قانون جدید اقامت ترکیه 2027 چه تغییری در بازار خرید ملک ایجاد میکند؟
ترکیه با یک تصمیم تازه، اقامت ۳ و ۵ ساله را برای سرمایهگذاری مالی خارجیها از ۱۵۰ هزار دلار به بالا ممکن کرده است. این قانون با اقامت از طریق خرید ملک چه فرقی دارد و چه اثری بر بازار مسکن ترکیه و تصمیم خریداران ایرانی میگذارد
دولت ترکیه با انتشار یک تصمیم تازه در روزنامه رسمی، مسیر جدیدی برای اقامت خارجیها باز کرده است. از ۲۷ آبان ۱۴۰۵، خارجیهایی که در ترکیه شاغل نیستند میتوانند با سرمایهگذاری مالی، مثل سپرده بانکی یا اوراق دولتی، اقامت ۳ ساله یا ۵ ساله بگیرند. این خبر برای ایرانیهایی که به مهاجرت یا سرمایهگذاری در ترکیه فکر میکنند مهم است، بهخصوص برای کسانی که تا امروز تنها راه اقامت بلندمدتتر را خرید ملک میدانستند
در این گزارش جزئیات قانون جدید، تفاوت آن با اقامت از طریق خرید ملک و تأثیر احتمالی آن بر بازار مسکن ترکیه را بررسی کردهایم
تنگه بسفر و پلهای ارتباطی دو بخش اروپایی و آسیایی استانبول
متن تصمیم جدید چه میگوید؟
تصمیم رئیسجمهور ترکیه به شماره ۱۱۹۹۴ در روزنامه رسمی شماره ۳۳۴۳۴ منتشر شده و از همان روز اجرایی است. پایه قانونی آن بند (j) ماده ۳۱ قانون خارجیان و حمایت بینالمللی است که اقامت کوتاهمدت سرمایهگذاران را پیشبینی کرده بود. بر اساس این تصمیم
- سرمایهگذاری حداقل ۱۵۰ هزار دلار یا معادل آن به ارز دیگر، اقامت ۳ ساله میدهد
- سرمایهگذاری حداقل ۲۰۰ هزار دلار یا معادل آن، اقامت ۵ ساله میدهد
- سرمایه باید حداقل به اندازه نصف دوره اقامت نگه داشته شود، یعنی حدود ۱۸ ماه برای اقامت ۳ ساله و ۳۰ ماه برای اقامت ۵ ساله
- همسر خارجی و فرزندان زیر سن قانونی یا وابسته سرمایهگذار هم میتوانند اقامت بگیرند
- این اقامت فقط برای کسانی است که در ترکیه کار نمیکنند
- این اقامت مبنای درخواست شهروندی از طریق سرمایهگذاری قرار نمیگیرد
چرا ترکیه این قانون را تصویب کرد؟
ترکیه در چند سال گذشته با کسری حساب جاری، فشار روی ذخایر ارزی و تورم بالا روبهرو بوده است. جذب ارز خارجی به سیستم بانکی و بازار سرمایه یکی از اولویتهای اقتصادی دولت است و این قانون هم دقیقاً در همین مسیر طراحی شده. وقتی سرمایهگذار خارجی پولش را بهجای خرید آپارتمان در سپرده بانکی یا صندوق سرمایهگذاری نگه میدارد، این پول مستقیم وارد چرخه مالی کشور میشود
دلیل دیگر، فشار تقاضای خارجی روی بازار مسکن شهرهای بزرگ بود. در سالهای رونق، خرید گسترده خارجیها در بعضی محلههای استانبول و آنتالیا قیمت و اجاره را برای ساکنان محلی بالا برد و همین موضوع باعث شد دولت حداقل ارزش ملک برای اقامت را افزایش دهد و بعضی محلهها را برای ثبت اقامت خارجیها ببندد. قانون جدید راهی است که اقامت سرمایهگذار را از بازار مسکن جدا میکند و همزمان ارز تازه جذب میکند
