سریال «تاکسی» هم از کمدیهای بازاری عبور کرده است و هم از کمدیهای جُنگی
دنیاى طنز صحت و صفایی
مسیری که حالا به نظر میرسد به بلوغ خود نزدیک شده و توانسته جایگاه مشخصی برای این جنس از کمدی در میان تجربههای معاصر سینما و تلویزیون ایران ایجاد کند.
فاطمه ترکاشوند : «تاکسی» را میتوان یکی از مهمترین تجربههای اخیر در مسیر شکلگیری و تثبیت یک گونه متفاوت از کمدی در تولیدات نمایشی ایران دانست؛ تجربهای که سروش صحت و ایمان صفایی طی سالها همکاری و آزمونوخطا به آن رسیدهاند و حالا به نظر میرسد در این سریال، بیش از گذشته به زبان و هویت مستقل خود نزدیک شده است. کمدیای که نه بر شوخیهای متعارف کمدیهای بازاری و موقعیتهای اغراقشده از جنس تئاترهای آزاد تکیه دارد و نه قرار است صرفا با مجموعهای از اتفاقات خندهدار بدون ارتباط معنادار، مخاطب را سرگرم کند؛ بلکه طنز را از دل روابط انسانی، موقعیتهای روزمره و مواجهه آدمها با یکدیگر بیرون میکشد و در عین حال تروتازگی تخیل آزاد را به کاممخاطب مینشاند.
یکی از نخستین ویژگیهایی که «تاکسی» را از همان ابتدا به اثری قابل توجه تبدیل کرد، ترکیب متفاوت عوامل آن بود. از یک سو مجید صالحی در مقام تهیهکننده قرار گرفته و از سوی دیگر حسن نوری، کارگردانی که نامش تا پیش از این چندان در فضای سریالسازی شنیده نشده بود. از سوی دیگر و در کنار این دو، حضور سروش صحت و ایمان صفایی در مقام نویسنده بیش از هر چیز کنجکاویبرانگیز بود؛ زوجی که تجربههای مشترکشان، چه در تلویزیون با «لیسانسهها» و چه در سینما با «صبحانه با زرافهها»، توانسته بود با استقبال مخاطبان همراه شود.
صحت و صفایی در سالهای اخیر تلاش کردهاند گونهای از طنز را شکل دهند که بیش از کمدی متعارف، به کمدی موقعیت و کمدی رمانتیک نزدیک است. در این شیوه، خنده لزوما از یک شوخی مستقیم یا اتفاقی غیرمنتظره حاصل نمیشود، بلکه از تناقضهای رفتاری، روابط میان شخصیتها و موقعیتهایی شکل میگیرد که گاه در ظاهر کاملا عادیاند. آنها برای تثبیت این جنس از کمدی، مسیری تدریجی را طی کردهاند؛ مسیری که البته گاهگاهی در برخی موتیفها به تکرار افتاد یا حتی با فاصله گرفتن از ظرفیتهای اولیه این سبک همراه شد. با این حال، «تاکسی» نشان میدهد که این زوج در پرداخت و اجرای ایده خود به مرحله تازهای رسیدهاند.
مهمترین تغییر را باید در نسبت جهان فانتزی آثار قبلی آنها با واقعیت جستوجو کرد. صحت و صفایی در «تاکسی» تا حد زیادی از فضای ذهنی و تخیلی تجربههای پیشین فاصله گرفتهاند، اما این به معنای کنار گذاشتن امضای شخصیشان نیست. همچنان میتوان رد آن فضای فانتزی، شیرین و گاه حتی مالیخولیایی را در سریال پیدا کرد؛ با این تفاوت که این بار عناصر یادشده در بستری واقعیتر قرار گرفتهاند و به جای آنکه خود به محور روایت تبدیل شوند، به غنای موقعیتهای رئال کمک میکنند.
حتی عنوان سریال نیز بهخوبی بیانگر این تغییر رویکرد است. برخلاف برخی تجربههای اخیر سینمایی این دو، «تاکسی» به سراغ یکی از ملموسترین بسترهای زندگی روزمره رفته است؛ فضایی که تقریبا همه مخاطبان با آن آشنایی دارند و میتواند بهطور طبیعی محل تلاقی شخصیتها، دیدگاهها و طبقات مختلف اجتماعی باشد. تاکسی در اینجا صرفا یک لوکیشن محدود نیست، بلکه بستری برای مواجهه با موقعیتهای متنوع اجتماعی، فرهنگی و حتی سیاسی است. هنر سریال نیز در این است که توانسته در عین حفظ این چارچوب ثابت، به موقعیتها انعطاف بدهد و تنوع داستانی ایجاد کند؛ بدون آنکه هویت مرکزی اثر یا انسجام روایی آن از دست برود.
ساختار اپیزودیک سریال نیز در تحقق همین هدف نقش مهمی دارد. هر قسمت، ضمن برخورداری از داستان و موقعیتی مستقل، از طریق محوریت تاکسی به کلیت اثر متصل میشود. این الگوی روایت که در نمونههای موفق تلویزیونی ایران و جهان بارها آزموده شده، از جمله ساختارهای کمهزینه و در عین حال مخاطبپسند است؛ الگویی که امکان تنوع در روایت را بدون قربانی کردن انسجام کلی فراهم میکند. با وجود این، در سالهای اخیر کمتر شاهد استفاده جدی از چنین ساختاری در تولیدات نمایشی ایران بودهایم، «تاکسی» را میتوان بازگشتی قابل توجه به این شیوه داستانگویی دانست.
این ساختار همچنین امکان حضور طیف متنوعی از بازیگران و چهرههای شناختهشده را فراهم کرده است؛ چهرههایی که مخاطب از تماشای آنها در موقعیتهای تازه استقبال میکند و خودشان نیز فرصت پیدا میکنند تواناییهایشان را در فضایی متفاوت و در قالب کمدی به نمایش بگذارند. در واقع، تاکسی به واسطه همین ویژگی میتواند در هر قسمت جهان کوچک و تازهای بسازد، بیآنکه از مسیر اصلی خود خارج شود.با این همه، اهمیت «تاکسی» را نباید صرفا در انتخاب یک بستر آشنا، ساختار اپیزودیک یا امکان حضور بازیگران متنوع خلاصه کرد. دستاورد اصلی سریال در این است که نشان میدهد تجربه مشترک صحت و صفایی در ساخت نوعی کمدی متفاوت، حالا از مرحله آزمون و تجربه عبور کرده و به زبان منسجمتری رسیده است. آنها توانستهاند میان واقعیت و فانتزی، موقعیت و شخصیت و طنز و روابط انسانی تعادل برقرار کنند؛ تعادلی که در آثار قبلیشان همیشه به یک اندازه حاصل نمیشد. «تاکسی» از این منظر بیش از آنکه یک تجربه مستقل باشد، حاصل تداوم یک مسیر خلاقانه است؛ مسیری که حالا به نظر میرسد به بلوغ خود نزدیک شده و توانسته جایگاه مشخصی برای این جنس از کمدی در میان تجربههای معاصر سینما و تلویزیون ایران ایجاد کند.