محمدی: آمریکاییها هستند که التماس میکنند برای توافق کردن
محمدی، کارشناس مسائل استراتژیک، در تحلیلی به بررسی آخرین وضعیت مذاکرات و میدان پرداخته است.
کارشناس مسائل استراتژیک گفت: اگر توافق به هم بخورد، حتی اگر از فردای توافق آمریکاییها شروع کردند به زدن زیر توافق که از نظر من حتمی است و این کار را خواهند کرد، ما ضرر نمیکنیم. از نظر من رویارویی بعدی حتمی است، و اگر توافقی وجود داشته باشد، این توافق ابزاری است برای خرید زمان و کسب منابع برای اینکه در جنگ بعدی بهتر بجنگیم. همانطور که آقای قالیباف گفت.
به گزارش فارس، مهدی محمدی، کارشناس مسائل استراتژیک، در تحلیلی به بررسی آخرین وضعیت مذاکرات و میدان پرداخته است.
محمدی در ابتدا گفت: «ما همچنان توافقی نداریم. علت اصلی هم این است که هم در متن و هم در فرامتن مشکلاتی وجود دارد. در متن نکاتی وجود دارد که ایران هنوز از آنها راضی نیست، و تا زمانی که رضایت کامل ایران حاصل نشود، توافقی انجام نخواهد شد.»
شرط ایران در متن توافق: نمایش پیروزی ایران و شکست آمریکا
وی در تشریح شرایط ایران در متن توافق گفت: «متن باید به گونهای باشد از نظر ما که نشاندهنده این باشد که ایران برنده جنگ بوده و آمریکا جنگ را باخته است. یعنی هر کسی این متن را میخواند متوجه بشود که کی بازنده است و کی برنده. متن باید به گونهای باشد که در آن امتیازهای اساسی به ایران واگذار شده باشد، همانطور که یک طرف پیروز شایسته گرفتن امتیازهای اساسی از طرف شکستخورده است و متن باید به گونهای نوشته شده باشد که فاقد هرگونه امکانی برای سوءاستفاده طرف مقابل باشد. این از متن.»
فرامتن: کاهش روزافزون اعتماد به زیر صفر
محمدی در مورد فرامتن اظهار داشت: «در فرامتن، مهمترین مسئله این است که روز به روز اعتماد ایران به طرف مقابل برای اینکه اساساً آیا میشود با این توافق کرد یا نه، دارد کاهش پیدا میکند. از ابتدا هم اعتمادی وجود نداشت. الان که با همدیگر داریم حرف میزنیم، به خاطر اتفاقاتی که در یک هفته، ده روز گذشته افتاده، سطح اعتماد منفی است؛ حتی صفر هم نیست. یعنی الان ما در وضعیتی قرار داریم که دلایلی به دست میآوریم مبنی بر اینکه اساساً شاید اصلاً نباید توافقی کرد.»
وی افزود: «در هر حال، تا وقتی که طرف مقابل هم در متن و هم در فرامتن شکست را نپذیرد و امتیازهای اساسی واگذار نکند، و تا وقتی که مسیرهای سوءاستفاده متنی و فرامتنی دشمن مسدود نشود، توافقی وجود نخواهد داشت. این هم به دلیل سابقه است و هم به دلیل اینکه ما با ترامپ طرف هستیم؛ ترامپی که آقای ما را شهید کرد. ترامپی که اگر امروز با او مذاکره میشود و با دولتش صحبتی میشود، برای این است که حداقل بخشی از حق ملت ایران از حلقومش بیرون کشیده شود؛ برای این است که پیروزی مردم ایران و نیروهای مسلح ما در جنگ تثبیت شود، نه برای اینکه مثلاً اعتمادی به اینها وجود دارد یا مثلاً فکر میکنیم که قرار است از دل این توافق صلحی یا آشتی بیرون بیاید. هیچکدام اینها نیست و هیچ سوءتفاهمی هم در این باره وجود ندارد.»
این کارشناس با اشاره به گزارشهای برخی رسانهها گفت: «من میبینم که منابع آمریکایی به ویژه اکسیوس که در واقع میشود گفت شعبه رسانهای اسرائیلی و بخشی از ماشین عملیات روانی موساد است که مستقر شده در واشنگتن و در کاخ سفید یکجوری خبر میدهند که گویی توافق تمام شده، همهچیز نهایی است و همهچیز منتظر تأیید ترامپ است. در حالی که موضوع کاملاً برعکس است.»
