که «تسلط پتروشیمی آسیا بر روی یک سیستم خوراک به شدت متمرکز قرار دارد و یک شوک ژئوپلیتیکی می‌تواند در سراسر یک قاره صنعتی طنین‌انداز شود». شرکت اعتبارسنجی تجاری «کوفاس» (Coface) اعلام کرده که با قطع نفتا از خاورمیانه، تلفات تولید اتیلن در آسیا می‌تواند به حدود یک میلیون تن در ماه برسد.

آلومینیوم (Aluminium) – بدنه فناوری: کشورهای حاشیه خلیج فارس حدود 9 تا 10 درصد آلومینیوم خام جهان را تولید می‌کنند. در جریان جنگ، دو کارخانه بزرگ آلومینیوم بحرین (آلبا) و آلومینیوم امارات (EGA) هدف حملات قرار گرفتند و آلبا اعلام کرد که سه خط تولید خود را تعطیل و تولید را 19 درصد کاهش داده است.

آلومینیوم در ساخت بدنه لپ‌تاپ‌ها، گوشی‌ها، تبلت‌ها و قطعات داخلی آنها کاربرد دارد. موسسه سی‌آر‌یو گروپ (CRU Group) هشدار داده که تعطیلی یک کارخانه آلومینیوم در منطقه می‌تواند تا 1.2 میلیون تن از تولید سال 2026 بکاهد.

گوگرد (Sulfur) – پاک‌کننده ویفرهای سیلیکونی: براساس داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، کشورهای حاشیه خلیج فارس حدود 44 درصد از گوگرد جهان را تولید می‌کنند. گوگرد پس از تبدیل به اسید سولفوریک، ماده اصلی شستشو و تمیزکاری ویفرهای سیلیکونی در کارخانه‌های تولید تراشه است. تحلیلگران «ام‌بی‌اس‌بی ریسرچ» (MBSB Research) هشدار داده‌اند که اختلال در تأمین گوگرد، فرآیند تولید ویفر را مستقیماً مختل می‌کند.

شیمیایی‌های پایه (پلیمرها، رزین‌ها، حلال‌ها): خاورمیانه تأمین‌کننده اصلی متانول، اتیلن، پلی‌اتیلن، پلی‌پروپیلن و سایر مواد پایه شیمیایی است که در ساخت قطعات پلاستیکی، چسب‌ها، پوشش‌های محافظ، فیلم‌های نمایشگر و عایق‌های الکترونیکی استفاده می‌شوند.

اختلال در تأمین این مواد باعث شده شرکت‌های تولیدکننده بردهای مدار چاپی (PCB) مانند شرکت چینی «کینگبرد لامینیتس گروپ» (Kingboard Laminates Group) قیمت‌های خود را تا 10 درصد افزایش دهند.

حلقه دوم؛ واکنش شرکت‌های موبایل و لپ‌تاپ

سامسونگ الکترونیکس

سامسونگ در اقدامی بی‌سابقه، قیمت مدل‌های موجود خود از جمله گلکسی اس25 اج (Galaxy S25 Edge)، گلکسی زد فولد 7 و فلیپ 7 (Galaxy Z Fold·Flip7) و تبلت‌های گلکسی تب (Galaxy Tab) را افزایش داده است.

قیمت گوشی‌ها حدود 100 تا 200 هزار وون کره (حدود 75 تا 150 دلار) و تبلت‌ها نیز 30 تا 130 هزار وون کره گران شده‌اند. سامسونگ که معمولاً قیمت‌ها را هنگام عرضه محصولات جدید تعیین می‌کند، افزایش قیمت برای مدل‌های موجود را اقدامی خارق‌العاده خوانده است. یک منبع آگاه در صنعت فناوری به نیکی آسیا (Nikkei Asia) گفته است: با تشدید رقابت برای تأمین قطعات، قیمت‌ها به "هر قیمتی که خواسته شود" تبدیل شده است.

«طبق گزارش مؤسسه تحقیقاتی «کانترپوینت» در آوریل 2026، فروش جهانی سامسونگ در سه‌ماهه اول سال 2026 نسبت به مدت مشابه سال قبل 6 درصد کاهش یافت و سهم بازار آن به 20 درصد رسید.

اپل

براساس تحلیل مینگ‌چی کو، تحلیلگر زنجیره تأمین، اپل قصد دارد قیمت سری آیفون 18 را افزایش ندهد و هزینه‌های اضافی ناشی از بحران را خودش بپذیرد و از افزایش قیمت برای مصرف‌کنندگان جلوگیری کند.

با این حال، اپل مجبور شده است کشتی‌های حامل آیفون‌های ساخت هند را از دبی و سایر مراکز ترانزیت خلیج فارس به مسیرهای جایگزین تغییر دهد. تحلیلگران تخمین می‌زنند که حدود 15 تا 30 درصد هزینه‌های حمل از امارات متحده عربی عبور می‌کرده و تغییر مسیر این محموله‌ها، هزینه‌های لجستیکی را به شدت افزایش داده است.

