ایران و عمان بر سر چه چیزی مذاکره میکنند؟
«مذاکرات ایران و عمان در خصوص تنگه هرمز در مسیر نهایی شدن قرار دارد و مراحل پایانی خود را طی میکند.» این جملهای بود که سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه یکشنبه عصر ۱۱ مردادماه در جلسه هیأت دولت بیان کرد.
ایران و عمان از بعد از آتشبس ۱۹ فروردینماه گفتوگوهایی را درباره تنگه هرمز کلید زدند که تردد ایمن کشتیرانی در تنگه را تأمین کند و آنگونه که عراقچی اعلام کرده این مذاکرات در مراحل پایانی است.
خبرگزاری فارس: «مذاکرات ایران و عمان در خصوص تنگه هرمز در مسیر نهایی شدن قرار دارد و مراحل پایانی خود را طی میکند.» این جملهای بود که سیدعباس عراقچی وزیر امور خارجه یکشنبه عصر ۱۱ مردادماه در جلسه هیأت دولت بیان کرد.
رئیس دستگاه دیپلماسی جمهوری اسلامی ایران عصر دیروز (دوشنبه) نیز با همتای عمانی تلفنی گفتوگو کرد. البته یک تماس تلفنی نیز بین عراقچی و محمد اسحاقدار وزیر خارجه پاکستان هم دیروز برقرار شد.
اسماعیل بقائی سخنگوی دستگاه دیپلماسی دوشنبه ۱۲ مردادماه گفت که مذاکرات ایران و عمان در این هفت هشت روز گذشته با جدیت ادامه یافته است و افزود: این مذاکرات متمرکز بر تفاهم بر سر مسیری است که تردد ایمن کشتیرانی از تنگه هرمز را تأمین کند.
وی بیان کرد: تلاش ما این است که در اولین فرصت با مشورت و همکاری عمان مسیری را تعیین کنیم که قاعدتا موقت خواهد بود و براساس آن بتوانیم ایمنی کشتیرانی در تنگه هرمز را فراهم کنیم. این مذاکرات دوجانبه بین دو دولت ساحلی است. دیگران حتماً میتوانند در این مسیر، در این فرایند، سازنده ظاهر بشوند یا مخرب، اما موضوع مربوط به ایران و عمان است.
مقامات ایرانی بارها و به کرات اعلام کردهاند که مذاکرات ایران و عمان ربطی به طرفهای دیگر ندارد و مذاکراتی دوجانبه است.
بقائی همچنین عنوان کرد: در این مدت، مذاکرات حول این محور بوده است که مسیر جنوبی، که از آبهای عمان میگذرد و مسیر شمالی، که از آبهای سرزمینی ایران عبور میکند، به یک مسیر بینابین تبدیل شود که تأمینکننده ملاحظات و منافع هر دو دولت ساحلی باشد. بنابراین، اکنون از یک کریدور صحبت میکنیم که مسیر رفت و برگشت خواهد داشت، نه از دو یا سه مسیر مجزا. این مسیر میانی، بهصورت موقت، قرار است مورد استفاده قرار گیرد تا زمانی که درباره مسیر ثابت، بهعنوان جایگزین آنچه در ادبیات کشتیرانی بینالمللی به عنوان TSS شناخته میشود، توافق حاصل شود و جایگزین مسیر قدیمی شود.
این دیپلمات ارشد ایرانی درباره سازوکار تعیین دریافت عوارض از کشتیها در تفاهمنامه با عمان هم بدون ارائه جزییات به دلیل اینکه مذاکرات در جریان است، یادآور شد: قاعدتاً در هر تفاهمی درباره تردد کشتیرانی بین دو دولت ساحلی، حتماً همه موضوعاتی که به حاکمیت و حقوق حاکمیتی دو کشور مربوط میشود، همچنین مسائل امنیت ملی، منافع ملی و موضوعات مربوط به خدمات دریایی، مورد توجه قرار میگیرد.
بقائی همچنین یکشنبه شب ۱۱ مردادماه به صراحت گفت که به هیچ عنوان قرار نیست تنگه هرمز به وضعیت پیش از جنگ (نهم اسفندماه) بازگردد و افزود: تقاهم بین ایران و عمان برای مسیر جدید ربطی به بازگشایی یا مسدود ماندن تنگه هرمز ندارد.
* دو پیشنهاد داریم
پیش از این نیز کاظم غریبآبادی معاون امور حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه ششم مردادماه در گفتوگویی تلویزیونی گفته بود: دو پیشنهاد داریم یک پیشنهاد ما و یک پیشنهاد عمان. به دوستان عمانی گفتیم این مسیر ۶۰ ساله دیگر مورد قبول ایران نیست چون هر دو ورود و خروج در آبهای سرزمینی عمان است و چون ما با وضعیت جدیدی در منطقه مواجهیم و باید اشراف بیشتری بر ورود و خروج کشتیها داشته باشیم. عمانیها گفتند میتوانیم یک طرحی را بدهیم که ۵۰ درصد دست ایران و ۵۰ درصد دست عمان. به آنها گفتیم حتی اگر یک صلح پایدار برقرار شود، کریدور میانی را قبول نداریم.
