وزیر خارجه ترامپ: به دنبال چیزی فراتر از برجام هستیم

 وزیر خارجه ترامپ در جلسه دوم بررسی لایحه بودجه 2027 وزارت خارجه آمریکا در کمیته امور خارجه مجلس نمایندگان حاضر شد و «مذاکرات» با ایران را به عنوان یکی از دستاوردهای تجاوز پرهزینه آمریکا به ایران، به نمایندگان آمریکایی فروخت و مدعی شد در این «مذاکرات» به دنبال چیزی بسیار فراتر از برجام است.

فارس: جلسه دوم بررسی لایحه نهایی بودجه 2027 وزرات خارجه آمریکا، روز گذشته در کمیته امور خارجی مجلس نمایندگان آمریکا برگزار شد. در این جلسه نیز مارکو روبیو، به پرسش‌های فراوانی در مورد ایران پاسخ گفت. تبادل نظر و گفتگوها در این جلسه به وضوح نشان داد که کنگره و دولت ترامپ همچنان بر «تضعیف حکمرانی» در ایران اصرار دارند و «مسلح کردن تروریست‌ها» را از دستورکار خود خارج نکرده‌اند. البته مکرراً در این جلسه اعتراف شد که در «رقابت تاب‌آوری» ایران می‌تواند بر آمریکا غلبه کند و با حفظ کنترل خود بر تنگه هرمز، در نهایت خواسته‌های خود را در منطقه نیز دنبال کند.

این جلسه به شکل واضحی ناکامی‌های آمریکا را در این جنگ آشکار ساخت تا جایی که مارکو روبیو، بازگشت به مذاکرات را به عنوان یکی از دستاوردهای این جنگ به نمایندگان کنگره فروخت و مدعی شد اگر ترامپ وارد این جنگ نمی‌شد، ایران به سلاح هسته‌ای دست یافته بود و باید ایران هسته‌ای را می‌پذیرفتیم؛ او حتی مدعی شد که «این مذاکرات، با هدف حذف هرگونه امکان غنی‌سازی در ایران و رسیدن به چیزی بسیار فراتر از برجام» در حال پیگیری است.

در این جنگ هیچ یک از اهداف راهبردی آمریکا محقق نشد

نمایندگان دموکرات و برخی از جمهوری‌خواهان، استدلال کردند که علی‌رغم گذشت چند ماه از آغاز جنگ، اهداف راهبردی اعلام‌شده آمریکا محقق نشده است. ایشان تأکید کردند که، حکومت ایران همچنان پابرجاست، بخش مهمی از ظرفیت هسته‌ای و ذخایر مواد هسته‌ای ایران حفظ شده، توان موشکی و پهپادی ایران پابرجاست و تهران همچنان قادر است بر تنگه هرمز و امنیت انرژی جهانی اثرگذار باشد.

منتقدان همچنین تأکید داشتند که جنگ نه تنها به تغییر رفتار ایران منجر نشده، بلکه هزینه‌های سنگینی را به آمریکا تحمیل کرده است؛ از جمله کشته و زخمی شدن نیروهای آمریکایی، مصرف گسترده مهمات و تجهیزات، افزایش قیمت سوخت و کالاها در داخل آمریکا، اختلال در تجارت جهانی و آسیب به زیرساخت‌های نظامی آمریکا در منطقه. از نگاه آنان، دولت ترامپ بدون داشتن یک راهبرد سیاسی روشن برای پایان جنگ وارد درگیری شده و صرفاً بر شاخص‌های تخریب نظامی تکیه می‌کند، در حالی که «تخریب» به خودی خود یک هدف سیاسی یا راهبردی محسوب نمی‌شود.