با وجود این، اپل در سه‌ماهه اول 2026 61.1 میلیون دستگاه را ثبت کرد و 3.3 درصد رشد داشت و با 21 درصد سهم بازار، برای اولین بار در یک سه‌ماهه رهبر بازار جهانی شد.

دل و اچ‌پی

طبق گزارش مؤسسه «ترندفورس» (TrendForce)، دل (Dell) و اچ‌پی (HP) و سایر تولیدکنندگان بزرگ رایانه‌های شخصی قصد دارند قیمت لپ‌تاپ‌های خود را در سال جاری نسبت به سال گذشته 15 تا 20 درصد افزایش دهند.

جف کلارک (Jeff Clarke)، مدیر ارشد عملیاتی دل، گفته است: «من هرگز ندیده بودم هزینه تراشه‌های حافظه اینقدر سریع افزایش یابد» و افزوده است که این افزایش هزینه تمام خطوط تولیدی، نه فقط محصولات رده بالا، را تحت تأثیر قرار داده است.

شرکت اچ‌پی نیز در گزارش مالی خود در فوریه 2026 اعلام کرد: مانند دیگران، ما شاهد افزایش هزینه‌های ورودی هستیم که عمدتاً ناشی از افزایش قیمت حافظه‌های DRAM و NAND است و انتظار داریم این نوسانات تا سال مالی 2027 ادامه یابد.

دیگر تولیدکنندگان

سونی (Sony) قیمت کنسول بازی پلی‌استیشن 5 (PlayStation 5) را 100 دلار افزایش داده است.

ام‌اس‌آی (MSI) اعلام کرده که به دلیل کمبود مداوم حافظه DRAM و خرید تمام ظرفیت موجود توسط مراکز داده هوش مصنوعی، قیمت برخی محصولات گیمینگ خود را تا 30 درصد افزایش خواهد داد.

اینتل (Intel) مدیرعامل این شرکت هشدار داده است: «تا آنجا که من می‌دانم، هیچ آرامشی وجود ندارد. هیچ آرامشی تا سال 2028 وجود نخواهد داشت».

انویدیا (Nvidia): برنامه دارد تولید کارت‌های گرافیک مخصوص بازی را تا 40 درصد کاهش دهد زیرا نمی‌تواند به اندازه کافی تراشه حافظه تأمین کند. این شرکت همچنین برای نخستین بار در 30 سال گذشته، ممکن است در سال 2026 نسل جدیدی از محصولات گیمینگ را عرضه نکند.

شرکت‌های چینی شیائومی، اوپو و ویوو: بر اساس گزارش مؤسسه کانترپوینت، میزان فروش جهانی این سه شرکت در سه‌ماهه اول سال 2026 نسبت به مدت مشابه سال قبل به ترتیب 19.1، 9.9 و 6.8 درصد کاهش یافته است. این سه شرکت بیشترین آسیب را از بحران تأمین حافظه و تنش‌های نظامی در خاورمیانه دیده‌اند.

حلقه سوم؛ بررسی داده‌های فروش و قیمت

آخرین داده‌های مؤسسه بین‌المللی داده (آی‌دی‌سی) که در 14 آوریل 2026 منتشر شده، نشان می‌دهد که فروش جهانی گوشی‌های هوشمند در سه‌ماهه اول سال 2026 نسبت به سال قبل 4.1 درصد کاهش یافته و به 289.7 میلیون دستگاه رسیده است. این نخستین کاهش فروش پس از 10 فصل متوالی رشد محسوب می‌شود. مؤسسه کانترپوینت نیز میزان فروش را 6 درصد کاهش گزارش کرده است.

تحلیلگران مؤسسه‌های آی‌دی‌سی و کانترپوینت اکنون پیش‌بینی کرده‌اند که فروش جهانی گوشی در کل سال 2026 بین 12 تا 13 درصد کاهش یابد. بر اساس گزارش‌ها، آی‌دی‌سی کاهش 12.9 درصدی و کانترپوینت کاهش 12 درصدی را پیش‌بینی کرده‌اند که بدترین عملکرد صنعت گوشی در بیش از یک دهه اخیر خواهد بود.

همچنین بر اساس تحلیل مؤسسه «اس اند پی گلوبال موبیلیتی»، کاهش فروش جهانی خودروهای جدید در سال 2026 بین 800 تا 900 هزار دستگاه خواهد بود و مجموع تلفات فروش تا سال 2027 به 1.4 میلیون دستگاه می‌رسد.

افزایش قیمت

تحلیلگران IDC پیش‌بینی کرده‌اند متوسط قیمت جهانی گوشی‌های هوشمند در سال 2026 نسبت به سال قبل 14 درصد افزایش یابد و به 523 دلار برسد که بالاترین رقم ثبت‌شده در تاریخ است. تحلیلگران مؤسسه گارتنر (Gartner) نیز متوسط قیمت لپ‌تاپ را 17 درصد و گوشی را 13 درصد افزایش پیش‌بینی کرده‌اند.

نابیلا پوپال (Nabila Popal)، مدیر ارشد تحقیقات IDC، اعلام کرده است که در چندین بازار نوظهور، قیمت گوشی‌های هوشمند تا 40 تا 50 درصد افزایش یافته که تقاضا را به شدت تحت فشار قرار داده است.

داده‌های «ورلد اِی‌سی‌دی» (WorldACD) نشان می‌دهد ظرفیت حمل بار هوایی در مسیر آسیا-خاورمیانه تا 40 درصد کاهش یافته و نرخ کرایه هوایی از دبی به اروپا نسبت به سال قبل 84 درصد افزایش یافته و به 5.44 دلار به ازای هر کیلوگرم رسیده است. نرخ کرایه از خاورمیانه به آمریکا نیز 73 درصد افزایش یافته است.

تحلیلگران هشدار داده‌اند که لپ‌تاپ‌های زیر 500 دلار ممکن است به تدریج از بازار حذف شوند و کامپیوترهای شخصی رده ابتدایی تا سال 2028 به طور کامل ناپدید خواهند شد. یک تحلیلگر IDC اعلام کرده است که در سطح فعلی هزینه قطعات، گوشی‌های هوشمند زیر 100 دلار ممکن است به طور «دائمی غیراقتصادی» شوند.

حلقه چهارم: لوازم خانگی هوشمند و سایر کالاها

نکته قابل تأمل این است که بحران قطعات الکترونیکی تنها به موبایل و لپ‌تاپ محدود نمی‌شود. بر اساس گزارش نیکی آسیا (Nikkei Asia)، امروزه حتی ماشین‌های لباسشویی و یخچال‌های هوشمند نیز ده‌ها نیمه‌هادی در خود دارند و افزایش قیمت قطعات به این محصولات نیز سرایت کرده است.

یک منبع آگاه در صنعت فناوری به نیکی آسیا گفته است: «مصرف‌کنندگان به طور فزاینده‌ای باور کرده‌اند که "امروز ارزان‌ترین روز برای خرید لوازم الکترونیک است". حتی اگر خاورمیانه آرام شود، انتظار کاهش قیمت‌ها را نداشته باشید».

همچنین کالاهای دیگری مانند منسوجات و پوشاک نیز تحت تأثیر قرار گرفته‌اند. بر اساس تحلیل مؤسسه رتبه‌بندی اعتباری «کوفاس» (Coface)، حدود 60 تا 70 درصد نفتای آسیا از هرمز عبور می‌کند و نفتا ماده اولیه تولید الیاف مصنوعی در صنعت نساجی است. اختلال در این زنجیره، قیمت پوشاک را نیز در سراسر جهان افزایش داده است.

بسته شدن تنگه هرمز توسط ایران در دفاع از حاکمیت خود، با ایجاد اختلال در چهار لایه کلیدی، زنجیره تأمین فناوری اطلاعات و ارتباطات جهان را هدف قرار داده است:

لایه مواد اولیه: کمبود و گرانی هلیوم، نفتا، آلومینیوم، گوگرد و سایر مواد شیمیایی که همگی از مسیر هرمز عبور می‌کردند.

لایه لجستیک: کاهش 40 درصدی ظرفیت حمل هوایی در مسیرهای کلیدی، افزایش 84 درصدی نرخ کرایه هوایی و تغییر مسیر کشتی‌های حامل کالاهای الکترونیکی.

لایه قطعات: افزایش بی‌سابقه قیمت تراشه‌های حافظه (برخی گزارش‌ها از افزایش 100 درصدی قراردادهای تأمین NAND در سه‌ماهه اول 2026 خبر داده‌اند) و کمبود قطعات کلیدی مانند بردهای مدار چاپی (PCB) که زمان تحویل آنها از 6 هفته به 6 ماه رسیده است.

لایه مصرف‌کننده: افزایش 40 تا 50 درصدی قیمت گوشی در برخی بازارها، افزایش 15 تا 20 درصدی قیمت لپ‌تاپ، حذف تدریجی محصولات ارزان قیمت از بازار

این بحران به وضوح نشان داد که فناوری پیشرفته و صنعت ICT، علیرغم تصور عموم مبنی بر «مجازی» و «بی‌مرز» بودن آن‌ها، عمیقاً به زیرساخت‌های فیزیکی مانند انرژی، حمل‌ونقل و مواد اولیه وابسته هستند و قدرت بازدارندگی ایران اسلامی، حتی می‌تواند پیشرفته‌ترین زنجیره‌های فناوری جهان را از کار بیندازد.