* گزارش نیویورک تایمز
امروز هم روزنامه نیویورک تایمز در گزارشی بخشهایی از مفاد تفاهم ایران و عمان را منتشر کرد. در این گزارش آمده است: شناورهایی که وارد خلیج فارس میشوند از کریدوری در نزدیکی سواحل ایران عبور خواهند کرد، در حالی که شناورهای خروجی از مسیری جداگانه در امتداد آبهای سرزمینی عمان تردد خواهند کرد.
این روزنامه به نقل از مقامات ایرانی مدعی شده است که کشتیها ملزم به پرداخت عوارض عبور نخواهند بود، اما در عوض «هزینه خدمات» از آنها دریافت خواهد شد که هدف آن تأمین مالی امنیت دریایی، حفاظت از محیط زیست و عملیات نظارتی است و درآمدی که به دست میآید به صورت مساوی میان ایران و عمان تقسیم خواهد شد.
دوم و سوم مردادماه بود که هیأتی از عمان به منظور گفتوگو در خصوص تنگه هرمز به تهران آمد و آنگونه که اسماعیل بقائی یکشنبه چهارم مردادماه بیان کرد: در این دو روز چند دور گفتوگو بین ایران و عمان در سطح معاونان وزرای امور خارجه در تهران برگزار شد که طی آن دو طرف در مورد اصول مشترک و سازوکارهای عملیاتی برای مدیریت تردد ایمن کشتیرانی در تنگه هرمز با رعایت حقوق حاکمیتی دو دولت ساحلی، تبادل نظر کردند.
بقائی با تاکید بر اینکه این گفتوگوها مفید بود و پیشرفتهایی حاصل شد، عنوان کرد: هیأت نمایندگی عمان عصر شنبه تهران را ترک کرد، اما رایزنیهای فنی و سیاسی بین دو طرف ادامه دارد.
چندی پیش نیز سیدعباس عراقچی سفری به عمان داشت و با همتای عمانی در این باره به گفتوگو پرداخت.
براساس اعلام بقائی، ایران و عمان از همان روزهای نخست برقراری آتشبس، در نوزدهم فروردین ماه، در ارتباط بودهاند و تلاش ایران این بوده که با همکاری عمان، به عنوان دو دولت ساحلی، بتوان تدابیر لازم را اتخاذ و سازوکارهای لازم را تدوین کرد.
* بیانیه مشترک ایران و عمان
ایران و عمان در پی سفر محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و عراقچی در اول تیرماه به مسقط که یک روز بعد از مذاکرات ایران و آمریکا در سوئیس صورت گرفت هم بیانیهای مشترک امضا کردند.
دو کشور در این بیانیه که دوم تیرماه منتشر شد، بهعنوان دو کشور ساحلی تنگه هرمز، مجدداً بر تعهد خود نسبت به تضمین عبور ایمن از این آبراه، مطابق با مقررات مرتبط حقوق بینالملل تأکید کرده و در عین حال بر حاکمیت و حقوق حاکمه خود بر آبهای سرزمینی واقع در تنگه هرمز پای فشردند.
آنها توافق کردند که گفتوگوهای خود درباره این موضوع را از طریق تشکیل یک کمیته مشترک بین دو وزارت امور خارجه ادامه دهند تا درباره نحوه اداره آینده کشتیرانی در تنگه هرمز، خدمات مرتبطی که در این زمینه ارائه خواهد شد و همچنین هزینههای مربوط به این خدمات، مطابق با استانداردهای بینالمللی، به تفاهم برسند. در همین راستا، طرفین همچنین توافق کردند با کشورهای ساحلی منطقه و نیز سایر طرفهای ذیربط، رایزنی و گفتوگوهایی انجام دهند.
ایران و عمان بر تعهد خود نسبت به حفظ تنگه هرمز بهعنوان یک آبراه امن و باز برای کشتیرانی بینالمللی تأکید و اهمیت تداوم همکاریها برای ارتقای ایمنی دریانوردی، آزادی کشتیرانی و ثبات منطقهای را مورد اشاره قرار دادند.
پس از آن هم کاظم غریبآبادی معاون امور حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه هشتم تیرماه سفری به مسقط داشت و در این سفر اولین نشست کمیته مشترک هرمز با عبدالعزیز الهنایی، وزیر مشاور در امور خارجه عمان برگزار و ضمن مرور مسائل جاری در رابطه با تنگه، درباره مدیریت آینده تنگه در چارچوب بند پنج یادداشت تفاهم اسلامآباد و حقوق حاکمیتی دولتهای ساحلی تبادل نظر شد.