حمله به سوریه بخشی از کمپین انتخاباتی نتانیاهو

صبح نو: پس از آنکه اسرائیل مسئولیت حمله به فرودگاه ابوالظهور در استان ادلب در شمال سوریه را بر عهده گرفت، دمشق را متهم کرد که اجازه داده نیروهای ترکیه در این فرودگاه نظامی و منطقه مجاور آن در استان حلب مستقر شوند و از این طریق وضعیت موجود منطقه را ملتهب کرده است.

آنکارا این ادعا را رد کرده و دمشق نیز فعلاً واکنش جدی نداشته اما واشنگتن اسرائیل را به تشدید عمدی تنش متهم می‌کند. در هر سه پایتخت، این باور وجود دارد که میان عملیات استثنایی اسرائیل و انتخابات کنست که قرار است دو ماه دیگر برگزار شود، ارتباط جدی وجود دارد.

مداخله ترکیه در سوریه از سال ۲۰۱۱ آغاز شد؛ زمانی که آنکارا به مخالفانی که علیه نظام بشار اسد شورش کرده بودند، کمک فرستاد. با این حال، از نظر رسمی، نخستین ورود نیروهای ترکیه به خاک سوریه در سال ۲۰۱۶ صورت گرفت. در سال ۲۰۲۰ و در پی قصد سوریه و متحدش روسیه برای بازپس‌گیری منطقه ادلب، حضور ترکیه در سوریه گسترش یافت.

پس از آنکه جناحی که احمد الشرع ریاست آن را بر عهده داشت و بعدها خود او رئیس دولت شد، تقریباً به اهدافش دست یافت و نظام اسد سقوط کرد، نفوذ ترکیه در سوریه عمیق‌تر شد. با این حال، دمشق تلاش کرده است روابط خود را با کشورهای دیگر نیز گسترش دهد تا وابستگی مطلقی به آنکارا پیدا نکند.

بنابراین، چرا دقیقاً اکنون به ارتش اسرائیل دستور داده شد که به فرودگاه نظامی در ادلب حمله کند؟ اسرائیل تلویحاً می‌گوید ترکیه تلاش دارد در سوریه یک سامانه دفاع هوایی ایجاد کند که فعالیت نیروی هوایی اسرائیل، به‌ویژه عملیات آن علیه ایران، را با مشکل مواجه کند.

شاید تصمیم به حمله همچنین ناشی از ارزیابی‌های اخیر دستگاه امنیتی اسرائیل درباره ماهیت نظام جدید سوریه باشد. طی دو هفته گذشته، فعالیت‌های نظامی اسرائیل در سوریه به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. به گفته منابع سوری، اسرائیل ۲۷ بار اهدافی را در سوریه هدف قرار داده، ۳۶ عملیات زمینی انجام داده و ۱۱ شهروند سوری را بازداشت کرده است. با وجود این، دمشق نه تهدید کرده و نه واکنش جدی نشان داده است.

اسعد الشیبانی، وزیر خارجه سوریه، در این باره گفت: «فکر می‌کنم اسرائیل باید مسیر خود را دوباره محاسبه کند. این حملات تنها به سوریه آسیب نمی‌زنند، بلکه به ایالات متحده و متحدانش در منطقه نیز ضربه می‌زنند.»

یکی از کسانی که حمله ارتش اسرائیل به فرودگاه را محکوم کرد، تام باراک، سفیر آمریکا در سوریه و فردی شناخته‌شده به دلیل نزدیکی‌اش به آنکارا، بود. دونالد ترامپ روابط بسیار نزدیکی با رجب طیب اردوغان، رئیس‌جمهور ترکیه، دارد و چندی پیش نیز به آنکارا وعده مسیری را داد که می‌تواند خرید جنگنده‌های پیشرفته اف-۳۵ ساخت آمریکا را برای ترکیه ممکن کند.

ترامپ همچنین از احمد الشرع خوشش می‌آید و از آغاز دوره کنونی ریاست‌جمهوری‌اش تاکنون سه بار با او دیدار کرده است. آمریکا به ثبات در سوریه و لبنان علاقه‌مند است و الشرع را شخصیتی کلیدی می‌داند. در مقابل، اسرائیل الشرع و متحد ترک او را یک تهدید واقعی تلقی می‌کند.

در هفته‌های اخیر، لحن پیام‌های محافل سیاسی اسرائیل درباره ترکیه تندتر شده و به نظر می‌رسد دولت نتانیاهو اکنون آنکارا را به عنوان دشمن اصلی دوره‌ای خود تعیین کرده است. نتانیاهو اردوغان را «دیکتاتوری یهودستیز که مردم خود را سرکوب می‌کند» توصیف کرده و اردوغان نیز به‌طور دائم اعلام کرده که نتانیاهو مرتکب جنایت علیه بشریت شده و باید محاکمه شود.

سؤال این است که آیا چنین عملیاتی واقعاً می‌تواند نفوذ ترکیه در سوریه را مهار کند، یا نتیجه‌ای معکوس خواهد داشت و سوری‌ها را بیشتر به اعتماد و اتکا به روابط با آنکارا تشویق می‌کند؟

میان دمشق و آنکارا روابط نزدیکی وجود دارد و نزدیکی جغرافیایی دو کشور نیز اهمیت زیادی دارد. اما احمد الشرع از زمان رسیدن به قدرت نشان داده که می‌خواهد بر روابط خود با اردوغان تکیه کند و در عین حال، شبکه‌ای از روابط با رهبران کشورهای عربی، از جمله محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم عربستان سعودی، و همچنین رؤسای کشورهای غربی مانند ترامپ، امانوئل مکرون و دیگران ایجاد کند.

اگر اسرائیل واقعاً خواهان تغییر وضعیت بود، می‌توانست مذاکراتی عمیق و جدی با حاکمیت جدید سوریه آغاز کند، نه اینکه صرفاً در نتیجه فشارهای واشنگتن وارد گفت‌وگو شود. اسرائیل همچنین می‌توانست از روابط خود با دیگر کشورهای عربی فعال در سوریه استفاده کند تا مطمئن شود سوریه به سرزمینی تحت نفوذ کامل ترکیه تبدیل نمی‌شود.

اما دولت نتانیاهو تنها مسیری را انتخاب کرده که به آن عادت دارد: استفاده از قدرت نظامی.

حتی اگر ترک‌ها واقعاً تلاش کرده باشند سامانه‌های دفاعی حساس و بسیار پیشرفته‌ای را در این فرودگاه سوری مستقر کنند، باز هم می‌شد موضوع را از طریق دیپلماسی پیگیری کرد اما اسرائیل به دنبال جنگ و جبهه تازه است.

به گزارش رویترز، چند روز پیش از حمله، رومن گوفمن، رئیس موساد، با وزیر خارجه سوریه درباره حضور ترک‌ها در خاک سوریه گفت‌وگو کرده بود، اما بعید است این تماس بتواند چشم‌اندازی مهم و مستمر برای گفت‌وگو ایجاد کند.

روزنامه هاآرتس در این خصوص نوشت: «در نهایت، حمله به ادلب اسرائیل را با ایالات متحده درگیر می‌کند و هیچ تغییری در سیاست های دمشق ایجاد نمی‌کند. اگر کسی تصور می‌کند این حمله بر میزان بازدارندگی اسرائیل افزوده، بهتر است یک بار دیگر بیانیه‌های صادرشده در روزهای اخیر از واشنگتن، دمشق و آنکارا را بخواند.برای جلوگیری از گسترش نفوذ ترکیه در منطقه، اسرائیل ناچار است سیاستی هوشمندانه تدوین کند؛ نه فقط یک «مشت آهنین». استفاده از زور شاید بتواند آسیب وارد کند، اما به‌خودی‌خود قادر به متوقف کردن روند تحولات نیست.»

در نهایت به نظر می‌رسد نتانیاهو حمله به سوریه و گشودن جبهه جدید را بخشی از کمپین انتخاباتی خودش برای تغییر وضع ناامیدکننده نظرسنجی‌ها می‌بیند. او برای امیدوار ماندن به این رقابت به دشمن جدیدی نیاز دارد که ترکیه و اردوغان را برای این هدف انتخاب کرده است.