اولین بازاری که واقعاً تا ۱۰۰ درصد تخفیف می‌دهد! تحول در زنجیره تأمین با تلفیق مکاترونیک و اقتصاد رفتاری؛ جزئیات اختراع جهانی محمدرضا اسقائی
محور این موفقیت، اختراع «بازار مدور مکاترونیک» است؛ طرحی که در اداره کل ثبت اختراعات ایران به ثبت رسیده و خرده‌فروشی فیزیکی را از یک فضای ایستا و انبارگونه، به یک ماشین خودگردانِ تولید فروش بدل ساخته است.
تهران – مهر ۱۴۰۵ : در شرایطی که اقتصاد کشور برای عبور از چالش‌های ساختاری، رکود بازار و خواب سنگین سرمایه به راهکارهای نوآورانه نیاز دارد، محمدرضا اسقایی، پژوهشگر دکتری تخصصی دانشکده کارآفرینی دانشگاه تهران و کارآفرین فعال، موفق به کسب نشان طلای چالش جهانی نوآوری NIIC 2026 شد. این دستاورد معتبر که تحت نظارت فدراسیون بین‌المللی انجمن‌های مخترعان (IFIA) و توسط سازمان ارتقای خلاقیت، نوآوری و اختراعات (OCIIP) اعطا شده، در امتداد موفقیت‌های پیشین وی از جمله کسب مدال طلای ژنو ۲۰۲۶ و مدال نقره سیلیکون‌ولی ۲۰۲۶ به دست آمده است.
محور این موفقیت، اختراع «بازار مدور مکاترونیک» است؛ طرحی که در اداره کل ثبت اختراعات ایران به ثبت رسیده و خرده‌فروشی فیزیکی را از یک فضای ایستا و انبارگونه، به یک ماشین خودگردانِ تولید فروش بدل ساخته است.
محمدرضا اسقایی در تبیین مسئله‌ای که این اختراع به آن پاسخ می‌دهد، می‌گوید: «بزرگ‌ترین عارضه‌ای که بدنه خرده‌فروشی سنتی با آن روبروست، رسوب کالا و حبس نقدینگی است. در فروشگاه‌های سنتی، کالا در قفسه‌ها می‌ماند و تنها چیزی که حرکت می‌کند، زمان و هزینه سرمایه است. بازار مدور این وضعیت را وارونه می‌کند و حرکت فیزیکی را به عنوان یک مکانیزم مهندسی‌شده برای مدیریت جریان ثروت به قلب مدل کسب‌وکار وارد می‌کند.»
وی با تشریح مکانیزم فنی این اختراع می‌افزاید: «جوهره این اختراع در کوپل شدن مستقیمِ جابه‌جایی فیزیکی قفسه‌ها با منطق قیمت‌گذاری است. کالا از یک نقطه وارد چرخه می‌شود و در یک حلقه مدور روی ریل‌ها حرکت می‌کند. هر جابه‌جایی قفسه، هم‌زمان یک گام زمانی و یک گام قیمتی است. با هر گام حرکتی، قیمت کالا بر اساس یک تابع مشخص کاهش می‌یابد و این تغییر قیمت به‌صورت زنده روی نمایشگرهای دیجیتال دیده می‌شود.»
این پژوهشگر دانشگاه تهران درباره الگوی رفتاری مشتری در این سیستم تصریح می‌کند: «ما در این طرح یک میدان تصمیم‌گیری زنده خلق کرده‌ایم. مشتری با کالایی روبروست که هم‌زمان دو مسیر را طی می‌کند: کاهش قیمت و حرکت فیزیکی در بازار. او می‌داند اگر اکنون نخرد، در گام بعد قیمت پایین‌تر خواهد بود، اما هم‌زمان می‌بیند که کالا ممکن است توسط شخص دیگری خریداری شود. این ترکیبِ امکان سود بیشتر در ازای ریسک از دست دادن، یک میدان رفتاری قدرتمند ایجاد می‌کند که تا پیش از این تنها در مزایده‌ها دیده می‌شد.»
اسقایی در پاسخ به چگونگی تخفیف‌های سنگین تا سقف ۱۰۰ درصد توضیح می‌دهد: «این سیستم یک چرخه خودتخلیه‌شونده است. کالا پس از عبور از ایستگاه‌های متوالی به نقطه نهایی می‌رسد؛ جایی که میزان تخفیف بر اساس داده‌های پیشین، تقاضا را تضمین می‌کند و در آخرین ایستگاه، تخفیف به ۱۰۰ درصد می‌رسد تا کالا به‌صورت قطعی تخلیه شود. هدف ما حداکثر کردن سودِ یک تک‌کالا نیست، بلکه تمرکز بر گردش سریع سبد کامل کالا و تبدیل هزینه تبلیغات به تجربه خرید است. سود حاصل از گردش سریع، ضرر محدود برخی اقلام در مراحل نهایی را کاملاً پوشش می‌دهد.»
این کارآفرین که سال‌ها در منطقه آزاد انزلی تجربه فعالیت دارد، با بیان آمادگی برای تجاری‌سازی این طرح می‌گوید: «بازار مدور، یک نرم‌افزار فیزیکی است که معماری آن بر پایه داده و الگوریتم، خود را تنظیم می‌کند. من با شناخت دقیق از چالش‌ها و ظرفیت‌های کشور، معتقدم مناطق آزاد فضایی مستعد برای پیاده‌سازی این الگوی پایلوت ملی هستند.»
محمدرضا اسقائی در پایان با تأکید بر موانع بوروکراتیک و ضرورت حمایت از بخش خصوصی خاطرنشان می‌کند: «از هر حمایت قانونی که منجر به شتاب‌دهی به پروژه‌های دانش‌بنیان شود استقبال می‌کنم، اما درخواست صریح من از مسئولین ذی‌ربط این است که مسیر اجرا را هموار کرده و از ایجاد موانع اداری بپرهیزند. با اطمینان کامل از استحکام مدل اقتصادی این اختراع، آمادگی دارم فاز اجرایی آن را با سرمایه شخصی کلید بزنم؛ چرا که باور دارم با تکیه بر توان بخش خصوصی، می‌توان الگویی موفق از اقتصاد هوشمند را در کشور پیاده‌سازی کرد.»