از نگاه دولت ترکیه، این مسیر یک برد دوطرفه است: سرمایهگذار اقامت چندساله میگیرد و اقتصاد کشور به منابع ارزی بلندمدت دسترسی پیدا میکند. به همین دلیل انتظار میرود وزارت کشور و نهادهای مالی برای اجرای سریع آن برنامهریزی کنند
کدام سرمایهگذاریها قبول است؟
قانون جدید چهار نوع سرمایهگذاری را پذیرفته است: سپرده در بانکهای فعال در ترکیه، اوراق بدهی دولتی، واحدهای صندوق سرمایهگذاری املاک یا صندوق سرمایهگذاری خطرپذیر و طرحهای بازنشستگی خصوصی. نظارت بر هر کدام هم با نهاد مربوط است، از سازمان نظارت بانکی تا سازمان بازار سرمایه و نهاد ناظر بیمه
نکته مهم این است که خرید مستقیم خانه یا آپارتمان در فهرست این قانون نیست. صندوق سرمایهگذاری املاک با خرید ملک فرق دارد و در آن سرمایهگذار مالک واحدی از صندوق است، نه مالک یک ملک مشخص. روش درخواست و مدارک لازم را هم وزارت کشور ترکیه اعلام خواهد کرد. خلاصه کامل این قانون و پاسخ پرسشهای رایج را در گزارش قانون جدید اقامت سرمایهگذاری ترکیه میتوانید ببینید
اقامت از طریق خرید ملک چه میشود؟
اقامت ملکی همچنان پابرجاست و این تصمیم آن را تغییر نداده است. طبق قوانین فعلی، خارجیها میتوانند با خرید ملکی که ارزش آن در شهرهای بزرگ حداقل ۲۰۰ هزار دلار و در سایر شهرها حداقل ۱۰۰ هزار دلار باشد، برای اقامت کوتاهمدت اقدام کنند. این اقامت معمولاً یکساله یا دوساله صادر میشود و تا زمانی که مالکیت ادامه دارد قابل تمدید است
اقامت ملکی محدودیتهایی هم دارد. مثلاً بعضی محلههای شهرهای بزرگ برای ثبت اقامت خارجیهای جدید بسته شدهاند و ملک باید سند مسکونی کامل و گزارش ارزیابی رسمی داشته باشد. شرایط، مدارک و مراحل این مسیر در راهنمای اقامت ترکیه با خرید خانه بهطور کامل آمده است
مدارک و مراحل احتمالی درخواست
جزئیات اجرایی قانون جدید هنوز منتشر نشده، ولی روند درخواست اقامت در ترکیه چارچوب مشخصی دارد که احتمالاً در این مسیر هم رعایت میشود. درخواست اقامت معمولاً از طریق سامانه آنلاین اداره مهاجرت ثبت میشود و بعد متقاضی در روز نوبت با مدارک اصلی به دفتر مهاجرت مراجعه میکند
- پاسپورت معتبر و ترجمه رسمی صفحات اصلی آن
- عکسهای بیومتریک طبق استاندارد اداره مهاجرت
- مدرک سرمایهگذاری، مثل نامه رسمی بانک یا گواهی صندوق با ذکر مبلغ و مدت
- بیمه درمانی معتبر برای کل دوره اقامت
- آدرس محل سکونت در ترکیه و ثبت آن در سیستم ثبت آدرس
- مدارک ازدواج و تولد ترجمهشده برای همسر و فرزندان
در مسیر خرید ملک هم مدارک مشابهی لازم است، با این تفاوت که بهجای مدرک سرمایهگذاری مالی، سند ملک و گزارش ارزیابی رسمی ارائه میشود. اگر قصد دارید از هر کدام از این مسیرها استفاده کنید، بهتر است از همین حالا پاسپورت خانواده را از نظر اعتبار بررسی کنید و مدارک هویتی را برای ترجمه رسمی آماده نگه دارید
مقایسه دو مسیر اقامت
| حداقل مبلغ | ۱۵۰ یا ۲۰۰ هزار دلار | ۲۰۰ هزار دلار در شهرهای بزرگ، ۱۰۰ هزار دلار در سایر شهرها |
| مدت اقامت | ۳ یا ۵ سال | معمولاً یک یا دو سال، قابل تمدید |
| نوع دارایی | سپرده، اوراق، صندوق یا طرح بازنشستگی | آپارتمان، ویلا یا ملک تجاری |
| شهروندی | مبنای شهروندی نیست | با ملک ۴۰۰ هزار دلاری امکانپذیر است |
| درآمد | سود سپرده یا بازده صندوق | اجاره و رشد احتمالی قیمت |
| محدودیت محله | ندارد | بعضی محلهها بستهاند |
برجهای مسکونی آتاشهیر در بخش آسیایی استانبول
تأثیر قانون جدید بر بازار مسکن ترکیه
به نظر نمیرسد این قانون تقاضای خارجی برای ملک را کم کند. دلیلش این است که انگیزه بخش بزرگی از خریداران خارجی، از جمله ایرانیها، فقط اقامت نیست. داشتن خانه برای زندگی، درآمد اجاره، حفظ ارزش دارایی در برابر تورم و مسیر شهروندی، دلایلی است که خرید ملک را همچنان جذاب نگه میدارد
از طرف دیگر، قانون جدید ممکن است گروه تازهای از متقاضیان را به ترکیه بیاورد. کسی که امروز با سپرده بانکی اقامت ۳ یا ۵ ساله میگیرد، بعد از چند سال زندگی و شناخت بهتر شهرها، احتمالاً به خرید ملک فکر میکند. به این ترتیب این قانون میتواند در میانمدت تقاضای مسکن را تقویت کند
وضعیت فعلی بازار هم برای خریداران ارزی قابل توجه است. طبق دادههای مهر ۱۴۰۵، رشد اسمی قیمت مسکن در بیشتر استانهای ترکیه کمتر از نرخ تورم بوده و میانگین قیمت هر متر در استانبول به حدود ۶۹ هزار لیر رسیده است. بازار بعد از رشد تند سالهای گذشته آرامتر شده و فضای مذاکره برای خریدار بیشتر است
اثر قانون بر شهرهای مختلف ترکیه
بازار مسکن ترکیه یکدست نیست و هر شهر خریدار خارجی خاص خودش را دارد. در استانبول، بخش بزرگی از خریداران خارجی به دنبال زندگی، کار و تحصیل فرزندان هستند و برای آنها اقامت فقط یکی از مزایای خرید است. به همین دلیل بعید است قانون جدید تقاضا در محلههای پرطرفدار مثل بیلیکدوزو، باشاکشهیر، اسنیورت یا آتاشهیر را محسوس کم کند
آنتالیا و آلانیا داستان متفاوتی دارند. در این شهرها بخشی از خریداران به دنبال خانه دوم کنار دریا یا اجاره کوتاهمدت به گردشگران هستند. این گروه هم معمولاً به خاطر سبک زندگی خرید میکنند و اقامت برایشان انگیزه اصلی نیست. ولی کسانی که فقط برای گرفتن اقامت ملک کوچکی میخریدند، حالا گزینه دیگری هم دارند و ممکن است بخشی از تقاضای واحدهای کوچک در این شهرها کمی آرامتر شود
در شهرهایی مثل آنکارا، ازمیر، بورسا و ترابزون حداقل ارزش ملک برای اقامت ۱۰۰ هزار دلار است، یعنی کمتر از حداقل مبلغ قانون جدید. پس برای کسی که بودجه کمتری دارد و میخواهد در این شهرها زندگی کند، خرید ملک همچنان ارزانترین راه اقامت از طریق سرمایهگذاری است. این نکته برای خانوادههای ایرانی که به شهرهای آرامتر و ارزانتر فکر میکنند اهمیت زیادی دارد
منطقه تجاری و مالی لوند در استانبول
هزینه هر مسیر را چطور مقایسه کنیم؟
برای مقایسه منصفانه باید فقط به مبلغ اولیه نگاه نکنیم، بلکه هزینهها و درآمد هر مسیر را در طول دوره اقامت هم حساب کنیم. فرض کنید ۲۰۰ هزار دلار در اختیار دارید و میخواهید در استانبول اقامت بگیرید
در مسیر سپرده بانکی، پول شما حداقل ۳۰ ماه در بانک میماند و سود دلاری بانکهای ترکیه معمولاً پایین است. در عوض بعد از پایان دوره، اصل پول نقد در اختیار شماست و هزینهای مثل مالیات نقلوانتقال، شارژ ساختمان یا تعمیرات ندارید. ولی برای محل زندگی خود باید اجاره بپردازید و اجارهبها در استانبول طی چند سال اخیر رشد زیادی داشته است
در مسیر خرید ملک، حدود ۵ تا ۸ درصد قیمت صرف هزینههای جانبی خرید میشود و سالانه هم مالیات املاک، شارژ و هزینه نگهداری دارید. ولی در عوض یا در خانه خودتان زندگی میکنید و اجاره نمیدهید، یا ملک را اجاره میدهید و درآمد ماهانه دارید. بازده ناخالص اجاره آپارتمان در استانبول بسته به منطقه معمولاً بین ۴ تا ۶ درصد دلاری برآورد میشود. علاوه بر این، اگر قیمت دلاری ملک در بلندمدت رشد کند، این رشد هم به دارایی شما اضافه میشود
جمعبندی ساده این است که اگر هدف فقط اقامت چندساله و نقد بودن پول باشد، مسیر جدید سادهتر است. ولی اگر میخواهید در ترکیه زندگی کنید، هزینه اجاره را حذف کنید یا درآمد داشته باشید، خرید ملک از نظر مالی معمولاً منطقیتر از کار درمیآید
کدام مسیر برای چه کسی مناسبتر است؟
مسیر جدید برای کسانی مناسب است که اقامت چندساله میخواهند، نمیخواهند درگیر خرید و مدیریت ملک شوند و پولشان بعد از دوره نگهداری نقد در دسترس باشد. ولی این مسیر شهروندی نمیدهد و درآمدی جز سود سپرده یا بازده صندوق ندارد
خرید ملک برای خانوادههایی مناسبتر است که میخواهند در ترکیه خانه داشته باشند، به درآمد اجاره فکر میکنند یا مسیر شهروندی برایشان مهم است. همچنین ملک دارایی فیزیکی است که میتوان در آن زندگی کرد و در بلندمدت با تورم همراه میشود
ریسکهایی که باید در نظر بگیرید
هر دو مسیر ریسکهای خودشان را دارند. در مسیر سرمایهگذاری مالی، اگر پول به لیر تبدیل شود، نوسان نرخ ارز میتواند بخشی از ارزش دلاری آن را از بین ببرد. صندوقهای سرمایهگذاری هم بازده تضمینشده ندارند و ارزش واحدهای آنها ممکن است کم و زیاد شود. نکته دیگر این است که برداشت زودهنگام پول قبل از پایان دوره نگهداری میتواند روی اعتبار اقامت اثر بگذارد
در مسیر خرید ملک، ریسک اصلی انتخاب نادرست است: خرید با قیمت بالاتر از بازار، خرید در محلهای که برای ثبت اقامت بسته است، یا خرید ملکی که سند و پایان کار کامل ندارد. نقدشوندگی ملک هم کمتر از سپرده بانکی است و فروش آن ممکن است چند ماه طول بکشد. با بررسی دقیق، گرفتن گزارش ارزیابی و کار با مشاور مطمئن، بخش زیادی از این ریسکها قابل کنترل است
