لاوروف در تهران؛ میانجیگری و یک طرح قدیمی روی میز
زمینه گمانه‌زنی درباره میانجیگری روسیه، اعلام آمادگی اخیر ولادیمیر پوتین در دیدار با پزشکیان در ترکمنستان است. پوتین گفته بود مسکو آماده کمک به حل بحران و پایان جنگ است؛ موضعی که با استقبال مقام‌های ایرانی روبه‌رو شد.
سرویس سیاسی فردا: سفر سرگئی لاوروف به تهران فقط درباره روابط دوجانبه نیست؛ «تابناک» در گزارشی، احتمال نقش‌آفرینی روسیه در کاهش تنش ایران و آمریکا و احیای طرح امنیت جمعی خلیج فارس را دو محور مهم در کنار پیگیری توافق‌های تهران و مسکو دانسته است.
طبق این گزارش، وزیر خارجه روسیه امروز دوشنبه ۲۷ مهر به تهران سفر کرده و قرار است با عباس عراقچی و مسعود پزشکیان دیدار کند. دستور کار رسمی، اجرای توافق‌های دوجانبه و رایزنی درباره تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی اعلام شده است.
مسکو به جمع میانجی‌ها می‌پیوندد؟
زمینه گمانه‌زنی درباره میانجیگری روسیه، اعلام آمادگی اخیر ولادیمیر پوتین در دیدار با پزشکیان در ترکمنستان است. پوتین گفته بود مسکو آماده کمک به حل بحران و پایان جنگ است؛ موضعی که با استقبال مقام‌های ایرانی روبه‌رو شد.
بااین‌حال، تابناک تأکید کرده میانجیگری میان ایران و آمریکا هنوز به‌عنوان مأموریت مشخص این سفر رسماً اعلام نشده است و باید منتظر جزئیات دیدارها ماند.
بر اساس همین گزارش، تهران همچنان پاکستان را میانجی اصلی می‌داند و قطر نیز در انتقال طرح هفت‌روزه ایران و تبادل دیدگاه‌های تهران و واشنگتن نقش دارد. بنابراین، نقش احتمالی مسکو می‌تواند در کنار کانال‌های موجود تعریف شود.
طرح روسیه برای امنیت خلیج فارس چیست؟
ابتکار مسکو تازه نیست. روسیه از اواخر دهه ۱۹۹۰ ایده امنیت جمعی خلیج فارس را مطرح کرده و نسخه‌های آن را در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۱ به سازمان ملل ارائه داده است.
منطق طرح این است که امنیت منطقه با کنارگذاشتن برخی کشورها یا اتکای صرف به ائتلاف‌های نظامی محدود تأمین نمی‌شود. ایران و کشورهای عربی خلیج فارس باید در مرکز گفت‌وگو، اعتمادسازی و تصمیم‌گیری امنیتی قرار بگیرند.
این طرح، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی، مشارکت طرف‌های ذی‌نفع و ایجاد تدریجی سازوکارهای مشترک مدیریت اختلافات را دنبال می‌کند. مشارکت بازیگران خارجی، از جمله آمریکا، چین، اتحادیه اروپا و هند، نیز در قالب‌هایی مانند ناظر یا عضو وابسته قابل بررسی دانسته شده است.
از گفت‌وگو تا سازوکار مشترک امنیتی
پیشنهاد روسیه بر تشکیل فوری یک پیمان فراگیر استوار نیست. مسیر پیشنهادی، از تقویت گفت‌وگوهای دوجانبه و چندجانبه آغاز می‌شود، با تبادل اطلاعات و اقدامات اعتمادساز ادامه می‌یابد و در صورت فراهم‌شدن زمینه سیاسی، به قواعد و نهادهای مشترک می‌رسد.
آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز، مقابله با تروریسم و منع اشاعه سلاح‌های هسته‌ای، از موضوعات اولیه همکاری در این چارچوب‌اند. طرح همچنین مسائل انرژی، اقتصاد، حمل‌ونقل و محیط‌زیست را بخشی از امنیت منطقه می‌داند.
هرمز و تفاهم اسلام‌آباد؛ نقطه اتصال مذاکرات
لاوروف در اظهارات اخیر خود در منامه، خواستار ساختاری امنیتی با مشارکت ایران، کشورهای عربی و همسایگان نزدیک، از جمله عراق و اردن شده است. او گفته بازیگران خارجی باید منافع کشورهای منطقه را در اولویت قرار دهند.
وزیر خارجه روسیه همچنین تفاهم اسلام‌آباد را دارای عناصر لازم برای خروج از وضعیت کنونی و بازگشت به مذاکرات سیاسی و دیپلماتیک دانسته و بر رسیدگی به ریشه‌های بحران هرمز تأکید کرده است.
تجارت و انرژی هم در دستور کار است
در کنار مسائل امنیتی، همکاری‌های سیاسی و اقتصادی، تجارت، سرمایه‌گذاری و پروژه‌های مشترک حمل‌ونقل، لجستیک و انرژی نیز در برنامه اعلام‌شده سفر قرار دارند. هماهنگی در سازمان ملل، بریکس، سازمان همکاری شانگهای و اتحادیه اقتصادی اوراسیا از دیگر موضوعات مذاکرات است.
به تحلیل تابناک، مسکو می‌کوشد با حفظ روابط هم‌زمان با ایران و کشورهای عربی، نقش بیشتری در ترتیبات امنیتی منطقه پیدا کند؛ اما تبدیل این رایزنی‌ها به نتیجه عملی، به توافق و همکاری طرف‌های درگیر وابسته است.