یک فاجعه در بدن با حذف فیبر در رژیم غذایی
کمبود فیبر غذایی می تواند رفتار باکتری های ساکن روده را تغییر دهد. در چنین شرایطی، برخی از این میکروب ها به جای استفاده از فیبرهای گیاهی به عنوان منبع تغذیه، به سراغ ترکیبات تشکیل دهنده لایه مخاطی محافظ روده می روند؛ لایه ای که نقش مهمی در جلوگیری از تماس مستقیم باکتری ها و عوامل بیماری زا با دیواره روده دارد.
پژوهشگران دریافته اند که کمبود فیبر غذایی می تواند رفتار برخی از باکتری های ساکن روده را تغییر دهد؛ به طوری که این میکروب ها در نبود منابع غذایی کافی، به سراغ لایه مخاطی محافظ دیواره روده می روند و از ترکیبات آن به عنوان منبع تغذیه استفاده می کنند.
کمبود فیبر غذایی می تواند رفتار باکتری های ساکن روده را تغییر دهد. در چنین شرایطی، برخی از این میکروب ها به جای استفاده از فیبرهای گیاهی به عنوان منبع تغذیه، به سراغ ترکیبات تشکیل دهنده لایه مخاطی محافظ روده می روند؛ لایه ای که نقش مهمی در جلوگیری از تماس مستقیم باکتری ها و عوامل بیماری زا با دیواره روده دارد.
وقتی باکتری ها منبع غذایی خود را تغییر می دهند
فیبر غذایی یکی از منابع اصلی تغذیه بسیاری از باکتری های مفید روده است. این ترکیبات پس از رسیدن به روده بزرگ، توسط میکروب ها تخمیر می شوند و محصولاتی مانند اسیدهای چرب کوتاه زنجیر تولید می کنند که در حفظ سلامت محیط روده نقش دارند.
اما وقتی فیبر کافی در دسترس نباشد، برخی باکتری ها می توانند برای تامین نیاز غذایی خود به سراغ موسین ها بروند. موسین ها ترکیبات اصلی سازنده لایه مخاطی روده هستند و به حفظ سد دفاعی دستگاه گوارش کمک می کنند.
یافته های یک پژوهش جدید در سال 2025
در مطالعه ای که در فوریه 2025 در مجله Microbiology Spectrum منتشر شد، محققان تاثیر محرومیت موقت از فیبر را بر میکروبیوم روده موش ها بررسی کردند.
در این آزمایش، موش ها به مدت 3 هفته رژیم غذایی کم فیبر دریافت کردند و سپس برای 6 هفته به رژیم غذایی معمولی بازگشتند.
نتایج نشان داد کمبود فیبر با کاهش تنوع میکروبی روده، افزایش باکتری های تجزیه کننده مخاط و افزایش فعالیت آنزیم هایی همراه بود که ترکیبات قندی موجود در لایه مخاطی را تجزیه می کنند. همچنین در دوره محرومیت از فیبر، مقدار DNA متعلق به سلول های میزبان در مدفوع افزایش یافت که می تواند نشانه ای غیرمستقیم از اختلال در سد دفاعی روده باشد.
نکته قابل توجه این بود که با وجود بازگشت موش ها به رژیم غذایی معمولی، برخی تغییرات در ترکیب و تنوع باکتری های روده تا 6 هفته باقی ماندند. البته شاخص های مربوط به اختلال سد دفاعی و فعالیت آنزیم های تجزیه کننده مخاط در پایان دوره به مقادیر گروه کنترل بازگشته بودند.
باکتری های مفید چگونه از لایه محافظ روده حمایت می کنند؟
مطالعه دیگری که در سال 2024 در مجله Nature Communications منتشر شد، نقش باکتری مفیدی به نام Blautia را در حفظ عملکرد لایه مخاطی روده بررسی کرد.
پژوهشگران دریافتند افزایش مصرف فیبر در گروهی از افراد سالم، ترکیب میکروبیوم روده آن ها را تغییر داد. انتقال میکروبیوم این افراد به موش ها نشان داد که این تغییرات می توانند به حفظ عملکرد لایه مخاطی در شرایط رژیم کم فیبر کمک کنند.
همچنین مشخص شد باکتری Blautia coccoides با تولید اسیدهای چرب کوتاه زنجیر مانند استات و پروپیونات، می تواند رشد لایه مخاطی روده را در موش ها تحریک کند.
این یافته ها نشان می دهند فیبر غذایی فقط برای تنظیم حرکات روده و پیشگیری از یبوست اهمیت ندارد، بلکه در حفظ تعادل میکروبیوم و حمایت از سد محافظ روده نیز نقش دارد.
البته هر دو پژوهش عمدتا بر مدل های حیوانی متکی بوده اند و برای اثبات تمام این سازوکارها در انسان به مطالعات بیشتری نیاز است. مصرف منابع متنوع فیبر مانند حبوبات، سبزیجات، میوه ها و غلات کامل راهی مناسب برای حمایت از سلامت دستگاه گوارش است.
نتیجه یک پژوهش در مجله Cell
در مطالعه ای که در سال 2016 در مجله علمی Cell منتشر شد، محققان تاثیر رژیم غذایی کم فیبر را بر میکروبیوم روده و لایه مخاطی آن بررسی کردند.
این پژوهش با استفاده از موش های آزمایشگاهی انجام شد که میکروبیومی متشکل از 14 گونه باکتری روده انسان در دستگاه گوارش آن ها مستقر شده بود.
نتایج نشان داد در شرایط کمبود فیبر، تعداد و فعالیت برخی از باکتری های تجزیه کننده مخاط افزایش می یابد. این تغییر باعث فرسایش لایه محافظ مخاطی روده شد و دسترسی عوامل بیماری زا به سطح سلول های روده را آسان تر کرد.
پژوهشگران همچنین دریافتند موش هایی که هم رژیم غذایی فاقد فیبر داشتند و هم باکتری های روده آن ها به تخریب مخاط روی آورده بودند، در برابر عفونت ناشی از باکتری بیماری زای مورد آزمایش آسیب پذیرتر بودند.
این مطلب به منزله تشخیص پزشکی نیست و صرفا با هدف اطلاع رسانی تهیه شده است. در صورت نگرانی درباره وضعیت سلامت دستگاه گوارش، با پزشک مشورت کنید.
منبع
عصرایران