تهرانامروز/تراژدی انسانی در سومالی و وظيفه ما
امیر دبیریمهر
هيچ خبري نگرانكنندهتر و مهيبتر از اين نیست كه در گوشهاي از اين جهان، جان صدها هزار نفر انسان مستضعف بهويژه كودكان و زنان در معرض خطر مرگ قرار گرفته است و وجه وحشتناكتر آن مرگ گسترده انسانها ناشي از گرسنگي ، تشنگي و بيماري است. متاسفانه اين خبر در حال وقوع است و در سال 2011 كه تصور ميكنيم بشريت غرق در پيشرفتها و موفقيتهاي گوناگون است و «ثروت ملل» رو به فزوني است، مردم كشور سومالي واقع در شرق و شاخ قاره آفريقا و همسايه اتيوپي، جيبوتي و كنيا در معرض يكي از فجيعترين رويدادهاي بشري هستند. اكثريت جمعيت 10ميليون نفري سومالي در قحطي، آوارگي و ناامني به سر ميبرند و جان صدها هزار آواره سوماليايي در خطر است. آنتونيو گوترا، رئيس كميسارياي عالي پناهندگان سازمان ملل بعد از بازديد از بزرگترين اردوگاه پناهندگان جهان در داداب در كنيا (همسايه جنوبي سومالي) به صراحت اعلام كرده بدترين فاجعه انساني جهان در سومالي روي داده است. هرچند سايه شوم قحطي و خشكسالي بيسابقه در 60 سال اخير كشورهاي اتيوپي و كنيا و بخشهايي از اوگاندا و جيبوتي را نيز فرا گرفته است اما وضعيت سومالي وخيمتر از آن است كه تصور شود. سازمانهاي بينالمللي براي تامين غذاي ضروري 4 ميليون انسان در معرض خطر به حدود نيم ميليارد دلار كمك مالي نياز دارند. گزارشهاي يونيسف حكايت از اين دارد كه عمق فاجعه در سومالی به حدي است كه پدران و مادران سوماليايي براي دستيابي به آب و غذا مجبور ميشوند كودكان خود را كنار خيابانها و جادهها رها كرده و به امید به دست آوردن لقمه ای نان به اردوگاههاي معدود توزيع غذا هجوم ببرند. براي اطلاع كساني كه چنين وضعيتي در يك گوشه برايشان عجيب مينمايد، بايد گفت سومالي در حال حاضر تنها كشوري است كه از سال 1991 دولت ندارد. در واقع بعد از سرنگوني «زيادباره» ديكتاتور 80 ساله سومالي در سال 1991، شورشيان به جان يكديگر و مردم سومالي افتاده و سومالي را به سرزمين وحشت تبديل كردند. سازمانهاي بينالمللي كه سومالي عضو آنهاست، يعني سازمان ملل، سازمان وحدت آفريقا، اتحاديه عرب و سازمان كنفرانس اسلامي در اين 20 سال به ويژه در 2 سال اخير نتوانستهاند اقدام موثري براي نجات و کمک به مردم اين كشور انجام دهند و صلح و امنيت و غذا همچنان روياي دستنيافتني مردم مسلمان سومالي است و 38 هزار سرباز خارجي مستقر در سومالي که اکثرا آمریکایی هستند نيز نتوانسته جهنم سومالي را تحملكردني كنند. هرچند متوسط طول عمر انسانها در سومالي حدود 45 سال است و 35 درصد كودكان در اين كشور در بدو تولد يا قبل از 5 سالگي تلف ميشوند اما با وقايع اخير اين احتمال وجود دارد متوسط عمر مردم سومالي باز هم كاهش يابد. گذشته از سابقه و تاريخ سومالي و علل شكلگيري وضعيت رقتبار مذكور در اين كشور مسلمان، توجه به 3 نكته و مسئله در اينجا ضروري است. 1 - ناكارآمدي و انفعال سازمانهاي بينالمللي در رسيدگي به وضعيت سومالي در سالهاي اخير نشان ميدهد اين سازمانها بهويژه سازمان ملل متحد در تحقق اهداف اوليه خود شكست خورده است.