الجزیره: از توافق تا تقابل؛ ایران خود را برای کدام سناریو آماده می‌کند؟
تهران در انتظار پاسخ واشنگتن به پیشنهادهای اخیر خود برای توافق است؛ با این حال، احتمال ازسرگیری درگیری نظامی نیز همچنان در محاسبات ایران قرار دارد.
تهران در انتظار پاسخ واشنگتن به پیشنهادهای اخیر خود برای توافق است؛ با این حال، احتمال ازسرگیری درگیری نظامی نیز همچنان در محاسبات ایران قرار دارد. در شرایطی که اختلاف بر سر بازرسی از تأسیسات هسته‌ای به گره اصلی مذاکرات تبدیل شده، میانجی‌ها در تلاش‌اند با ارائه مشوق‌های اقتصادی و طرح لغو تحریم‌ها، دو طرف را به توافق نزدیک کنند.
به گزارش ایلنا، شبکه الجزیره در گزارشی با اشاره به تحولات پس از انتخابات آمریکا نوشت که تهران در انتظار دریافت پاسخ واشنگتن به پیشنهادهای اخیر خود برای توافق است و هم‌زمان، احتمال تشدید تنش‌ها و ازسرگیری درگیری نظامی را نیز در محاسبات خود لحاظ می‌کند.
بر اساس اطلاعات اختصاصی الجزیره، یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق میان تهران و واشنگتن، اختلاف بر سر نحوه بازرسی از تأسیسات هسته‌ای ایران است. آمریکا خواستار آن است که بازرسی از تأسیساتی که هدف حملات قرار گرفته‌اند، پیش‌شرط اجرای هرگونه توافق باشد؛ حتی توافقی کوتاه‌مدت و دو روزه. در مقابل، ایران تأکید دارد که بازگشت بازرسان و انجام بازرسی‌ها باید در چارچوب یک توافق جامع میان دو کشور صورت گیرد.
در همین حال، میانجی‌ها پیشنهاد کرده‌اند بازرسی‌ها با ارائه مشوق‌هایی به ایران، از جمله رفع محاصره و لغو تحریم‌ها به‌ویژه در بخش نفت، هم‌زمان شود. پس از آن نیز مذاکرات هسته‌ای از سر گرفته شود و تنگه هرمز بازگشایی شود.
تا این لحظه، تهران هنوز پاسخ واشنگتن به آخرین اصلاحات پیشنهادی خود را دریافت نکرده است. در چنین شرایطی، احتمال اقدام نظامی آمریکا نیز در محاسبات ایران مطرح است و برخی ارزیابی‌ها در تهران این سناریو را محتمل‌تر می‌دانند.
در همین چارچوب، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، پنجشنبه گذشته در تماس با همتایان خود در عربستان، قطر، عمان، امارات، کویت، اردن، ترکیه، پاکستان و قبرس، درباره شدت حملات احتمالی در صورت آغاز جنگ هشدار داده است.
آمادگی تهران برای دیپلماسی و تقابل
مختار حداد، سردبیر روزنامه دولتی «الوفاق»، در گفت‌وگو با الجزیره نت می‌گوید ایران هم برای مذاکره و هم برای رویارویی نظامی آماده است؛ چراکه تجربه تعامل با واشنگتن نشان داده که باید در همه سطوح آمادگی داشت.
او معتقد است آمریکا با حمله به ایران در میانه مذاکرات، روند گفت‌وگوها را برهم زد و به تفاهم‌نامه پایبند نماند. به گفته حداد، همین تجربه موجب شده است تهران بر آمادگی نظامی تأکید کند؛ موضوعی که مقام‌های ارشد ایرانی نیز بر آن تأکید داشته‌اند.
این تحلیلگر، اقدام نظامی آمریکا را در شرایط کنونی محتمل‌تر می‌داند و دلیل آن را جدی نبودن واشنگتن در مذاکرات، ارائه نکردن پاسخ‌های روشن و ادامه وقت‌کشی با وجود تلاش میانجی‌ها عنوان می‌کند. به گفته او، اصرار آمریکا بر تحمیل شروط خود به ایران و آنچه وی کارشکنی‌های اسرائیل می‌خواند، احتمال تقابل نظامی را افزایش داده است.