روبیو: نتیجه این جنگ، بازگشت ایران به میز مذاکره بود

در این جلسه اجماعی کم‌سابقه میان اعضای دو حزب برای ممانعت از «هسته‌ای شدن ایران» مشاهده شد. اما شیوه دولت ترامپ برای تحقق این هدف مورد انتقاد بود. منتقدان استدلال‌ کردند که طی دهه‌های گذشته، ترکیبی از دیپلماسی، تحریم‌ها و همکاری‌های بین‌المللی توانسته بود مانع دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای شود، اما دولت ترامپ با ورود به جنگ، بدون آنکه تضمینی برای نابودی کامل برنامه هسته‌ای ایران داشته باشد، آمریکا را درگیر یک منازعه پرهزینه کرده است. آنها تأکید داشتند که هیچ تضمینی وجود ندارد که ایران در آینده مسیر دستیابی به توانمندی هسته‌ای را از سر نگیرد. 

در مقابل، روبیو و حامیان دولت استدلال بسیار مخدوشی را مطرح کردند؛ ایشان مدعی شدند که مشکل اصلی خود برنامه هسته‌ای نبوده، بلکه تلاش ایران برای ایجاد یک «سپر متعارف» متشکل از موشک‌ها، پهپادها و توان دریایی بوده است؛ سپری که به زعم آنان قرار بود در آینده از برنامه هسته‌ای ایران محافظت کند و هزینه هرگونه اقدام خارجی علیه آن را به حدی افزایش دهد که جهان ناچار به پذیرش ایران هسته‌ای شود.

لذا، عملیات نظامی علیه ایران نه یک جنگ انتخابی، بلکه اقدامی پیشگیرانه برای جلوگیری از تثبیت چنین وضعیتی تلقی می‌شد و در نتیجه جنگ، تهران به میز مذاکره بازگشت. اما روبیو به این واقعیت اشاره نکردند که آمریکا دوبار در حالی که در میانه مذاکرات هسته‌ای بود، به ایران حمله کرد و اکنون بازگشت به مذاکراتی را به عنوان دستاورد به کنگره عرضه کرد که به درخواست مستقیم آمریکا برای آتش‌بس آغاز شد.

توافق مطلوب از نظر کنگره، چیزی بسیار فراتر از برجام است

یکی از مهم‌ترین نکات این جلسه آن بود که نمایندگان جمهوری‌خواه و روبیو به شدت بر توقف کامل غنی‌سازی در ایران پافشاری می‌کردند و استدلال داشتند که ایران برای بهره‌برداری صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای نیازی به غنی‌سازی داخلی ندارد. روبیو نیز تصریح کرد که توافق مدنظر دولت شباهتی به برجام ندارد، زیرا از نگاه او برجام اجازه حفظ زیرساخت‌های غنی‌سازی را به ایران داده بود و همین زیرساخت‌ها بعدها امکان دستیابی به غنای ۶۰ درصدی را فراهم کردند. 

در این جلسه بارها تأکید شد که علاوه بر توقف غنی‌سازی، ایران باید ذخایر اورانیوم با غنای بالا را واگذار کند، زیرساخت‌های مرتبط با چرخه سوخت هسته‌ای محدود یا برچیده شوند و حتی سامانه‌های حمل از جمله موشک‌های بالستیک نیز در چارچوب توافق مورد توجه قرار گیرند. از مجموع اظهارات نمایندگان و روبیو چنین برمی‌آمد که در نگاه بخش مهمی از حاکمیت آمریکا، موضوع اصلی پایان دادن به ظرفیت غنی‌سازی مستقل ایران به عنوان پیش‌شرط هرگونه توافق پایدار تلقی می‌شود.

در رقابت تاب‌آوری، ایران می‌تواند بر آمریکا پیروز شود

در بحث مربوط به ارزیابی توان نظامی ایران و مسئله تنگه هرمز، یکی از مهم‌ترین خطوط انتقادی مطرح‌شده در جلسه این بود که برخلاف ادعاهای دولت ترامپ درباره نابودی گسترده توان نظامی ایران، شواهد موجود نشان می‌دهد تهران همچنان از ظرفیت کافی برای اعمال فشار راهبردی بر تنگه هرمز و مختل کردن جریان تجارت و انرژی جهانی برخوردار است. 

