فاصلهگیری متحدان با امریکا
فایننشالتایمز در گزارشی به عقبنشینیهای مکرر دونالد ترامپ از تهدیدات علیه ایران اشاره کرد و تهران را میداندار این جنگ توصیف کرد که «واشنگتن بهطور فزایندهای با سرعتی میجنگد که تهران تعیین میکند.»
صبح نو: روزگذشته سخنگوی وزارت امور خارجه ایران اعلام کرد که در ۲۴ ساعت گذشته، سه کشور انگلیس، بلغارستان و اوکراین با تماس با مقامات ایرانی، اطمینان دادهاند که در حملات احتمالی آمریکا به ایران نقشی نخواهند داشت. این اعلامنظر پس از آن صورت گرفت که ایران هشدار داده بود هرگونه همکاری یا همدستی با آمریکا در حمله به ایران، آن کشور را در معرض دفاع مشروع ایران قرار خواهد داد و در اختیار گذاشتن پایگاه یا امکانات نظامی و لجستیکی به متجاوز، به معنای قرار گرفتن در ردیف متجاوزان تلقی میشود.
موضع سه کشور پیش از عقبنشینی
چند روز پیش، نخستوزیر بلغارستان، اعلام کرد که آمریکا از این کشور درخواست کرده که با استقرار حداکثر هشت فروند هواپیمای سوخترسان نیروی هوایی آمریکا در پایگاه هوایی «بزمر» موافقت کند. دولت بلغارستان هم در پی درخواست واشنگتن برای پشتیبانی از عملیات نظامی آمریکا در خاورمیانه، تصمیم گیری درباره این موضوع را به کسب مجوز از پارلمان ارجاع داد. مجلس این کشور نیز با اکثریت قاطع، استقرار ۸ فروند سوخترسان KC-۱۳۵ آمریکایی و ۲۵۰ نظامی را در پایگاه بزمر تأیید کرده بود. این اقدام بر اساس توافق دفاعی ۲۰۰۶ با آمریکا انجام شد. در همان زمان، سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به روابط مبتنی بر احترام متقابل بین ایران-بلغارستان، هشدار داد: مبادا پارلمان بلغارستان با صدور مجوز استفاده آمریکا از قلمرو و امکانات این کشور، این کشور را تبدیل به همدست متجاوزان و جنایتکاران کند.
همزمان با ادامه جنگ فرسایشى روسیه و اوکراین، کییف نیز با استفاده از پهپاد، به یک کشتی تجاری ایرانی در دریای خزر حمله کرده بود که یک کشته و یک زخمی بر جای گذاشت. این نخستین بار از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین بود که کییف به طور علنی مسئولیت حمله به یک شناور ایرانی را برعهده میگیرد؛ اقدامی که حکایت از آغاز یک پروژه مشترک میان کیاف و تلآویو داشت.
دولت انگلیس، هم در ظرفیت ملی و هم بهعنوان عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل، به جای عمل به تکالیف قانونی و اخلاقی خود در محکومکردن تجاوز نظامی و جنایات جنگی ارتکابی آمریکا و اسرائیل علیه ایران، در صدد همراهی با طرفهای متجاوز و تقلیل جایگاه این کشور به همدست آمریکا و اسرائیل در یک جنگ وحشیانه علیه ملت ایران برآمد و هیات حاکمه جدید انگلیس چندی پیش با در اختیارگذاشتن پایگاههای نظامی و امکانات این کشور جهت تدارک و تسهیل حملات نظامی غیرقانونی آمریکا علیه ملت ایران موافقت کرده بود. تصمیمی که خلاف اصول و قواعد بنیادین منشور سازمان ملل و حقوق بینالملل است و طبق بند (و) ماده (۳) قطعنامه ۳۳۱۴ مجمع عمومی سازمان ملل متحد درباره تعریف تجاوز، مصداق عمل تجاوزکارانه علیه ایران محسوب میشد.
اما ایران اعلام کرد هر پایگاهی که در اختیار آمریکا قرار گیرد، هدف قانونی دفاع مشروع خواهد بود. با توجه به توان موشکی و پهپادی ایران، تهدید برای پایگاههای این سه کشور جدی و عملیاتی بود. تماس مستقیم این سه کشور با ایران و ارائه تضمین جداگانه، نشاندهنده ترکخوردگی در اتحاد نظامی تحت رهبری آمریکا است و متحدان کلیدی واشنگتن، بهصورت مستقل با تهران وارد گفتوگو و تعهد میشوند.
انگلیس با بحرانهای داخلی و فشار افکار عمومی روبرو است و دولت جدید نمیخواهد خود را درگیر بحران خودساخته ترامپ کند. بلغارستان نیز به عنوان عضو ناتو، نمی خواست در خط مقدم تقابل ناتو با ایران باشد و اوکراین هم که درگیر جنگ با روسیه است،گشودن جبهه جدید علیه ایران، برخلاف منافع راهبردی آن است.
افزایش قدرت چانهزنی ایران
دیپلماسی تهاجمی ایران در قبال همکاران احتمالی آمریکا، کارآمدی داشته و متحدان سنتی آمریکا، منافع ملی خود را بر تعهدات ائتلافی ترجیح میدهند. این عقب نشینیها توانایی ایران را در جداسازی دیپلماتیک آمریکا از متحدانش را به تصویر کشید، اتفاقی که می تواند اهرم فشار تهران را در مذاکرات آینده افزایش میدهد و الگویی برای دیگر کشورهای منطقه ایجاد میکند.
از سوی دیگر، با کاهش دسترسی به پایگاههای کلیدی در اروپا، گزینههای عملیاتی آمریکا برای حمله به ایران محدودتر و پرهزینهتر میشود و احتمالاً واشنگتن را به سمت گزینههای جایگزین سوق خواهد داد.
درواقع، عقبنشینی انگلیس، بلغارستان و اوکراین، نتیجه همافزایی تهدید نظامی معتبر، استدلال حقوقی مستحکم و نگرانی از پایبندی آمریکا به تعهداتش است. همچنانکه فایننشالتایمز در گزارشی به عقبنشینیهای مکرر دونالد ترامپ از تهدیدات علیه ایران اشاره کرد و تهران را میداندار این جنگ توصیف کرد که «واشنگتن بهطور فزایندهای با سرعتی میجنگد که تهران تعیین میکند.» سیانان نیز با اشاره به عقبنشینی ترامپ از تهدید دوبارهاش به تشدید حملات نظامی علیه ایران، نوشت: «ارتش آمریکا با پرسشهای جدی درباره توانایی خود برای دفاع از نیروهایش روبهروست؛ زیرا ذخایر موشکهای رهگیر سامانههای پاتریوت و تاد بهطور فزایندهای رو به کاهش است.» بنابراین این تحول را میتوان نقطه عطفی در معادلات نظامی-دیپلماتیک منطقه قلمداد کرد که مسیر آینده بحران را بهطور قابلتوجهی تحت تأثیر قرار خواهد داد.