تهران امروز: بازنده‌ای به نام عربستان

عربستان با خريدهاي افسانه‌اي نظامي در تكاپوي دائمي براي كسب موقعيت نظامي در منطقه بوده است.

کد خبر : 141261

عربستان تحت حاكميت آل سعود، طي چند دهه گذشته،همواره مدعي محوريت در جهان اسلام و به طور مشخص جهان عرب بوده است و حتي در سال‌هاي اخير كوشيده است تا در عرصه بين‌المللي نيز نقش‌آفريني‌هايي داشته باشد.اين كشور از يك سو تلاش كرده تا در ائتلاف با غرب حضوري فعال در بازارها و نشست‌هاي بين‌المللي داشته و از قدرت اقتصادي خود براي ارتقاي جايگاه خود استفاده كند (نمونه آن حضور در جمع اعضاي جي 20 بود) و از سوي ديگر براي حدود 3 دهه عربستان مروج و حامي جريان‌هاي بنيادگرا در پاكستان، افغانستان، آسياي مركزي و عراق بوده تا از آن به عنوان ابزاري براي گسترش نفوذ خود بهره‌برداري كند. در همين حال عربستان با خريدهاي افسانه‌اي نظامي در تكاپوي دائمي براي كسب موقعيت نظامي در منطقه بوده است.استفاده از قرار داشتن بيت‌الله الحرام در سرزمين تحت كنترل، مداخله در بحران‌ها و تلاش براي ميانجيگري در مناقشات و كمك به كشورهاي فقيرتر عرب و اسلامي از ديگر ابزارهاي رياض براي تحقق جاه‌طلبي‌هاي خود در منطقه و جهان اسلام به شمار مي‌آيد. در يك نگاه كلي، در نگرش استراتژيك رياض مي‌توان چند حلقه را شناسايي كرد كه آل‌سعود مي‌كوشند به تناسب موقعيت، جايگاه خود را در آنها افزايش دهند:در حلقه اول منطقه جنوبي خليج فارس و محدوده شبه جزيره قرار دارد.حلقه دوم را مي‌توان محدوده جهان عربي دانست.حلقه سوم گستره جهان اسلام را شامل مي‌شود و حلقه چهارم را مي‌توان با تسامح گستره جهاني تعريف كرد. چنان‌كه آشكار است، اهميت اين حلقه‌ها براي عربستان يكسان نيست و هرچه از حلقه اول دور مي‌شويم، به تناسب توان نقش‌آفريني اين كشور، اهميت حلقه‌ها نيز كمتر مي‌شود. در اين بين، منطقه بلافصلي كه با منافع و اقتدار عربستان ارتباطي مستقيم دارد، منطقه جنوبي خليج فارس و محدوده شبه جزيره است. جايي كه مجموعه‌اي از كشورهاي كوچك، اما ثروتمند دورتا دور اين كشور را فراگرفته‌اند.به همين دليل است كه رياض همواره كوشيده تا اقتداري همه جانبه را در اين محدوده اعمال كند و در مقام راهنماي سياسي، اقتصادي، ديپلماتيك و معنوي اين كشورها عمل كند. تجربه نشان مي‌دهد كه به لحاظ الگوي حكومتي، شيوه رفتار ديپلماتيك و چشم‌اندازهاي توسعه‌اي، كشورهاي كوچك شبه جزيره، شباهت زيادي با حكومت سعودي دارند. با وقوع انقلاب اسلامي و احساس تهديدشيخ نشين‌ها از نفوذ معنوي ايران در كشورهاي تحت سلطه خود، به ابتكار عربستان، شوراي همكاري كشورهاي خليج فارس تشكيل شد كه كارويژه اساسي آن ايجاد هماهنگي ميان كشورهاي شيخ نشين بوده است.مروري بر عملكرد اين نهاد نشان مي‌دهد كه همواره عربستان اقتدار قابل ملاحظه‌اي را در آن اعمال كرده است.