تحلیل فایننشال‌تایمز؛
اوج‌گیری تلاش قطر برای میانجیگری/ تلاش برای توافق موقت؟
این دومین سفر مذاکره‌کنندگان قطری به تهران در هفته جاری است. میانجی‌ها با استیصال می‌کوشند در مذاکرات بر سر نسخه‌ای از طرح هفت‌روزه‌ای که ایران ماه گذشته در مجمع عمومی سازمان ملل ارائه کرد، پیشرفتی حاصل کنند.
فایننشال‌تایمز از بازگشت میانجی‌های قطری به تهران برای دومین بار در یک هفته خبر داده است؛ تلاشی برای دستیابی به توافقی موقت میان ایران و آمریکا پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای و جلوگیری از دور تازه درگیری‌ها. به نوشته این روزنامه، مذاکرات بر سر طرحی برای رفع محاصره بنادر ایران در برابر عبور آزاد کشتی‌ها از تنگه هرمز جریان دارد، اما اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات، دسترسی بازرسان آژانس به تأسیسات هسته‌ای و سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا، همچنان مانع پیشرفت است.
به گزارش جماران به نقل از فایننشال‌تایمز، میانجی‌های قطری روز جمعه، در تلاشی در واپسین فرصت برای دستیابی به توافقی موقت میان ایران و دولت ترامپ پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای هفته آینده آمریکا و جلوگیری از دور تازه و شدید جنگ، به تهران بازگشتند.
نگرانی‌ها در ایران و سراسر منطقه از آن رو افزایش یافته است که احتمال می‌رود رئیس‌جمهور آمریکا و بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، در حال تدارک کارزار بمباران گسترده‌ای علیه جمهوری اسلامی پس از رأی‌گیری روز سه‌شنبه در آمریکا باشند.
این دومین سفر مذاکره‌کنندگان قطری به تهران در هفته جاری است. میانجی‌ها با استیصال می‌کوشند در مذاکرات بر سر نسخه‌ای از طرح هفت‌روزه‌ای که ایران ماه گذشته در مجمع عمومی سازمان ملل ارائه کرد، پیشرفتی حاصل کنند.
بر اساس این پیشنهاد، اگر آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو کند، به تهران اجازه صادرات نفت بدهد و دسترسی به بخشی از دارایی‌های مسدودشده این کشور در خارج را فراهم کند، ایران اجازه خواهد داد کشتی‌ها آزادانه از تنگه هرمز عبور کنند.
پس از آن، دو طرف مذاکرات برای دستیابی به توافقی نهایی را از سر خواهند گرفت. بااین‌حال، نشانه‌های اندکی از پیشرفت دیده می‌شود؛ زیرا واشنگتن و تهران، با وجود بی‌اعتمادی عمیق به یکدیگر، همچنان بر سر ترتیب اجرای اقدامات و سرنوشت ذخایر ۴۴۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای بالای ایران چانه‌زنی می‌کنند.
فردی که در جریان این گفت‌وگوها قرار گرفته است، گفت آمریکا می‌خواهد ایران با جدول زمانی مشخصی موافقت کند که بر اساس آن، بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بتوانند از تأسیسات اصلی هسته‌ای ایران بازدید کنند؛ تأسیساتی که تصور می‌شود ذخایر اورانیوم تهران در آن‌ها نگهداری می‌شود.
دولت ترامپ همچنین بارها تأکید کرده است که ایران باید ذخایر اورانیوم خود را که تا نزدیکی سطح تسلیحاتی غنی‌سازی شده است، واگذار کند و به خارج از کشور انتقال دهد. بااین‌حال، مقام‌های ایرانی علناً هرگونه اقدامی از این دست را رد می‌کنند.
یک دیپلمات مطلع از گفت‌وگوها گفت: «پیش‌نویس توافق شامل زمان‌بندی‌ای است که به نگرانی‌های هر دو طرف می‌پردازد و انتظار می‌رود هر دو طرف گام‌هایی برای اجرای توافق بردارند.»
ایران از زمانی که آمریکا در جریان جنگ ۱۲روزه سال گذشته، در بمباران سایت‌های اصلی هسته‌ای ایران ــ فردو، نطنز و اصفهان ــ به اسرائیل پیوست، به آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اجازه بازرسی از تأسیسات خود را نداده است.
آن کارزار، برنامه هسته‌ای ایران را به‌طور قابل‌توجهی عقب راند، اما نگرانی‌ها درباره سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده با خلوص ۶۰ درصد، که فاصله اندکی با سطح تسلیحاتی دارد، همچنان باقی است.
محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران، در ماه جاری گفت تهران اجازه نخواهد داد «حتی یک گرم اورانیوم غنی‌شده» از ایران خارج شود.
او در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «تا زمانی که ایالات متحده گام‌هایی برای اعتمادسازی برندارد، هیچ مذاکره‌ای صورت نخواهد گرفت. آن روند باید با تحقق کامل تمام شرایط ایران آغاز شود.»
ترامپ این هفته گفت در حال بررسی این موضوع است که آیا برای وادار کردن تهران به تسلیم در برابر خواسته‌هایش، حمله نظامی دیگری را آغاز کند یا خیر. او افزود: «تصمیمی دارم که باید بگیرم.» ترامپ به فاکس‌نیوز گفت: «آیا کار را تمام کنم که انجامش بسیار آسان خواهد بود، یا توافق کنم؟»
نتانیاهو، که پس از انتخابات بی‌نتیجه این هفته در اسرائیل همچنان به‌عنوان نخست‌وزیر موقت در سمت خود باقی مانده است، ترامپ را ترغیب کرده است که «کار را تمام کند» و حمله‌ای مشترک با اسرائیل آغاز کند.
دیپلمات‌ها و تحلیلگران تردید دارند که حمله‌ای تازه بتواند حکومت اسلامی را به تسلیم وادارد؛ حکومتی که پس از آغاز جنگ به دست ترامپ و نتانیاهو در ۲۸ فوریه، در برابر کارزار بمباران بی‌وقفه ۴۰روزه ایستادگی کرد.
در مقابل، آن‌ها می‌گویند چنین اقدامی واکنش شدید ایران را برخواهد انگیخت؛ واکنشی که می‌تواند تأسیسات انرژی و دیگر زیرساخت‌ها در سراسر منطقه، کابل‌های زیردریایی در تنگه هرمز و مراکز داده را هدف قرار دهد.
ترامپ پیش‌تر در آستانه آغاز دور تازه‌ای از جنگ علیه ایران قرار داشت، اما پس از تماس‌های رهبران کشورهای حوزه خلیج فارس، متقاعد شد از این اقدام صرف‌نظر کند.
ایران و ایالات متحده در ماه ژوئن بر سر تفاهم‌نامه‌ای برای بازگشایی تنگه و انجام مذاکرات با هدف دستیابی به توافقی نهایی، از جمله توافق هسته‌ای، به توافق رسیده بودند. بااین‌حال، این تفاهم‌نامه پس از حدود دو هفته فروپاشید و هر دو طرف، یکدیگر را به نقض توافق موقت متهم کردند.
ترامپ به‌دلیل موافقت با این تفاهم‌نامه، که از نظر بسیاری شرایط مطلوبی برای ایران فراهم می‌کرد، با انتقادهای گسترده‌ای مواجه شد. او از آن زمان اعلام کرده است که آن توافق باطل است و دولتش برای دستیابی به توافقی فشار آورده که تعهدات ملموس‌تری از سوی ایران درباره برنامه هسته‌ای این کشور در بر داشته باشد.
او همچنین ادعا می‌کند که ایالات متحده اکنون کنترل تنگه را در اختیار دارد، زیرا جریان نفت تا حد زیادی به سطح پیش از جنگ بازگشته است. بااین‌حال، هزینه‌ها بسیار سنگین است؛ قیمت نفت خام همچنان در بالاترین سطح ماه‌های اخیر قرار دارد و حدود ۱۱۶ دلار در هر بشکه معامله می‌شود، درحالی‌که ایران به حمله به نفتکش‌ها ادامه می‌دهد.
تریتا پارسی، نایب‌رئیس اجرایی مؤسسه کوئینسی مستقر در آمریکا، گفت: «مشکل هماهنگی وجود دارد، زیرا ترامپ بر کسب نتیجه فوری در توافق اصرار دارد، درحالی‌که تفاهم‌نامه دقیقاً برعکس آن عمل می‌کرد. منافع واقعی که او در جبهه هسته‌ای به دنبال آن بود، به پایان کار موکول شده بود.»
پارسی افزود که در همین حال، ایرانی‌ها تمایلی ندارند موضوع هسته‌ای را در اولویت قرار دهند، زیرا «هیچ امتیازی وجود ندارد که ایالات متحده بتواند در ابتدا ارائه دهد که از ارزش برابر و به همان اندازه غیرقابل بازگشت برخوردار باشد، چرا که این‌ها امتیازاتی هستند که تنها کنگره می‌تواند اعطا کند.»
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، این هفته گفت که اگرچه نیروهای مسلح تهران «کاملاً برای دفاع از میهن آماده هستند، اما ایران همچنان به دیپلماسی فرصت موفقیت می‌دهد».