قوانین ترکیه هم ممکن است در آینده دوباره تغییر کند. تجربه سالهای گذشته نشان داده که دولت ترکیه حداقل مبالغ و شرایط را بر اساس وضعیت اقتصادی تنظیم میکند. به همین دلیل تصمیمگیری بر پایه آخرین مقررات رسمی و مشورت با کارشناس بهترین راه برای کاهش ریسک است
نگاهی به تجربه کشورهای دیگر
ترکیه اولین کشوری نیست که اقامت سرمایهگذاری را از بازار مسکن جدا میکند. پرتغال در سال ۲۰۲۳ خرید ملک را از فهرست روشهای ویزای طلایی خود حذف کرد و حالا این ویزا بیشتر از طریق صندوقهای سرمایهگذاری و فعالیتهای اقتصادی دیگر صادر میشود. یونان هم حداقل مبلغ خرید ملک برای ویزای طلایی را در مناطق پرتقاضا مثل آتن و جزایر محبوب بهطور چشمگیری بالا برد تا فشار روی بازار مسکن کم شود
امارات مسیر متفاوتی رفته و همچنان خرید ملک با ارزش مشخص را یکی از راههای گرفتن اقامت بلندمدت میداند. مقایسه این تجربهها نشان میدهد کشورها معمولاً بین دو هدف تعادل برقرار میکنند: جذب سرمایه خارجی و جلوگیری از گرانی بیش از حد مسکن برای مردم محلی. ترکیه با حفظ اقامت ملکی و اضافه کردن مسیر مالی، فعلاً هر دو گزینه را باز گذاشته است
تفاوت مهم ترکیه با کشورهای اروپایی، قیمت پایینتر ورود است. حداقل ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار دلاری ملک برای اقامت در ترکیه، در مقایسه با مبالغ چندصد هزار یورویی در اروپا، هنوز ترکیه را به یکی از در دسترسترین گزینهها برای خانوادههای ایرانی تبدیل میکند
این قانون برای خریدار ایرانی چه معنایی دارد؟
برای بسیاری از ایرانیها، ترکیه به خاطر نزدیکی جغرافیایی، پرواز کوتاه، فرهنگ نزدیک و امکان رفتوآمد آسان مقصد اول است. قانون جدید یک گزینه دیگر به این خانوادهها میدهد، ولی باید با واقعبینی سراغ آن رفت. انتقال ۱۵۰ یا ۲۰۰ هزار دلار به بانک ترکیه و نگه داشتن آن برای چند سال، برای بخش زیادی از خانوادهها کار سادهای نیست و همان سرمایه میتواند در قالب ملک، هم سقف بالای سر باشد و هم دارایی قابل اتکا
از طرف دیگر، کسانی که مثلاً برای تحصیل فرزندان یا کار از راه دور به ترکیه میروند و هنوز درباره شهر و محله نهایی تصمیم نگرفتهاند، ممکن است مسیر جدید را راهی برای شروع ببینند و بعد از شناخت کامل بازار، ملک بخرند. در هر حال، قبل از هر تصمیمی بهتر است هدف اصلی خود را مشخص کنید: اقامت، زندگی، درآمد یا شهروندی. پاسخ به این سؤال، مسیر مناسب را تقریباً روشن میکند
نکات مهم برای متقاضیان
- تا انتشار دستورالعمل اجرایی وزارت کشور ترکیه، جزئیات مدارک و روش درخواست اقامت سرمایهگذاری مشخص نیست
- برای هر دو مسیر، فقط با بانکها، صندوقها و دفاتر رسمی کار کنید و پول را به حساب شخصی واریز نکنید
- در خرید ملک، گزارش ارزیابی رسمی و بررسی سند و پایان کار ساختمان را جدی بگیرید
- قبل از خرید ملک با هدف اقامت، از باز بودن محله برای ثبت اقامت خارجیها مطمئن شوید
- هزینههای جانبی خرید ملک، از مالیات نقلوانتقال تا بیمه زلزله، معمولاً ۵ تا ۸ درصد قیمت است
پیشینه قوانین اقامت سرمایهگذاری در ترکیه
ترکیه در یک دهه گذشته چند بار قوانین اقامت و شهروندی از طریق سرمایهگذاری را تغییر داده است. حداقل ارزش ملک برای شهروندی ابتدا یک میلیون دلار بود، بعد به ۲۵۰ هزار دلار کاهش یافت و از سال ۲۰۲۲ به ۴۰۰ هزار دلار رسید. برای اقامت ملکی هم از پاییز ۲۰۲۳ حداقل ارزش ملک در شهرهای بزرگ ۲۰۰ هزار دلار تعیین شد. این تغییرها نشان میدهد قوانین ترکیه پویاست و متقاضیان باید همیشه آخرین مقررات را بررسی کنند
قانون جدید آبان ۱۴۰۵ از این جهت متفاوت است که برای اولین بار اقامت با مدت مشخص ۳ و ۵ ساله را به سرمایهگذاری مالی گره زده است. هدف آن جذب سرمایه ارزی به نظام بانکی و بازار سرمایه ترکیه است، بدون اینکه فشار بیشتری به بازار مسکن شهرهای بزرگ وارد شود
پرسشهای پرتکرار
آیا با خرید آپارتمان میشود از قانون جدید استفاده کرد؟
خیر. خرید مستقیم ملک در فهرست این قانون نیست و اقامت از طریق خرید ملک مسیر جداگانهای است که با شرایط قبلی ادامه دارد
آیا دارندگان اقامت ملکی باید کاری انجام دهند؟
خیر. این تصمیم اقامتهای ملکی فعلی را تغییر نمیدهد و تمدید آنها طبق همان قوانین قبلی انجام میشود
کدام مسیر به شهروندی میرسد؟
فقط خرید ملک با ارزش حداقل ۴۰۰ هزار دلار یا سایر روشهای سرمایهگذاری تعیینشده در قانون شهروندی. اقامت جدید مبنای شهروندی نیست
آیا میشود هر دو مسیر را با هم ترکیب کرد؟
از نظر منطقی بله. هر خانواده میتواند بخشی از سرمایه را برای اقامت در یک مسیر مالی نگه دارد و بخشی را صرف خرید ملک کند، ولی هر درخواست اقامت فقط بر اساس یکی از مبانی قانونی ثبت میشود و باید شرایط همان مسیر را بهطور کامل داشته باشد
قانون جدید برای ایرانیها محدودیت خاصی دارد؟
در متن منتشرشده محدودیتی بر اساس ملیت دیده نمیشود. با این حال انتقال پول از ایران به بانکهای ترکیه و باز کردن حساب بانکی برای ایرانیها گاهی سختگیریهای بیشتری دارد و بهتر است این مرحله از قبل بررسی شود
بعد از پایان اقامت ۵ ساله چه میشود؟
جزئیات تمدید هنوز اعلام نشده است. طبق قانون خارجیان ترکیه، داشتن اقامت قانونی بدون وقفه برای مدت طولانی میتواند زمینه درخواست اقامت دائم را فراهم کند، ولی اینکه دورههای این اقامت چطور محاسبه میشود باید با دستورالعمل اجرایی مشخص شود
جمعبندی
قانون جدید ترکیه یک گزینه تازه برای اقامت بدون خرید ملک ایجاد کرده، ولی جایگزین اقامت ملکی نیست. برای کسانی که به داشتن خانه، درآمد اجاره یا شهروندی فکر میکنند، خرید ملک همچنان مسیر اصلی است و بازار آرامتر امسال هم فرصت بهتری برای انتخاب و مذاکره فراهم کرده است. مراحل قانونی، هزینهها و نکات انتخاب منطقه را در راهنمای خرید خانه در ترکیه میتوانید دنبال کنید