از بریکس تا مسجد جامع دهلی؛ روایت ایران در قلب هند

سفر حجت‌الاسلام محسنی‌اژه‌ای به هند را نمی‌توان صرفاً در قاب حضور رئیس قوه قضاییه در اجلاس قضایی بریکس دید. مجموعه برنامه‌های این سفر نشان می‌دهد که تهران تلاش کرده از ظرفیت این اجلاس برای پیشبرد همزمان دیپلماسی قضایی، دیپلماسی عمومی و توسعه روابط با قدرت‌های غیرغربی استفاده کند.

اژه‌ای پیش از عزیمت به دهلی گفته بود امیدوار است در این سفر «صدای مردم غیور و شجاع ایران» باشد و نخستین برنامه او نیز دیدار با جمع گسترده‌ای از رهبران ادیان، علما و فرهیختگان هند بود؛ دیداری که محورهای آن از صلح و عدالت تا مقابله با تجاوز را دربر می‌گرفت.

در همین دیدار، رئیس قوه قضاییه تلاش کرد روایت ایران از جنگ و حملات آمریکا و اسرائیل را از فضای رسمی روابط دولت‌ها خارج کند و مستقیماً با بخشی از نخبگان اجتماعی و مذهبی هند در میان بگذارد. سخن گفتن از حمله به غیرنظامیان و کودکان مدرسه میناب و پیوند دادن آن با مسئله غزه، در واقع تلاشی برای انتقال پرونده از سطح منازعه سیاسی به حوزه حقوق بشر، حق حیات و کرامت انسانی بود.

بازتاب این دیدار در رسانه‌های هند نیز قابل توجه بود. ANI بر دعوت رئیس قوه قضاییه ایران به اتحاد جهانی برای صلح و عدالت تمرکز کرد، Tribune India پیوندهای تاریخی ایران و هند را برجسته ساخت و رسانه‌های دیگر نیز بخش‌هایی از مواضع او درباره جنگ و یکجانبه‌گرایی را بازتاب دادند.

اما سفر اژه‌ای یک ضلع دیگر هم داشت؛ دیپلماسی قضایی درون بریکس.

در دیدار با عالی‌ترین مقام قضایی بلاروس، توسعه همکاری‌های حقوقی و قضایی و به‌ویژه استفاده از هوش مصنوعی در فرایندهای قضایی مطرح شد. اژه‌ای همچنین تحولات ژئوپلیتیک کنونی را نشانه حرکت جهان به سوی نظمی تازه دانست و بر ظرفیت همکاری کشورهای بریکس در این شرایط تأکید کرد. طرف بلاروسی نیز از آماده‌سازی پیش‌نویس تفاهم همکاری قضایی با ایران خبر داد.

در دیدار با «ژانگ جون»، رئیس دیوان عالی چین، موضوع حتی فراتر رفت. اژه‌ای بر اراده ایران برای گسترش روابط با چین تأکید کرد و همکاری قضایی را «بازوی پشتیبان» روابط راهبردی دو کشور دانست؛ از تبادل تجربیات حقوقی تا ایجاد شبکه همکاری در بریکس و استفاده از ظرفیت‌های هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال در دستگاه قضایی.

طرف چینی نیز بر تداوم روابط سالم و پایدار تهران و پکن تأکید کرد و برای انتقال تجربیات چین در حکمرانی قضایی، هوش مصنوعی و فناوری‌های دیجیتال اعلام آمادگی کرد. رئیس دیوان عالی چین همچنین از «تاب‌آوری و پایداری مردم ایران» در جنگ‌های اخیر تمجید کرد.

تصویر متفاوت دیگر سفر، حضور رئیس قوه قضاییه در مسجد جامع دهلی بود؛ جایی که اژه‌ای پس از گفت‌وگو با امام جمعه و جماعت مسجد درباره مسائل جهان اسلام، در کنار نمازگزاران هندی نماز جمعه را اقامه کرد و با آنان به گفت‌وگو پرداخت.

مجموع این تصاویر، معنای سفر دهلی را روشن‌تر می‌کند: از میز بریکس و گفت‌وگو با چین و بلاروس تا نشست رهبران ادیان و صفوف نماز جمعه؛ تلاشی برای آنکه دیپلماسی قضایی ایران از محدوده روابط حقوقی خارج شود و به ابزاری برای روایت ایران، توسعه روابط راهبردی و گفت‌وگو با جوامع دیگر تبدیل شود.