منتقدان با اشاره به گزارش‌های اطلاعاتی و استمرار بسته ماندن یا ناامن بودن تنگه، استدلال می‌کردند که صرف تخریب بخشی از زیرساخت‌های نظامی ایران به معنای از بین رفتن قدرت بازدارندگی و ظرفیت اعمال هزینه از سوی تهران نیست. از نگاه آنان، جنگ نشان داده که ایران برای وارد کردن فشار مؤثر به اقتصاد جهانی الزاماً نیازی به برابری نظامی با آمریکا ندارد و حفظ توان موشکی، پهپادی و موقعیت جغرافیایی آن در اطراف تنگه هرمز همچنان اهرم قابل توجهی در اختیار تهران قرار می‌دهد. 

در همین چارچوب، منتقدان دولت تأکید داشتند که ادامه محاصره دریایی و حضور گسترده نیروهای آمریکایی در اطراف ایران مستلزم صرف منابع مالی، نظامی و سیاسی عظیمی از سوی واشنگتن است، در حالی که ایران به دلیل ساختار جنگ نامتقارن و هزینه‌های پایین‌تر اعمال فشار، قادر است برای مدت طولانی‌تری این وضعیت را تحمل کند.

از این منظر، مسئله اصلی رقابت بر سر «تاب‌آوری» است؛ رقابتی که در آن برخی سناتورها هشدار می‌دادند ایران ممکن است بتواند با تحمل فشارها و حفظ حداقلی از توان بازدارندگی خود، آمریکا را در یک درگیری فرسایشی گرفتار کند؛ وضعیتی که هزینه سیاسی و اقتصادی آن برای واشنگتن به‌مرور افزایش یافته و می‌تواند اراده آمریکا برای ادامه محاصره و حضور نظامی گسترده در منطقه را تضعیف کند.

مسلح کردن «مخالفان جمهوری اسلامی» همچنان در دستورکار کنگره و دولت ترامپ قرار دارد

هرچند روبیو مدعی شد هدف عملیات نظامی، تغییر رژیم نبوده است، اما بخشی از نمایندگان جمهوری‌خواه و برخی مقامات حاضر همچنان آینده مطلوب سیاست آمریکا را در ظهور یک «ایران دیگر» (تجزیه ایران) و تضعیف ساختار کنونی قدرت در تهران می‌بینند. در همین چارچوب، پرسش‌هایی درباره حمایت از معترضان و مخالفان جمهوری اسلامی مطرح شد و حتی سناتور تد کروز به‌صراحت درباره امکان مسلح کردن معترضان ایرانی سؤال کرد، هرچند روبیو پاسخ داد که از هیچ برنامه رسمی دولت آمریکا برای مسلح کردن مخالفان حکومت ایران اطلاع ندارد. 

در عین حال، اظهارات مطرح‌شده نشان می‌داد که بخشی از محافل سیاسی آمریکا همچنان میان تضعیف توان نظامی ایران و ایجاد زمینه برای تغییرات سیاسی داخلی ارتباط برقرار می‌کنند؛ هرچند دولت ترامپ برای پرهیز از گسترش دامنه جنگ، تأکید داشت که مأموریت اصلی عملیات، نابودی یا تضعیف ظرفیت‌های نظامی، موشکی و هسته‌ای ایران بوده و نه سرنگونی حکومت. با این حال، طرح مکرر موضوع «ایران آزاد» و بحث درباره مخالفان داخلی نشان ‌داد که تلاش برای تضعیف جمهوری اسلامی همچنان در محاسبات نخبگان سیاسی آمریکا مطرح است و وزارتخاجه آمریکا، نقش مهمی در آن ایفا می‌کند.