المانیتور: عمان در پی بازتعریف موازنه راهبردی خود است
در حالی که روابط عمان و آمریکا پس از جنگ ایران و ایالات متحده با چالشهای تازهای روبهرو شده است، «ادریس عبدالرحمن الکندی» دبیرکل شورای امنیت ملی عمان، هشتم ژوئیه ۲۰۲۶ به چین سفر کرد و با مقامهای ارشد این کشور درباره همکاریهای دوجانبه و تحولات منطقهای گفتوگو کرد.
همزمان با افزایش تنشها میان عمان و آمریکا پس از جنگ ایران و ایالات متحده، سفر دبیرکل شورای امنیت ملی عمان به چین و گفتوگوهای وی با مقامهای ارشد پکن، نشانهای از تلاش مسقط برای تنوعبخشی به شرکای راهبردی و تقویت همکاریهای سیاسی، اقتصادی و امنیتی با چین ارزیابی میشود.
به گزارش ایرنا؛ در حالی که روابط عمان و آمریکا پس از جنگ ایران و ایالات متحده با چالشهای تازهای روبهرو شده است، «ادریس عبدالرحمن الکندی» دبیرکل شورای امنیت ملی عمان، هشتم ژوئیه ۲۰۲۶ به چین سفر کرد و با مقامهای ارشد این کشور درباره همکاریهای دوجانبه و تحولات منطقهای گفتوگو کرد.
وزارت امور خارجه چین در بیانیهای اعلام کرد معاون وزیر امور خارجه این کشور، در دیدار با مقام عمانی تأکید کرد که پکن آماده است با مسقط در موضوعات مرتبط با منافع اساسی دو کشور، همسویی ابتکار «کمربند و جاده» با برنامه «چشمانداز ۲۰۴۰ عمان» و نیز حفظ صلح و ثبات منطقهای همکاری خود را گسترش دهد.
بر اساس این بیانیه، دو طرف همچنین درباره مهمترین بحرانهای منطقهای تبادل نظر کردند.
الکندی در ادامه سفر خود با «جین شین» معاون رئیس اداره بینالملل کمیته مرکزی حزب کمونیست چین نیز دیدار کرد. مقام چینی در این نشست از آمادگی حزب کمونیست برای گسترش همکاری و تبادل تجربه با شورای امنیت ملی عمان خبر داد.
در مقابل، شورای امنیت ملی عمان نیز اعلام کرد علاقهمند است از تجربه حزب کمونیست چین در حوزه حکمرانی، مدیریت کشور و توسعه اقتصادی بهره بگیرد و همکاریهای دو کشور را در زمینههای تجارت، سرمایهگذاری، شهرکهای صنعتی و گردشگری گسترش دهد.
جنگ ایران و آمریکا و کاهش اعتماد به واشنگتن
به نوشته «المانیتور»، جنگ ایران و آمریکا میتواند آسیب ماندگاری به اعتبار واشنگتن در منطقه، بهویژه نزد کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس، وارد کرده باشد؛ کشورهایی که مستقیماً در معرض حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفتند.
این وضعیت موجب شده عربستان سعودی و دیگر کشورهای منطقه بیش از گذشته در پی بازنگری در ساختار امنیتی خود و یافتن شرکای جدید برای مدیریت تهدیدهای منطقهای باشند. به اعتقاد نویسنده، این روند به معنای کنار گذاشتن آمریکا نیست، بلکه نشان میدهد کشورهای حوزه خلیج فارس دیگر اتکا به یک قدرت واحد را برای تأمین امنیت خود کافی نمیدانند.
اختلاف مسقط و واشنگتن بر سر تنگه هرمز
این گزارش میافزاید همزمان با گسترش روابط عمان و چین، روابط مسقط و واشنگتن نیز رو به تیرگی گذاشته است. اصلیترین نقطه اختلاف دو کشور، آینده مدیریت تنگه هرمز است؛ آبراهی راهبردی که سواحل جنوبی آن در شبهجزیره مسندم عمان قرار دارد و پیش از جنگ، حدود یکچهارم تجارت دریایی نفت جهان از آن عبور میکرد.
«دونالد ترامپ» رئیسجمهور آمریکا، اواخر ماه مه در نشست کابینه کاخ سفید هشدار داده بود که اگر عمان بخواهد همراه با ایران کنترل تنگه هرمز را در دست بگیرد، «ناچار خواهیم شد آنها را نابود کنیم.»
تفاهمنامه امضاشده میان ایران و آمریکا در اواسط ژوئن، بندی را به گفتوگوی تهران و مسقط درباره «آینده مدیریت و خدمات دریایی تنگه هرمز» با مشارکت دیگر کشورهای ساحلی اختصاص داده بود. در ادامه نیز «محمدباقر قالیباف» رئیس مجلس شورای اسلامی، در سفر به مسقط با سلطان هیثم بن طارق، سلطان عمان، درباره مدیریت تنگه هرمز گفتوگو کرد و دو طرف توافق کردند کارگروه مشترکی برای مذاکره درباره کشتیرانی، خدمات دریایی و هزینههای مرتبط با آن تشکیل دهند.
فشار آمریکا بر عمان
به نوشته المانیتور، روزنامه والاستریت ژورنال پیشتر گزارش داده بود که دولت ترامپ از رویکرد عمان در قبال ایران ناراضی است و از مسقط خواسته میان تهران و واشنگتن یکی را انتخاب کرده و حتی کاهش روابط دیپلماتیک با ایران را بررسی کند.
مقامهای عمان درباره این گزارش اظهار نظر نکردند، اما «بدر البوسعیدی» وزیر امور خارجه عمان، در یادداشتی در روزنامه فرانسوی لوموند خواستار بازنگری در روابط کشورش با آمریکا شد. او نوشت شرایط جدید ایجاب میکند عمان روابط خود با شرکای بزرگ، از جمله آمریکا، را با نگاهی واقعبینانه ارزیابی کند.
البوسعیدی همچنین رژیم اسرائیل را مهمترین عامل بیثباتی امنیت خلیج فارس توصیف کرد و نوشت: «جدیترین تهدیدهای امنیت خلیج فارس نه از داخل منطقه، بلکه از تصمیمهایی سرچشمه میگیرد که خارج از منطقه، بهویژه در تلآویو، اتخاذ میشود.»
گسترش همکاریهای اقتصادی با چین
«جلال الشکیلی» پژوهشگر سیاست خارجی عمان، به المانیتور گفت روابط عمان و چین طی دهههای گذشته عمدتاً بر پایه تجارت شکل گرفته است.
بر اساس آمار وزارت خارجه چین، حجم تجارت دو کشور در سال ۲۰۲۴ به ۳۶.۷ میلیارد دلار رسید؛ رقمی که چین را به بزرگترین شریک تجاری عمان تبدیل کرده است. عمان نیز چهارمین شریک تجاری چین در میان کشورهای عربی به شمار میرود. در مقابل، حجم تجارت عمان و آمریکا در همین سال تنها ۴.۳ میلیارد دلار بوده است.
به گفته این پژوهشگر، روابط سیاسی دو کشور نیز اگرچه باثبات بوده اما در مقایسه با همکاریهای اقتصادی از اهمیت کمتری برخوردار بوده و برخلاف برخی دیگر از کشورهای عربی، رهبران چین و عمان تاکنون دیدارهای رسمی متعددی نداشتهاند و همکاریهای نظامی دو کشور نیز محدود باقی مانده است.
با این حال، طی سالهای اخیر رفتوآمدهای دیپلماتیک افزایش یافته است؛ از جمله سفر «وانگ یی» وزیر امور خارجه چین به عمان در سال ۲۰۲۱، سفر وزیر خارجه عمان به چین در سال ۲۰۲۲ و دیدار «شی جینپینگ» رئیسجمهور چین با معاون نخستوزیر فقید عمان در اجلاس چین و شورای همکاری خلیج فارس در ریاض.
چین همچنین پنجمین خریدار بزرگ نفت خام عمان است و در سال ۲۰۲۴ بیش از ۴۰.۷ میلیون تن نفت از این کشور وارد کرده است.
دوقم؛ مهمترین سرمایهگذاری چین در عمان
المانیتور مینویسد بزرگترین پروژه اقتصادی چین در عمان، شهرک صنعتی «دُقم» است. بر اساس توافق سال ۲۰۱۶، دو کشور قرارداد اجاره ۵۰ ساله این منطقه را برای توسعه یک شهرک صنعتی با بیش از ۱۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری برنامهریزیشده چین امضا کردند.
در سالهای اخیر گمانهزنیهایی درباره احتمال ایجاد پایگاه نظامی چین در عمان مطرح شده است. بلومبرگ در سال ۲۰۲۳ گزارش داده بود که مقامهای آمریکایی به «جو بایدن» اطلاع دادهاند نمایندگان نظامی چین با مقامهای عمانی درباره چنین امکانی گفتوگو کردهاند.
با این حال، جلال الشکیلی تأکید میکند تاکنون هیچ سند عمومی معتبری برای تأیید این ادعاها منتشر نشده است.
چین جای آمریکا را نگرفته است
با وجود رشد چشمگیر حضور اقتصادی چین در عمان، پکن هنوز جایگاه آمریکا را به عنوان شریک اصلی امنیتی مسقط به دست نیاورده است. عمان همچنان بر اساس توافقهای نظامی بلندمدت، میزبان نیروهای آمریکایی است و از سال ۲۰۱۹ دامنه این توافق به بنادر دقم و صلاله نیز گسترش یافته است.
بر اساس آمار وزارت خارجه آمریکا، تا ژانویه ۲۰۲۵، واشنگتن ۶۳ قرارداد فعال فروش تجهیزات نظامی به عمان به ارزش بیش از ۲.۷ میلیارد دلار داشته است.
این گزارش در پایان نتیجه میگیرد که عمان پس از جنگ ایران و آمریکا درصدد بازتنظیم روابط خود با واشنگتن است؛ روندی که از طریق تنوعبخشی به شرکای خارجی، تکیه بیشتر بر کشورهای اروپایی مانند فرانسه و تعمیق همکاری با چین دنبال میشود.