با این حال، حداد تأکید می‌کند که فرصت دیپلماسی همچنان قابل توجه است و تلاش میانجی‌ها با حمایت کشورهای مختلف، از جمله کشورهای منطقه، ادامه دارد.
وی می‌گوید تهران پیشنهادهای خود را ارائه کرده و اکنون «توپ در زمین آمریکا» است. به اعتقاد او، پیشرفت مذاکرات مستلزم آن است که واشنگتن نیز در برابر امتیازهای ایران، امتیازهای متقابلی ارائه کند. هدف نیز نه دستیابی به اعتماد کامل، بلکه ایجاد زمینه‌ای برای ادامه گفت‌وگوهاست.
احتمال واکنش آمریکا به شکست انتخاباتی
ماشاءالله شمس‌الواعظین، رئیس انجمن روزنامه‌نگاران، در گفت‌وگو با الجزیره نت، پیامدهای انتخابات آمریکا را با احتمال تشدید تنش علیه ایران مرتبط می‌داند و دو برداشت متفاوت از نتایج این انتخابات را تشریح می‌کند.
به گفته او، بسیاری از تحلیلگران ایرانی و بین‌المللی انتظار داشتند جمهوری‌خواهان با اختلافی اندک از دموکرات‌ها شکست بخورند، اما نتیجه انتخابات به تعبیر او یک «زلزله سیاسی» بود. شمس‌الواعظین مدعی است دست‌کم سه ایالت آمریکا از سال ۱۹۳۳ تاکنون چنین تغییری در گرایش انتخاباتی خود تجربه نکرده بودند.
او می‌گوید برخی تحلیلگران ایرانی، جنگ با ایران را یکی از عوامل شکست جمهوری‌خواهان می‌دانند و معتقدند عملکرد دیپلماتیک تهران نیز به طولانی شدن مذاکرات کمک کرده است. در این چارچوب، این احتمال مطرح می‌شود که واشنگتن با مقصر دانستن ایران در شکست انتخاباتی، به دنبال انتقام‌گیری باشد.
در مقابل، گروهی دیگر معتقدند شکست انتخاباتی، روحیه جمهوری‌خواهان و به‌ویژه ترامپ را تضعیف کرده و ممکن است توان او برای آغاز جنگی تازه را کاهش دهد. بر اساس این دیدگاه، ترامپ با وجود ادامه تهدیدهای نظامی، ممکن است از ورود به یک درگیری واقعی خودداری کند.
احتمال حمله محدود برای کسب دستاوردی نمادین
شمس‌الواعظین در ارزیابی شخصی خود معتقد است ترامپ برای جبران شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان به دنبال اقدامی خواهد بود که بتواند آن را به‌عنوان دستاوردی در داخل آمریکا معرفی کند.
به گفته او، رئیس‌جمهور آمریکا ممکن است از فرصتی برای هدف قرار دادن یک هدف مهم در ایران، مانند یک چهره ارشد، فرمانده نظامی، نشست فرماندهان یا حتی حمله به تاسیسات کوه‌کلنگ، استفاده کند.
این تحلیلگر احتمال می‌دهد چنین اقدامی در قالب حمله‌ای ناگهانی، محدود و کوتاه‌مدت انجام شود تا به گفته او، یک «پیروزی نمادین» برای ترامپ رقم بخورد و فضای سیاسی و رسانه‌ای پس از شکست جمهوری‌خواهان تغییر کند. از همین رو، وی بر ضرورت آمادگی ایران برای مواجهه با چنین حملاتی تأکید دارد.
با این حال، پرسش اصلی از نگاه او این است که آیا ایران به حمله‌ای محدود، پاسخی محدود خواهد داد یا با گسترش واکنش نظامی و هدف قرار دادن منافع آمریکا در مناطق دیگر، دامنه درگیری را افزایش خواهد داد؟