رياض از طريق شوراي همكاري و ساير سازوكارهاي در دسترس، همواره كوشيده تا وحدت رويه‌اي ميان اين كشورها ايجاد كند و از آن به عنوان پشتوانه‌اي براي سياست‌هاي خود در ساير حلقه‌هاي ذكر شده استفاده نمايد. با ملاحظات فوق مي‌توان اينگونه نتيجه گيري كرد كه در سلسله تغييرات تاريخي در حال وقوع در جهان عرب رشته‌هاي بسياري از عربستان پنبه شده است و نه تنها دو حكومت همراه آن(مصر و تونس) در دنياي عرب از بين رفته‌اند،بلكه اكنون بحران حضور قدرتمند خود را در حلقه نفوذ اول عربستان يعني شبه جزيره اعلام مي‌دارد. در كنار عمان كه روزهاي سختي را مي‌گذراند، دو كشور بحرين و يمن در سلسله حوادث شگرف جهان عربي، جايگاه مهمي را در اخبار به خود اختصاص داده‌اند.آنچه به تحولات اين دو كشور بعد متفاوتي مي‌دهد، حضور و بروز مسئله شكاف ديني در اعتراضات در كنار اعتراض عمومي به اقتدارگرايي و ناكارآمدي رژيم‌هاي سلطاني حاكم بر اين كشورهاست.خاندان سلطنتي حاكم بر بحرين و حكومت جمهوري يكه‌سالار علي عبدالله صالح، ضمن آنكه جلوه‌اي تمام عيار از اقتدارگرايي و محافظه كاري عربي هستند، در عين حال به عنوان حافظان نظم مبتني بر غلبه سني بر شيعه نيز عمل مي‌كنند و سال‌هاست كه به شيوه‌هاي گوناگون(از سركوب تا تطميع) كوشيده‌اند تا اين وضعيت را حفظ كنند.وضعيتي كه به دلايلي مشخصي مطلوب عربستان است و اين كشور همواره كوشيده تا از برهم خوردن آن جلوگيري كند. بعد از سقوط صدام حسين كه منجر به قدرت گرفتن شيعيان در عراق شد،اكنون اين نظم مطلوب عربستان در شبه جزيره و الگوي تداوم آن در بحراني تمام عيار قرار گرفته است و برخلاف گذشته كه عربستان به شيوه‌هاي گوناگون مي‌كوشيد تا به حمايت از رژيم‌هاي اقتدارگراي كشورهاي اطراف خود بپردازد، شواهد نشان مي‌دهد كه قصه اين بار قصه‌اي ديگر است.به ياد داريم كه عربستان سال قبل كمك تمام عياري به رژيم علي عبدالله صالح براي سركوب حوثي‌هاي يمن انجام داد و حتي از بمباران هوايي مواضع حوثي‌ها نيزكوتاهي نكرد.اين روزها هم خبر مي‌رسد كه عربستان نيروهايي را براي حمايت از رژيم سلطنتي بحرين به اين كشور اعزام كرده است تا مانع تغييري شوند كه در صورت تحقق آن، شيعيان در آن دست بالا را خواهند داشت. براي عربستان كه با استفاده از قابليت‌هاي اقتصادي و مذهبي و نيز ائتلاف با غرب كوشيده است تا نقشي حتي فرامنطقه‌اي براي خود تعريف كند،مشاهده بحران در پشت مرزهاي خود تهديدي حياتي تلقي مي‌شود.در تغيير در حال وقوع، حتي اگر غرب و عربستان موفق به هدايت و كنترل روندها شوند، بازهم آل سعود بازنده اصلي است. رژيم اقتدارگرا، محافظه كار و پرمدعاي حاكم بر شبه جزيره در موقعيت بدي گير افتاده است.همراهي غرب با برنامه سركوب گسترده اعتراضات بحرين و يمن، مي‌توانست كار عربستان و رژيم‌هاي حاكم بر بحرين و يمن را آسان‌تر سازد، ولي به دلايلي كه مجال طرح آن در اين مطلب نيست، مسير ماجرا به نحوي نيست كه غرب بتواند به عنوان حامي يك جريان سركوب تمام عيار در صحنه حاضر شود و اين همان دليلي است كه كار را بر آل سعود سخت‌تر كرده و خواب را از چشم آنها ربوده است.

لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: