اصول و مبانی جهانی شدن

بدون درک اصول و مبانی جهانی سازی درک این مفهوم غیرممکن و ناقص خواهد بود.

کد خبر : 151966

برنا: جهانی سازی از اصول و مبانی ویژه ای برخوردار است که بدون درک آنها، درک جهانی سازی مشکل و شاید غیرممکن باشد، یا اینکه به درک ناقصی از آن منجر شود. از این رو، بخشهایی از این مبانی را که همان مبانی لیبرالیسم غرب با جهت گیری تازه است، مرور می کنیم. انتخاب و توضیح بخشهایی از مبانی جهانی سازی، تنها برای درک جهانی سازی است، نه تفسیر، شرح و بسط آن. 1ـ انسان محوری (Humnism): اومانیسم یعنی انسان گرایی، انسان مداری، مکتب اصالت فرد، انسان دوستی و مانند آن. بر این اساس، اومانیسم، نگرش فلسفی ویژه ای است که انسان را محور توجه قرار داده، و اصالت را تنها به رشد و شکوفایی انسان سپرده است. بنابراین می توان اومانیسم را یک شیوه فکری به شمار آورد که انسان را بر هر چیز مقدم می شمارد. هر چند این نگرش، کم و بیش از بدو تاریخ بشر وجود داشته است، در دوره رنسانس، و به ویژه پس از آن، تأثیر عمیق و پرنفوذی در نظریه های فلسفی، دینی، اخلاقی، و ... و نیز در دیدگاه سیاسی، فرهنگی و اقتصادی مغرب زمین بر جای گذاشته، و سرچشمه دگرگونیهای مثبت و منفی فراوانی در آن سامان شده است. هنوز اومانیسم، از مهم ترین شالوده های تفکر جدید غرب و اندیشه مدرنیسم و پُست مدرنیسم باقی مانده است. از قرن چهاردهم میلادی تا به امروز، اومانیسم و نحله های مختلف اومانیستی، کم و بیش اعتقادات خود را این گونه برشمرده اند: 1ـ محوریت انسان و پایبندی به خواستها و علایق انسانی در زندگی اجتماعی؛ 2ـ برشمردن عقل و اختیار به عنوان ابعاد بنیادی انسان و زندگی جمعی؛ 3ـ ایمان به بنا نهادن اخلاق و جامعه بر مبنای خودمختاری انسان؛ 4ـ تأکید بر دموکراسی به عنوان بهترین تضمین کننده حقوق انسانها؛ 5ـ ارزش گذاری بر تمام ایدئولوژیها و نسبتهای دینی، سیاسی یا اجتماعی از سوی انسان؛ 6ـ نگرش واقع بینانه و بی بدیل بودن جانشینی انسان به جای الهیات ناامیدکننده و ایدئولوژیهای زیان آور. نتیجه اینکه بی همتایی انسان (انسان معیار حق، یگانه حقیقت هستی و خالق تمام ارزشها)، عقل گرایی، تجربه باوری، هسته مرکزی و کانون اصلی اومانیسم را تشکیل می دهد. اعتقاد عمومی ولتر، منتسکیو، دیدرو، دالامبر، لاک، هیوم و ... به عنوان بزرگان و پدید آورندگان اومانیسم آن بود که مسئله اساسی و محوری انسان، سر و سامان یافتن زندگی اجتماعی و فردی او طبق موازین عقلی است، نه کشف اراده خداوند درباره این موجود خاکی. هدف انسان و زندگی اجتماعی، عشق، ستایش خدا و بهشت موعود نیست؛ بلکه تحقق بخشیدن به طرحها و ایده های انسانی، متناسب با امکانات این دنیاست که عقل، آن را ارائه می کند. این اندیشه، در اعتقاد، فرهنگ و سیاست اثر نهاده و اقسام گونه گون اومانیستی پدید آورده است. در عرصه اخلاق و فرهنگ، ارزشها، بایدها و نبایدهای اخلاقی و فرهنگی تنها بر مبنای عقل و وجدان، نه آموزه های دینی، استوار است. در عالم سیاست، امور براساس اراده و خواست انسان در قالب اکثریت تعیین می شود. به این سان، دموکراسی جای تئوکراسی می نشیند و در وادی اقتصاد، انسان و مناسبات انسانی بر حاکمیت، قدرت و امور اجتماعی دیگر، سیطره می یابد. 2ـ آزادی خواهی (Liberalism): واژگان لیبرالیسم و لیبرال، به ترتیب به معنای آزادی خواهی و آزادی خواه است. این دو، از واژه لاتین Liberten اشتقاق یافته اند. Liberty به معنای آزادی با صبغه سیاسی ـ اجتماعی و Freedom به معنای آزادی با صبغه فلسفی و اقتصادی می آید. البته لیبرالیسم معنای وسیع تری دارد، و آن، افزایش آزادی فردی در جامعه تا حد مقدور و میسور را در بر می گیرد. در واقع لیبرالیسم شامل همه روشها، نگرشها، سیاستها و ایدئولوژیهایی است که هدف عمده آنها، فراهم آوردن آزادی بیشتر برای انسان است. از این رو، لیبرالیسم با هر آنچه به محدودیت آزادی منتهی شود، دشمنی می ورزد. به همین سبب، لیبرالیسم در آغاز، شورشی در مقابل به اصطلاح استبداد کلیسایی! و سپس کوششی برای محدود کردن دولتها به وسیله قانون بود. لیبرالیسم، ضد وحدت، انحصار، اقتدار، نخبه، اشرافیت، جمع و واپس گرایی است. در لیبرالیسم خردورزی، علم، آزادی و ... ، جدایی ناپذیرند، به گونه ای که نفی هر یک به نفی دیگری می انجامد. از این رو پوپر دفاع از لیبرالیسم و آزادی را بر پایه علم بنا می نهد و می گوید: «جامعه آزاد و لیبرال با نفی اقتدار و جزمیت بستر رشد علم و دانش سکولاریستی را فراهم می آورد». به علاوه، پاسخگو بودن دولت، دولت حداقلی (محدودیت دخالت دولت) بی طرفی ایدئولوژیک دولت و باور به تکثر در منابع معرفت دینی، از دیگر ویژگیها و مؤلفه های لیبرالیسم است. همچنین، قدرت در دیدگاه لیبرالیستی، تهی از هرگونه خصلت مقدس و احترام برانگیز است. لیبرالیسم، دوره های مختلف تاریخی را پشت سر نهاده است. نخست لیبرالیسم کلاسیک که دولت را شر می دانست، و در حوزه سیاسی و اقتصادی قائل به دفاع از بیشترین حد آزادی فردی در مقابل اقتدار دولت بود؛ دوم لیبرال دموکراسی که در آن، دولت یک مؤسسه سودمند است و بنابراین، طرفداران آن معتقد به افزایش فعالیت و دخالت دولت بری رفع نارساییهای اجتماعی بر جای مانده از دوره لیبرالیسم کلاسیک اند؛ سوم نئولیبرالیسم که در اواخر قرن بیستم، با افول دولتهای رفاهی لیبرال دموکراسی و گرایش به سیاستهای لیبرالیستی اقتصادی، نئولیبرالیسم پدید آمد که ضمن تأکید بر انفکاک ناپذیری سرمایه داری و لیبرالیسم، دخالت دولت در اقتصاد را مغایر اصول لیبرالیسم می داند، و بر عدالت اجتماعی و توزیع عادلانه ثروت تأکید می ورزد. 3ـ جدایی دین و دولت (Secularism): واژه سکولاریسم که از کلمه لاتین secularis و seculu مشتق شده است، امروزه به معنای دنیا، گیتی و اصطلاحاً به مفهوم دنیازدگی، دنیاگرایی، جداانگاری، لادینی، دین گریزی و عرفی گرایی است. به بیان دیگر، سکولاریسم یعنی آنچه به این جهان تعلق دارد و به همان مقدار از جهان دیگر و خدا دور است. از این رو، می توان معنای گسترده تری از سکولاریسم بیان کرد و آن اینکه سکولاریسم گرایشی است که به طرفداری و ترویجِ حذف یا بی اعتنایی و به حاشیه راندن نقش دین در حیات سیاسی ـ اجتماعی انسان می انجامد. فرآیند دین یا قداست زدایی را عرفی یا دنیوی شدن یا سکولاریزاسیون می نامند. زمینه های بروز و ظهور و رشد سکولاریسم که برخی از آنها از ادله، مستندات و مبانی آن نیز می باشند، عبارت اند از: فقدان نظام سیاسی ـ اجتماعی در مسیحیت، تفسیر دنیاگرایانه متون دینی از سوی برخی از متفکران مسیحی، رفتار خشن ارباب کلیسا با مخالفان، دخالت مستبدانه آنان در امور اجتماعی و حکومتی، بروز فساد و ضعف گسترده در دستگاه کلیسا، ناتوانی آنها در پاسخ به شبهات، پیدایی رنسانس و نهضت اصلاح دینی، ظهور جنبش روشنگری و رشد علم و صنعت (علم گرایی) و مهم تر از همه عباراتی از کتاب مقدس مسیحیان (مانند سخن مسیح: مال قیصر را به قیصر ادا کنید و مال خدا را به خدا) برخی از گفته ها و نوشته های حواریون (مانند سخن پطرس: هر منصب بشری را به خاطر خداوند اطاعت کنید، خواه پادشاه را که فوق همه است و خواه حکام را که رسولان وی هستند.) در سکولاریسم سخن از آن است که حکومت خدا، جای خود را به حکومت مردم می دهد؛ رشد علوم تجربی به نفی لزوم تدبیر و حاکمیت خدا می انجامد؛ قلمرو دین به رابطه بین انسان با خدا یا به امری خصوصی محدود می شود؛ تمام شئون زندگی انسانی و اجتماعی تنها به روش علمی و آزمون تجربی تجزیه، تحلیل یا درک پذیر است؛ تجددگرایی در ستیز با همه آنچه بوی سنت دارد، میسر است؛ و در یک کلام، سکولاریسم معتقد به حذف دین و بی نیازی آدمی از وحی و شریعت است. به این سان، نگرش سکولاریستی به حذف نقش دین در تمامی حوزه های اجتماعی و نه تنها سیاست، می اندیشد. اومانیسم، لیبرالیسم، سکولاریسم و ... که پایه های فکری و مبانی فلسفی تمدن جدید غرب را می سازد، تراوشهای فراوانی در سه عرصه فرهنگ، سیاست و اقتصاد بر جای گذارده اند که پرداختن به همه آنها، حتی به اجمال، در این مختصر، ممکن نیست. از این رو، به چند نمونه از جلوه ها و مصداقهای عینی آن می پردازیم. الف ـ تمدن و فرهنگ: پلورالیسم دینی (Religious pluralism) و تساهل و تسامح (Tolerance) دو مصداق فکری و فلسفی تمدن جدید غرب در عرصه فرهنگ است که شایسته توجه بیشتری است. ب ـ دولت و سیاست: در عرصه سیاست، از میانِ مصداقهای فراوان، تنها دو ویژگی آزادی (Liberty)، دموکراسی (Democracy) یا لیبرال دموکراسی (Liberal Democracy) است که شایان توجه می باشد. ج ـ تجارت و اقتصاد: کاپیتالیسم (Capitalism) یا سرمایه داری و سودگرایی (Utilitarianism) یا سوداگرایی (Speculation = Mercantilism) بخشی از اقتصاد غرب امروز به شمار می رود.

لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: