مذاکره برای رفع تحریم؛ بازدارندگی برای صلح پایدار
جاوید قربان‌اوغلو، سفیر پیشین ایران در آفریقای جنوبی، معتقد است نشانه‌های حرکت به سمت مذاکره، لزوماً به معنای تغییر اساسی مواضع ایران نیست. به گفته او، اظهارات مقامات همچنان بر مواضع پیشین کشور دلالت دارد.
تحرکات تازه میانجی‌ها و پیام‌های ردوبدل‌شده میان تهران و واشنگتن، بار دیگر احتمال مذاکره را مطرح کرده است؛ اما آیا این رفت‌وآمدها نشانه نزدیک شدن به توافق است؟ جاوید قربان‌اوغلو و ناصر ایمانی در گفت‌وگو با نورنیوز، از دو زاویه به این پرسش پاسخ داده‌اند: ضرورت گرفتن امتیاز واقعی از مسیر دیپلماسی و پرهیز از اعتماد به مذاکره به‌عنوان تضمین جلوگیری از جنگ.
قربان‌اوغلو: تغییر تاکتیک، الزاماً تغییر راهبرد نیست
جاوید قربان‌اوغلو، سفیر پیشین ایران در آفریقای جنوبی، معتقد است نشانه‌های حرکت به سمت مذاکره، لزوماً به معنای تغییر اساسی مواضع ایران نیست. به گفته او، اظهارات مقامات همچنان بر مواضع پیشین کشور دلالت دارد.
او با اشاره به ادعای ترامپ درباره نابودی توانمندی‌های هسته‌ای ایران گفت اگر این ادعا مبنا قرار گیرد، ادامه فعالیت‌های هسته‌ای نیز با محدودیت‌هایی مواجه شده است. از نگاه این دیپلمات پیشین، باید بررسی کرد چگونه می‌توان در چنین شرایطی، از مذاکره برای دریافت امتیازات استفاده کرد.
قربان‌اوغلو درباره احتمال پذیرش محدودیت غنی‌سازی تصریح کرد: «آنچه من شنیده‌ام» این است که ایران پذیرفته غنی‌سازی بالاتر از سطح مشخصی نداشته باشد. او تأکید کرد اگر این موضوع صحت داشته باشد، آن را تغییر راهبرد نمی‌داند، بلکه تغییری تاکتیکی برای دستیابی به امتیازات بیشتر ارزیابی می‌کند.
محدودیت در برابر امتیاز ملموس
به اعتقاد قربان‌اوغلو، مهم‌ترین مطالبه ایران باید لغو کامل تحریم‌ها باشد؛ به‌گونه‌ای که پذیرش هر محدودیت یا تعهد هسته‌ای، با دریافت امتیازی واقعی و قابل لمس همراه شود.
او محدودیت‌های هسته‌ای و رفع تحریم‌ها را نقطه احتمالی آغاز گفت‌وگو دانست و گفت اگر آمریکا به این نتیجه برسد که از راه‌های دیگر به اهداف خود نمی‌رسد، مذاکره می‌تواند برای واشنگتن نیز گزینه منطقی‌تری باشد.
این کارشناس، پیام اخیر محسن رضایی را نیز در همین چارچوب ارزیابی کرد و افزود تحقق چنین مسیری، به تجدیدنظر آمریکا در سیاست‌هایش، به‌ویژه همراهی با راهبردهای نتانیاهو و رژیم صهیونیستی، نیاز دارد.
قربان‌اوغلو خواستار استفاده از فرصت دیپلماسی شد و هشدار داد پاسخ‌دادن صرفاً با ادبیات تند و تقابلی، می‌تواند شرایط را پیچیده‌تر کند. معیار او برای ارزیابی مذاکره روشن است: در برابر تعهد، باید امتیاز واقعی دریافت شود.
ایمانی: مذاکره، تضمین دور شدن از جنگ نیست
ناصر ایمانی، تحلیلگر مسائل سیاسی، نسبت به نتیجه‌گیری از تحرکات دیپلماتیک هشدار داد. او گفت تجربه جنگ ۱۲روزه و جنگ رمضان نشان داده است که ادامه مذاکرات، به‌خودی‌خود مانع آغاز درگیری نظامی نمی‌شود.
به گفته ایمانی، پیش از این جنگ‌ها نیز درباره پیشرفت گفت‌وگوها ابراز امیدواری می‌شد؛ بنابراین نباید صرف جریان داشتن مذاکره، احتمال حمله را منتفی دانست. او احتمال استفاده طرف مقابل از فضای مذاکرات برای غافلگیری را مطرح کرد.
ایمانی تأکید کرد این ارزیابی به معنای مخالفت با مذاکره نیست؛ بلکه گفت‌وگو باید همراه با واقع‌بینی درباره رفتار طرف مقابل و حفظ آمادگی در برابر تهدیدها دنبال شود.
انتخابات آمریکا و احتمال بهره‌برداری تبلیغاتی
این تحلیلگر با اشاره به اهمیت انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره برای جمهوری‌خواهان گفت دولت ترامپ ممکن است حتی از مذاکرات بدون نتیجه نیز به‌عنوان دستاورد تبلیغاتی استفاده کند.
از نگاه او، رفت‌وآمد میانجی‌ها و انتشار اخبار مذاکره، به‌تنهایی نشانه نزدیک شدن به توافق نیست. ایمانی همچنین با اشاره به اطلاعات منتشرشده درباره نامه جی‌دی ونس، فاصله خواسته‌های دو طرف را همچنان قابل توجه دانست و بی‌اعتمادی عمیق را مانع اصلی معرفی کرد.
هدف، آتش‌بس موقت نباشد
ایمانی مشکلات اقتصادی، فشار معیشتی و نگرانی مردم از تکرار جنگ را واقعیت‌هایی انکارناپذیر دانست، اما پرسید آیا امتیاز دادن به آمریکا، الزاماً این مشکلات را برطرف می‌کند؟
او با اشاره به تجربه توافق اسلام‌آباد گفت نمی‌توان صرفاً به وعده‌های طرف مقابل تکیه کرد؛ زیرا امکان عقب‌نشینی از تعهدات وجود دارد. به اعتقاد او، هدف باید صلح پایدار باشد، نه فقط وقفه‌ای موقت در درگیری.
ایمانی شرط رسیدن به چنین وضعیتی را بازدارندگی و توازنی دانست که آغاز و ادامه جنگ را برای طرف مقابل پرهزینه کند. او توضیح داد این توازن لزوماً به معنای برابری توان نظامی ایران و آمریکا نیست؛ بلکه باید هزینه جنگ چنان بالا و پیامدهایش چنان دشوار باشد که طرف مقابل از انتخاب آن منصرف شود.