صف طولانی مذاکره با ایران درباره هرمز

جوان آنلاین: درحالی که دونالد ترامپ با تداوم و طولانی‌تر کردن محاصره دریایی تلاش دارد به‌زعم خود مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز را بازگشایی کند، جامعه جهانی منتظر نتیجه این رویکرد‌های مبهم و بدون چشم‌انداز روشن نمانده است. در این فضای جدید، کشور‌هایی مانند هند و ژاپن در کنار برخی کشور‌های عربی، مسیر گفت‌و‌گو با ایران را در پیش گرفته‌اند تا امنیت انرژی و کشتیرانی خود را تضمین کنند. این تغییر رویکرد بیانگر آن است که وزن واقعی در معادلات خلیج فارس بیش از هر زمان دیگری به تعامل با تهران گره خورده است. همزمان، به رسمیت شناختن نقش و حقوق ایران بر این آبراه توسط برخی متحدان نشان می‌دهد که سیاست‌های فشار واشینگتن کارایی گذشته را از دست داده و تصمیم‌گیری نهایی درباره این آبراه راهبردی، بیش از هر بازیگر دیگری در اختیار ایران قرار گرفته است. 

با وجود گذشت ۱۷ روز از محاصره دریایی ایران و نبود هرگونه دستاورد عملی برای امریکا، دونالد ترامپ رئیس‌جمهور این کشور همچنان بر این باور است که تداوم این فشار می‌تواند در نهایت تهران را وادار به عقب‌نشینی کند. روزنامه وال‌استریت‌ژورنال، روز چهارشنبه گزارش داد که ترامپ به دستیارانش دستور داده تا برای «محاصره طولانی‌مدت بر ایران» آمادگی داشته باشند. مقام‌های امریکایی به وال‌استریت‌ژورنال گفتند: «ترامپ به این نتیجه رسیده که از سرگیری حملات یا عقب‌نشینی، خطرات بیشتری نسبت به ادامه محاصره ایران دارد». در این گزارش ادعا شده که: «محاصره تنگه هرمز اقتصاد ایران را در تنگنا قرار داده و ذخیره‌سازی نفت آن را بسیار دشوار می‌سازد». در حالی که واشینگتن بر افزایش فشار‌ها و محاصره دریایی تأکید دارد، بسیاری از رهبران متحد امریکا بر این باورند که چنین رویکردی نه‌تنها به تضعیف ایران منجر نخواهد شد، بلکه می‌تواند پیامد‌های معکوسی به همراه داشته باشد. زیرا بسته ماندن احتمالی تنگه هرمز و افزایش تنش در مسیر‌های حیاتی انرژی، ممکن است بازار‌های جهانی را تحت فشار قرار داده و در نهایت، موقعیت و نفوذ ایران را در معادلات بین‌المللی تقویت کند. 

 جهان تعامل با ایران را ترجیح می‌دهد

خوش‌بینی ترامپ به اثرگذاری محاصره دریایی و کشاندن ایران به پای میز مذاکره، در حالی مطرح می‌شود که قدرت‌های بزرگ جهان، به‌جای اتکا به سیاست‌های واشینگتن، مسیر دیگری را در پیش گرفته‌اند. این کشور‌ها تلاش می‌کنند از طریق گفت‌و‌گو‌های مستقیم با ایران، منافع خود را که به گفته آنها تحت تأثیر تنش‌ها و سیاست‌های مداخله‌جویانه امریکا به خطر افتاده، به‌طور مستقل تأمین کنند. 

العربیه به نقل از رسانه‌های ژاپن گزارش داد که چند فروند نفتکش ژاپنی پس از مذاکره با طرف ایرانی از تنگه هرمز عبور کردند. دولت ژاپن نیز روز چهارشنبه در بیانیه‌ای تأیید کرد که یک فروند کشتی مرتبط با این کشور که تاکنون در خلیج فارس متوقف شده بود، با موفقیت از تنگه هرمز عبور کرده و به خارج از خلیج فارس نقل مکان کرده و در حال حرکت به سمت ژاپن است. دولت ژاپن تأکید کرد: «ما کماکان به گفت‌و‌گو با ایران برای عبور آزادانه و ایمن همه کشتی‌ها، از جمله باقی‌مانده کشتی‌های مرتبط با ژاپن از تنگه هرمز ادامه خواهیم داد». همچنین، مذاکراتی بین مقامات هندی و ایرانی انجام شده که هدف آن تضمین عبور ایمن نفتکش‌ها بوده است. گفته می‌شود که در جریان این مذاکرات، رسماً از ایران برای عبور نفتکش‌های هندی مجوز دریافت شده است. 

