اعجاز پهپادهای ایرانی ؛ صورت‌بندی جدید قدرت هوایی

بی‌بی‌سی:  اکرم خریف کارشناس نظامی در کتاب جدید در سایه شاهد به شرح شکل گیری و توسعه صنعت پهپاد در ایران می پردازد. او در کتاب راهبردی را توضیح داده که ایران با تکیه بر آن توانسته با وجود تحریم و محدودیت های آمریکا به بازیگری در صنعت نظامی جهانی تبدیل شود.

 به پهپادهای ایرانی در گزارش های نظامی درباره فعالیتهای حزب الله لبنان در مرز با اسرائیل اشاره شد. سپس کارشناسان با بررسی بقایای تجهیزات میان پهپادهایی که حوثی های یمن به کار بردند و صنعت ایران ارتباط برقرار کردند. در سپتامبر ۲۰۲۲ جهان با خبری غافلگیر کننده روبه رو شد ایران فناوری پهپاد را در اختیار ارتش روسیه قرار داد و نخستین تصاویر از پهپادهای «ژرانیوم ۲» یا شاهد ۱۳۶ در آسمان کی یف منتشر شد.

 زمانی که محمدرضا پهلوی در ژانویه ۱۹۷۹ ایران را ترک کرد ارتشی برجای گذاشت که از نظر تسلیحاتی قدرتمندترین در منطقه به شمار می رفت و نیروی هوایی آن به جنگنده های اف - ۱۴ تا مکت اف - فانتوم و اف - ۵ تایگر مجهز بود. اما بهره برداری و نگهداری از این هواپیماها به حضور شمار زیادی از مهندسان و تکنسین های آمریکایی و تامین قطعات شرکت آمریکایی وابسته بود. پس از سقوط حکومت شاه مهندسان و تکنسین های آمریکایی ایران را ترک کردند و شرکتهای آمریکایی روابط خود را با نظام جدید قطع کردند.

پس از حمله نیروهای عراقی به خاک ایران جنگی سخت میان دو کشور آغاز شد که هشت سال به طول انجامید. در مراحل ابتدایی جنگ نیروهای عراقی به دلیل برتری هوایی خود پیشروی کردند و از هواپیماهای شناسایی و تصاویر ماهواره ای اتحاد جماهیر شوروی بهره می بردند.

 ایرانیان به شدت به فناوری نیاز داشتند تا در جنگی که موجودیتشان را تهدید میکرد دوام بیاورند. اما تحریم های اقتصادی مانع از تامین این نیازها شد. از همین رو تصمیم گرفتند این فناوری را خود ابداع کنند و به جای خرید از دیگران آن را با تکیه بر توان داخلی بسازند.

ایده اولیه این بود که اگر امکان پرواز هواپیماهای شناسایی بر فراز خطوط عراق وجود ندارد دستگاه های کوچکی با کنترل از راه دور اعزام شوند. این ایده در دانشگاه اصفهان شکل گرفت و گروهی از دانشجویان و مهندسان طراحی و ساخت نمونه ها را آغاز کردند. ابزارها ساده و ابتدایی بودند و نخستین نمونه بیشتر به اسباب بازی کودکان شباهت داشت. مخزن سوخت آن کیسه سرم پزشکی بود و برخی آن را به تمسخر گرفتند.

اما در پاییز ۱۹۸۳ همان هواپیمای اسباب بازی» برای نخستین بار بر فراز مواضع نیروهای عراقی به پرواز درآمد و با تصاویری روشن بازگشت. پس از آن دستور تشکیل گردان رعد و آغاز یک برنامه رسمی برای توسعه پهپادها صادر شد. این برنامه از کارگاه دانشجویی در دانشگاه اصفهان به سپاه پاسداران منتقل شد.

 برای به دست آوردن اجزای لازم سپاه پاسداران شبکه ای از شرکتها را در دوبی ایجاد کرد و از واسطه هایی در سنگاپور بهره گرفت تا قطعات از ده ها کشور خریداری و در اصفهان مونتاژ شوند. پهپادها کارآمدی خود را در عملیات شناسایی ثابت کردند. ایران در شمار نخستین کشورهایی بود که از هواگرد بی سرنشین رزمی استفاده کرد.

 ایران در نهایت به این نتیجه رسید اگر کشوری نتواند از نظر فناوری با رقبای خود رقابت کند میتواند در تعداد و هزینه اقتصادی با آنها رقابت کند. این همان اصلی است که برنامه پهپادی ایران بر پایه آن شکل گرفت.