وی ادامه داد: «آمریکاییها هستند که التماس میکنند برای توافق کردن. با وجود اینکه آن چیزی که در متن نوشته شده صددرصد به ضررشان است، ولی راهی ندارند. اگر توافق نکنند باید بجنگند البته ممکن هم است برگردند به جنگ که در ادامه توضیح میدهم. ولی اگر به جنگ برگردند هم میدانند که فاجعهای که گرفتارش میشوند و تحقیری که دچارش میشوند بدتر خواهد شد و دستاوردی به دست نخواهند آورد. آمریکا روزی ده بار به شیوههای مختلف تقاضای خودش را برای توافق با ایران تکرار میکند، آشکارا و پنهان. آن طرفی که هنوز راضی نیست، هنوز اعتماد ندارد و دارد سختگیری میکند، ایران است.»
محمدی تأکید کرد: «بنابراین اولین نکتهای که باید در نظر داشته باشید این است که توافقی وجود ندارد فعلاً. این حرفهایی که بعضی وقتها شما در منابع داخلی میشنوید یا آن چیزی که غربیها میگویند در این باره، کاملاً نادرست است. ابهامات زیادی وجود دارد که باید برطرف شود، و شانس اینکه این ابهام برطرف شود روز به روز دارد کاهش پیدا میکند. ما امروز در موضع قدرتیم و این ماییم که تعیین میکنیم توافقی انجام خواهد داد یا نه. اگر زمانی توافقی رخ بدهد، آن توافق حتماً باید حاوی شروط ما باشد. اگر هم توافقی رخ نداد، برمیگردیم به موقعیتی که در آن موقعیت دشمن باید در میدان با ما مواجه بشود.»
وی در بخش دیگری گفت: «این را هم داخل پرانتز بگویم؛ این اتفاق خوبی نیست که بعضیها در داخل کشور اخبار و تحلیلهای منابع غربی، به ویژه منابع صهیونیستی، را مبنا قرار میدهند. اینکه شاید این طرف مشکلی دارد در حرف زدن و در اطلاعرسانی که از نظر من خیلی هم درست نیست و همین حرف خودش یک پروژه سیاسی است، فرض کنیم درست هم باشد، این دلیل نمیشود که ما باراک راوید، اکسیوس، والاستریت ژورنال و اسرائیل هیوم و اینها را مبنای قضاوت قرار بدهیم.»
محمدی افزود: «من واقعاً یک چیزهایی بعضی وقتها میشنوم و نگران میشوم. الان حرف دشمن باید پایه قضاوت و تحلیل باشد؟ بعضیها حرفهای ترامپ را مبنا قرار میدهند. من میبینم که توییت ترامپ را برای من میفرستند و میگویند "آقای محمدی پاسخ بده، پاسخگو باش". خب این مگر تا حالا یک کلمه حرف راست زده؟ ما باید توییت ترامپ را بکنیم مبنای توضیح خواستن از داخل؟»
وی در عین حال گفت: «این البته نافی وظیفه ما نیست که توضیح بدهیم، حرف بزنیم، روشنگری بکنیم. من به سهم خودم تا حالا در این باره کوتاهی نکردم و از این به بعد با کمیت و کیفیت بالاتری هم تلاش میکنم این کار را انجام بدهم. ولی واقعیت این است که مبناً این روش غلط است و باید حواسمان باشد. آن چیزی که دشمن میگوید، اساساً برای گمراه کردن ما، برای متفرق و متشدد کردن ما، برای اثرگذاری بر محاسبات مردم و مسئولین، و برای برنده نشان دادن خودش در جنگی است که واقعاً بازنده شده؛ چه در میدان، چه در اتاق مذاکره.»
تلاش ترامپ برای جبران شکست در متن از طریق فرامتن
محمدی گفت: «من فکر میکنم ترامپ میداند که این متن را باخته و دارد تلاش میکند این شکست خودش در متن را در فرامتن جبران بکند. متن چارچوبش خیلی چارچوب روشنی است. حالا این قضاوتهایی که الان درباره این متن انجام میشود، خیلیهایش منصفانه نیست. خیلیهایش متأسفانه از نظر من برنامهریزی سیاسی است.»
وی افزود: «منصفانه نیست که در شرایط فعلی ما، موضوعات امنیت ملی، مسائلی را که با سرنوشت این کشور، با سرنوشت فرزندان این کشور گره خورده، آنچه مربوط است به خون شهدای ما، به خون آقای شهید ما، اینها را قاطی کنیم با دعواهای سیاسی در داخل کشور. معلوم است بعضی حرفهایی که زده میشود از سر این نیست که کسانی واقعاً متن را دیدهاند و درباره متن سؤال دارند. اینها از سر این است که مثلاً یک تیم مذاکرهکننده وجود دارد، یک قالیبافی هست، اینها را باید به هر قیمتی زد.»
تشخیص حرفهای فنی از حرفهای سیاسی
محمدی تصریح کرد: «وقتی شما تصمیم گرفته باشید که یک کسی را به هر قیمتی تخریب کنید، کار سختی نیست و آدم میگردد یک چیزی پیدا میکند. من میبینم بخشی از آنچه الان در فضای سیاست داخلی و رسانههای داخلی ما راجع به این متن گفته میشود از این قبیل است. بخش دیگرش هم نه، البته حرفهای فنی هم وجود دارد، سؤالهای مهمی است. ما به تکتک این سؤالها هم فکر میکنیم. بعضیهایش حرفهای حق است که باید پذیرفت، باید شنید و باید اعمال کرد، و حتماً تا جایی که من میدانم این اتفاق خواهد افتاد.»
وی در تشریح متن گفت: «آن چیزی که اهمیت دارد این است که بدانیم چارچوب کلی متن این است که ما درباره موضوع هستهای که اصلیترین درخواست طرف مقابل بوده هیچی به او ندادیم. هیچ تعهدی نمیدهیم، هیچ درخواستی را از جانب طرف مقابل نمیپذیریم. اما متقابلاً چیزهایی میخواهیم که چیزهای مهمی است؛ درباره تنگه هرمز، درباره اموال بلوکه شده ایران، درباره متوقف شدن و تعلیق تحریمهای نفتی، درباره لغو محاصره، درباره خاتمه جنگ و عملیات نظامی در همه جبههها از جمله لبنان.»
محمدی افزود: «اگر توافقی وجود داشته باشد، فرمتش این خواهد بود. حالا من واقعاً نمیدانم توافقی وجود خواهد داشت یا نه، و فکر میکنم که شانس توافق به دلیل کارهایی که دشمن دارد میکند، روز به روز دارد کاهش پیدا میکند. آن چیزی که الان اهمیت دارد این است که درک کنیم فرمت کلی توافق، فرمت "امتیاز ندادن ایران در موضوع هستهای و امتیاز گرفتن ایران در موضوعات راهبردی و اقتصادی" است.»
ارزیابی از پذیرش یا عدم پذیرش فرمت توسط آمریکا
این کارشناس گفت: «ممکن است طرف مقابل نهایتاً حاضر نشود چنین فرمتی را بپذیرد، اشکالی ندارد، ما چیزی را از دست نخواهیم داد. اما اگر توافقی انجام بشود، با این فرمت انجام خواهد شد. این فرمت در واقع نشاندهنده این است که کی جنگ را برده است. ترامپ آمده بود که برنامه هستهای ایران را تمام کند، آمده بود که مواد هستهای را از ایران بگیرد، همان چیزی که به آن "غبار هستهای" میگویند، – هزار بار تا حالا این حرفها را زده. خب در این توافق چنین چیزی نیست. ما مواد هستهای به کسی نخواهیم داد و در مقابل چیزهای مهمی از طرف مقابل میخواهیم.»
محمدی اظهار داشت: «حتی اگر توافق به هم بخورد، حتی اگر از فردای توافق آمریکاییها شروع کردند به زدن زیر توافق که از نظر من حتمی است و این کار را خواهند کرد، ما ضرر نمیکنیم. در حوزه هستهای همه آن چیزهایی را که داشتیم باز هم خواهیم داشت. در حوزه اقتصادی یک چیزهایی گرفتیم، و همان چیزهایی که گرفتیم به ما کمک خواهد کرد برای اینکه برای رویارویی بعدی آماده باشیم. قبلاً هم گفتم، الان تکرار میکنم؛ از نظر من رویارویی بعدی حتمی است، و اگر توافقی وجود داشته باشد، این توافق ابزاری است برای خرید زمان و کسب منابع برای اینکه در جنگ بعدی بهتر بجنگیم. همانطور که آقای قالیباف گفت.»
رفتار ترامپ در چارچوب پوشاندن باخت
وی در تحلیل رفتار ترامپ گفت: «اینکه ترامپ دارد تلاش میکند و دستوپا میزند که این باختی را که در متن داده جبران بکند، به نظر من کاملاً طبیعی است. من به شما پیشنهاد میکنم مجموعه آن چیزی را که از ترامپ الان میبینید – حرفهایی که میزند، رفتارهایی که میکند – اینها را در این چارچوب تفسیر کنید. این آدم مذاکره را باخته، در واقع درستش این است که جنگ را باخته، پشتبند جنگ مذاکره را باخته، ولی چون نمیخواهد تصویر فرد بازنده از او ترسیم بشود، دارد تلاش میکند به روشهای مختلف این باخت را کاور کند، بپوشاند.»
روشهای ترامپ برای جبران باخت
محمدی ادامه داد: «یکی از روشهایش این است که حرف بزند. میبینید صبح تا شب حرف میزند و پرت و پلا میگوید. الان این توییت آخرش دیگر کاملاً پرت و پلاست. میگوید کشتیهایی که در تنگه هرمز گیر افتادهاند به دلیل این است که ما تنگه هرمز را محاصره کردیم و به این دلیل کشتیها در تنگه هرمز گیر افتادهاند. یعنی این آدم نمیخواهد هنوز حتی در مقام حرف بپذیرد که این کشتیها به این دلیل در خلیج فارس گیر افتادهاند که ایران تنگه را بسته و ایران به آنها اجازه خروج نمیدهد. دارد تلاش میکند بگوید مثلاً اگر چهار تا کشتی رد شدند به خاطر این است که من محاصره را شل کردم و آنها رد شدند.»
وی افزود: «ببینید وقتی شما با چنین آدمی مواجه هستید که اینقدر آشکارا پرت و پلا میگوید و حاضر نیست حتی قبول بکند که دلیل گیر افتادن کشتیها در خلیج فارس تسلط ایران بر تنگه هرمز است، خب دیگر تکلیف بقیه حرفهای این آدم معلوم است که چقدر میشود به او اعتماد کرد. حالا این باشد تا راجع بهش حرف بزنیم.»
محمدی گفت: «پس یکی از روشهای ترامپ برای جبران باخت خودش، تولید ادبیات و حرف زدن است. متقابلاً البته ما باید این کار را بکنیم. کار دومی که دارد میکند در شرایط فعلی این است که سعی کند عملیاتهای نظامی انجام بدهد و این تصویر را به وجود بیاورد که او در حال درگیری نظامی با نیروهای ایرانی است و بنابراین مثلاً از موضع قدرت دارد مذاکره میکند، یا اگر توافقی شد از قدرت خواهد بود.»
وی ادامه داد: «این زدوخوردهایی که ظرف یک هفته، ده روز گذشته اتفاق افتاده – اینها را اینطور تفسیر کنید. اینها تلاشهایی است برای خارج کردن چند تا کشتی آمریکایی که در خلیج فارس گیر افتادهاند که عمدتاً هم شکست خورده، به اضافه اینکه ترامپ میخواهد تصویر آدم بازنده و تحقیر شده و عقب افتاده از او به نمایش درنیاید و میخواهد اینطور به نظر بیاید که دارد میجنگد و همزمان دارد مذاکره میکند.»
وضعیت آتشبس و درگیریهای نظامی
محمدی در این باره گفت: «همینجا این نکته را بگویم؛ ببینید، من گفتم آتشبس تمام شده و از نظر من دیگر آتشبس وجود ندارد. اما این نکته حیاتی را در نظر داشته باشیم که تا حالا مذاکرات نبوده که مانع پاسخ ایران به حملات نظامی طرف مقابل بوده باشد. این مسئله عملیاتی است؛ ما در لحظهای تصمیم گرفتیم پاسخ بدهیم که به لحاظ عملیاتی شرایط لازم برای پاسخدهی فراهم شده.»
وی افزود: «اتفاقاً آنهایی که مذاکره میکنند از اول معتقد بودند که ما عملیات نظامی را نباید متوقف کنیم و میتوانیم همزمان با اینکه عملیات نظامی ادامه دارد مذاکره هم بکنیم. از روز اول و ساعت اول، دیدگاه آقای قالیباف و کسانی که مذاکره میکردند این بود. حالا اگر تصمیم دیگری گرفته شده، آن تصمیم حداقل منطبق بر نظرات آقای قالیباف نبود. خب آن چیزی که الان دارد اتفاق میافتد، اتفاقاً به نظر من حالت بهینه است. ما دیگر از وضعیت آتشبس بیرون میآییم، عملاً درگیری محدود بین طرفین شروع میشود، و این چیز بدی هم نیست. آمریکاییها باید یک درسهایی را بیاموزند. همزمان میشود مذاکره هم کرد. مذاکره کردن هیچ منافاتی با سطحی از درگیری نظامی به نظر من ندارد. اتفاقاً شما وقتی که به دشمنتان در میدان ضربه میزنید و حملات او را خنثی میکنید، از موضع بهتری هم میتوانید مذاکره کنید.»
استفاده از دوره آتشبس توسط نیروهای مسلح
محمدی اظهار داشت: «گرچه حالا در این زمان آتشبس ما بیکار نبودیم. در این زمانی که شلیک وجود نداشته، نیروهای مسلح ما از لحظه به لحظه و دقیقه به دقیقهاش به بهترین شکل ممکن استفاده کردند. اگر روزی درگیری گسترده رخ بدهد و جنگ جدیدی شروع بشود که به نظر من ظرف روزهای آینده محتمل است، آن وقت همه خواهند دید که نیروهای مسلح در ایران از دوره توقف آتش چه استفادهای کردهاند. این چیزی نیست که الان بخواهیم راجع بهش صحبت بکنیم. آن موقع همه باید بایستند و ببینند که کی در دوره توقف آتش استفاده بهتری از آن کرده و این به نفع کی تمام شده است. این را تاریخ و روزها و هفتههای آینده راجع بهش قضاوت خواهد کرد؛ من دربارهاش صحبت نمیکنم.»
ترامپ و اسرائیل: توسعه دامنه عملیات در لبنان
وی گفت: «کار بعدی که ترامپ دارد میکند این است که دارد تلاش میکند به اسرائیل بگوید دامنه عملیات نظامی خودش را در لبنان توسعه بدهد. این هم یکی از آن ترفندهای ترامپ برای اینکه بگوید "من در موضع ضعف نیستم".»
نیاز به استراتژی جدید در قبال لبنان
محمدی در مورد لبنان گفت: «درباره مسئله لبنان، من عقیده شخصیام این است که میبایست یک راهبرد جدیدی تدوین کرد. شما اگر به صحبتهای جناب شیخ نعیم قاسم که برای ما ملاک عمل است مراجعه بکنید – چون ممکن است دیدگاههای مختلفی افراد داشته باشند، آن چیزی که مهم است شیخ نعیم است و نظر حزبالله – ایشان مکرراً گفته که ما میخواهیم بخشی از توافق ایران با آمریکا باشیم. اما حالا فرض کنیم توافقی وجود ندارد (که الان ندارد)، ما درباره لبنان چه کار باید بکنیم؟ نظر من این است که ما نیاز به یک استراتژی عملیاتی جدید داریم درباره لبنان. تا جایی که من میدانم، دارد در این باره به طور جدی فکر میشود که در یک لحظه معینی، نوع رفتار ما درباره کاری که رژیم در لبنان دارد میکند تغییر بکند.»
وی تأکید کرد: «بدانید که در این باره کاهلی و کوتاهی وجود ندارد. یک هماهنگی کامل بین ما و حزبالله برقرار است و بر اساس یک جمعبندی مشترک عمل خواهیم کرد. اگر جمعبندی مشترک این باشد که لازم است ایران یا بقیه اجزای مقاومت به جبهه لبنان ورود بکنند، گرچه همین الان هم اسرائیلها این جبهه را به نظر من باختهاند، در این باره تردید نکنید که تصمیمگیری خواهد شد و اقدام خواهد شد. الان که با همدیگر حرف میزنیم، این ساعتها و روزهای آینده، ساعتها و روزهایی است که من فکر میکنم در این باره باید با جدیت و با سرعت بیشتری تصمیم گرفت. ولی این هم بخشی از برنامه ترامپ است برای اینکه اینطور به نظر نیاید که دارد از موضع ضعف توافق میکند.»
ارزیابی نهایی از پیامدهای رفتار ترامپ
محمدی گفت: «مجموعه این شرایط از نظر ترامپ روشهایی است که شکست خودش را کاور کند. اما در میدان ممکن است چه اتفاقی بیفتد؟ خب وقتی شما لفاظی میکنید، وقتی دارید عملاً یکجوری حرف میزنید که ما را مطمئن میکنید که نمیخواهید به تعهداتتان عمل کنید (گرچه در این باره قبلاً هم شبههای وجود نداشت، الان دیگر به اندازه کافی سند و مدرک به دست آوردیم)، وقتی تعرض میکنید به لبنان، وقتی عملیات نظامی انجام میدهید در تنگه هرمز – خب وقتی آمریکاییها این کارها را میکنند، شاید هدفشان این باشد که شکست خودشان را بپوشانند و در لحظه توافق شکستخورده به نظر نیایند، ولی واقعیت این است که اینها توافق را عملاً منتفی خواهند کرد، فاصله از توافق را بیشتر خواهند کرد و توافق کردن را دشوارتر خواهند کرد.»
تعیین تکلیف صحنه در چند روز آینده
این کارشناس در پیشبینی خود گفت: «این چیزی است که الان از لحاظ استراتژیک در صحنه دارد اتفاق میافتد. من فکر میکنم که بالاخره چند روز بیشتر با این فاصله نداریم که این صحنه تعیین تکلیف بشود. با وضعیت فعلی که من میبینم، ما روز به روز از توافقی که در آن توافق ایران احساس کند مطلوبهایش (مطلوبهای حداقلیاش) حاصل شده، داریم فاصله میگیریم و روز به روز داریم به سمت لحظهای حرکت میکنیم که ممکن است صحنه یکباره عوض بشود و ما مجدداً یا وارد یک درگیری بزرگ بشویم، یا اینکه نه توافقی وجود نداشته باشد و جنگ بزرگ هم وجود نداشته باشد و یک زدوخوردهای کوچکمقیاسی بین دو طرف بخواهد همینطور ادامه پیدا بکند.»
سه سناریوی پیش رو
محمدی در تشریح سناریوها گفت: «اگر صحنه عوض شد و ما وارد درگیری بزرگ شدیم، همه خواهند دید که ایران در این مدت چه کرده و چگونه دشمن خودش را خوار خواهد کرد. اگر آمریکاییها کوتاه بیایند و شروط و ترمهای ایران را بپذیرند، ممکن است توافقی وجود داشته باشد. در لحظهای که توافقی وجود داشته باشد، آن توافق یک توافق اجماعی در ایران خواهد بود، تأیید رهبر معظم انقلاب و عالیترین مقامهای کشور را خواهد داشت. بدون این وضعیت یعنی بدون تأیید رهبر انقلاب و بدون تأمین کامل شروط ایران توافقی وجود نخواهد داشت. این قطعی است.»
وی ادامه داد: «اگر هم نهایتاً وارد جنگ شدیم، خب آن روز روزی خواهد بود که من فکر میکنم سورپرایزهای خیلی قدرتمندی خلق میشود و ایران تصمیم خواهد گرفت آن چیزی را که دشمن در اتاق مذاکره حاضر نشده بپذیرد، در جنگ به او تفهیم بکند.»
وضعیت سوم و لزوم تعیین تکلیف آن
محمدی در پایان گفت: «البته یک حالت سومی هم وجود دارد و آن اینکه وضعیت فعلی همینطور بخواهد ادامه پیدا بکند، که من فکر میکنم به نفع کشور نیست. وضعیت "نه جنگ نه صلح" به نفع کشور نیست. اگر آمریکاییها نخواهند و نتوانند این وضعیت را تعیین تکلیف بکنند، این ماییم که باید تعیین تکلیفش بکنیم. تا الان هم بحث زیاد در این باره شده. خب مسائلی وجود دارد که باید حل و فصل بشود تا ما بتوانیم داستان را یکوری کنیم.»