مذاکرات با ایران درباره عبور و مرور کشتی‌ها، دیگر صرفاً به قدرت‌های شرقی محدود نمانده است و کشور‌های غربی نیز تلاش می‌کنند از مسیر گفت‌و‌گو و تعامل با تهران، به توافقاتی دست یابند تا منافع و امنیت کشتیرانی خود را در این حوزه تضمین کنند. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه در سخنرانی سه‌شنبه شب خود به صراحت گفت: «با مقامات ایرانی صحبت و بر بازگشایی تنگه هرمز تأکید خواهم کرد». ژان نوئل بارو، وزیر خارجه فرانسه نیز در نشست شورای امنیت سازمان ملل، با انتقاد ضمنی از اقدامات امریکا و اسرائیل بر ماهیت بین‌المللی تنگه‌ها تأکید کرد و راه‌حل نهایی بحران را در گرو «تغییر اساسی موضع ایران» دانست. 

از سوی دیگر، کشور‌های عربی نیز که بیش از سایرین از پیامد‌های بسته شدن تنگه هرمز آسیب می‌بینند، در تلاشند تا راهکاری برای عبور از این بحران پیدا کنند. در این میان، «ماجد الانصاری» سخنگوی وزارت خارجه قطر دیروز در سخنانی گفت: «در اجلاس کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس در جده، تحولات منطقه‌ای و راه‌های مقابله با تهدید‌ها از جمله بسته شدن تنگه هرمز و تأثیر آن بر کشتیرانی مورد بحث قرار خواهد گرفت». طبق گزارش الجزیره، الانصاری گفت: «موضع ما از ابتدا این بوده است که مناقشات باید از طریق مذاکره حل شوند. ما با این فرض که کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس از قبل قصد تشدید تنش‌ها با ایران را داشته‌اند، موافق نیستیم. کشور‌های شورای همکاری خلیج فارس قبل از بحران، از طریق تعامل با ایران به دنبال راه‌حل‌های دیپلماتیک بودند». 

هرچند قدرت‌های شرقی و غربی در قالب مذاکرات به نوعی نقش و جایگاه ایران در تنگه هرمز را به رسمیت می‌شناسند، اما متحدان تهران به طور صریح‌تری اعلام می‌کنند که جمهوری اسلامی حق قانونی برای نظارت و اعمال حاکمیت بر این آبراه راهبردی را دارد. پس از چین و روسیه، وزارت خارجه یمن نیز روز چهارشنبه ضمن محکوم کردن دزدی دریایی از سوی ایالات متحده، با حمایت از اقدامات ایران در تنگه هرمز بر «حق کشور‌ها برای دفاع از خود و محدود کردن کشتیرانی در آب‌های سرزمینی خود در برابر تهدیدات امنیتی» تأکید کرد. 

 آثار بسته ماندن هرمز بر اقتصاد جهانی

تداوم بسته ماندن تنگه هرمز فشار مضاعفی را بر کشور‌ها تحمیل می‌کند. فردریش مرتز، صدراعظم آلمان در سخنانی تأکید کرد: «من از همان ابتدا در مورد آنچه که با جنگ ایران آغاز شد، تردید داشتم. ما در آلمان و اروپا به‌طور قابل توجهی از پیامد‌های آن رنج می‌بریم، به‌عنوان نمونه از بسته شدن تنگه هرمز. این امر تأثیرات مستقیمی بر تأمین انرژی ما و تأثیرات عظیمی بر عملکرد اقتصادی ما دارد؛ بنابراین، من برای حل این درگیری تلاش می‌کنم». 

لارس کینگ باپل هم گفته که جنگ غیرمسئولانه ترامپ با ایران رشد اقتصادی آلمان را نصف کرده و تأکید کرده که «این جنگ ما نیست». کر استارمر، نخست‌وزیر انگلیس نیز گفت: «بعید است که در صورت باز شدن تنگه هرمز، آسیب‌های مربوط به این بحران رفع شود و این بحران در درازمدت ممکن است زندگی روزمره شهروندان انگلیسی را نیز تحت تأثیر قرار دهد». 

از سوی دیگر، ویلی والش رئیس اتحادیه بین‌المللی حمل و نقل هوایی اعلام کرد: پیامد‌های بحران سوخت هواپیما‌ها ناشی از جنگ علیه ایران نگران‌کننده است و پیش‌بینی می‌شود آثار این جنگ‌افروزی ابتدا در آسیا و بعد در اروپا، آفریقا و امریکای لاتین ظاهر شود. 

به گزارش رویترز، در بحبوحه بی‌ثباتی بازار‌های جهانی به دلیل تشدید تنش‌های مربوط به اختلال در کشتیرانی در تنگه هرمز و تصمیم امارات برای خروج از ائتلاف اوپک، قیمت نفت به بالاترین سطح خود در حدود یک ماه گذشته نزدیک شد. بلومبرگ نیز گزارش داد که اختلالات زنجیره تأمین ناشی از درگیری در ایران، در حال ایجاد گره‌های کور در سراسر صنعت خودرو ژاپن از جمله شبکه شرکت‌های پیرامون تویوتا موتور است. کویچی ایتو، رئیس شرکت صنایع تویوتا در این باره گفت: «از تأمین‌کنندگان کوچک‌تر می‌شنویم که ناگهان می‌گویند ظرف دو هفته دیگر قادر به تحویل قطعات نخواهند بود که این موضوع پیش‌بینی شرایط را بسیار دشوار می‌کند.»

منبع: روزنامه جوان