امروز در سومالي نه امنيت وجود دارد و نه امكانات اوليه زندگي براي زنده ماندن. سازمان ملل و ديگر سازمانهاي بينالمللي اساسا براي پاسداري از صلح و امنيت و رسيدگي و تامين حقوق اوليه انسانها مثل تامين آب و غذا تاسیس شدند ولي تجربه سوزناك سومالي نشان ميدهد اين سازمانها كارآمدي لازم را ندارند. البته ذكر اين نكته ضروري است كه فرآيند تصميمگيري و اولويتدهي به مسائل جهاني بيشتر از اصل وجود اين سازمانها مورد نقد است. مشكل بزرگ سازمانهاي بينالمللي، فقدان درك صحيح از ضرورتها و اولويتهاي بشري است. چنانچه رسانهها نيز اغلب عامدانه يا سهوا دچار اين آفت ميشوند.امروز جهان با مسائل و مشكلات گوناگوني در پنج قاره مواجه است اما هيچكدام به اهميت و حساسيت مرگ روزافزون عدهاي كودك بر اثر گرسنگي و بيماري نيست و من اين سوال را مطرح ميكنم آيا توجه رسانهاي و عزم بينالمللي به تناسب اهمیت موضوع به مسئله توجه ميكند؟ شرمآورانه بايد گفت خير. 2 - فاجعه سومالي از افول اخلاق و انساندوستي نيز در سطح جهاني حكايت دارد. دچار بدبيني نشدهام و قضاوت را به شما ميسپارم آيا جهان با سونامي ژاپن هم اينچنين بيتفاوت برخورد كرد؟ آيا حادثه تروريستي نروژ در رسانهها برجستهتر از فاجعه سومالي نبود؟ آيا بحران اقتصادي يونان بيشتر از قحطي سومالي در سرخط خبرها نيست؟ گناه مردم سومالي اين است كه فقيرند و مستضعف و در عين حال مسلمان. این مردم با ملاكهاي نا عادلانه جهان مدرن هيچ ستارهاي ندارند جز پوستي سياه و سوخته و چشماني از حدقه درآمده به انتظار جرعهاي آب و لقمهاي نان.ديدن تصاوير ارسال شده از سومالي و مطالعه گزارشها براي صاحبنظران اين پيام را دارد كه هنوز بشر در انحطاط و اضمحلال اخلاقي و انساني است و در خصوص پيشرفت و تكامل انسان در حوزه اخلاق و انساندوستي بزرگنمايي صورت ميگيردو واقعیت تلخ تر از آن است که تصویر سازی می شودو اين دست فجايع بهانه خوبي است براي تامل و توجه بيشتر به اين دست مسائل، البته با نگاهي منتقدانه و چارهساز. 3 - نكته آخر و مهمتر سخن با مردم عزيز كشورمان است كه در ماه مبارك رمضان كه يكي از شئون آن به ياد آوردن درد گرسنگي و تشنگي است، براي كمك به مردم سومالي بشتابند. قلب هر انسان دلسوزي از ديدن تصاوير قحطي سومالي به درد ميآيد و اشكهاي انسان ناخواسته جاري ميشود- وقتي جان دادن كودكي را بر اثر گرسنگي در برابر چشمان مادرش ميبينيم- چه برسد به اينكه بدانيم اين مردم مسلمان هستند و سالهاست در آوارگي و ناامني به سر ميبرند. سال گذشته در چنين روزهايي سيل ويرانگر بسياري از مردم پاكستان را بيخانمان كرد و مردم ما سخاوتمندانه دست ياري به همسايه شرقي بلند كردند و بحمدالله امسال مردم پاكستان رمضان آرامتري را سپري ميكنند و ممنون و دعا گوی همه یاریگران بهویژه مردم ایران هستند اما مردم مظلوم و مستضعف سومالي وضعيتي بسيار وخيمتر از مردم پاكستان دارند و چشم بهراه كمكهاي جهاني بهويژه مردم مسلمان هستند. عظمت روحي ملتها در اين عرصهها و صحنهها آشكار ميشود. لازم است با هماهنگي و همكاري دولت محترم بهويژه فعال شدن رسانهها و سازمانهايي مانند جمعيت هلال احمر، كميته امداد، بنياد مستضعفان و بنيادهاي خيريه غیر دولتی و وزارت امور خارجه تمام توان ملي ايران براي كمكرساني به مردم سومالي بهكار گرفته شود و با اين اقدام هم بار ديگر در صحنه جهاني از نوعدوستي، صلحطلبي و باورمندي ايرانيان به آموزههاي الهي تصويري درخشان و خيرهكننده ترسيم شود و هم در اين ماه مبارك قلب مبارك رسول خدا حضرت محمد مصطفی (ص) از توجه جامعه اسلامي به يكديگر شاد گردد و در نهايت جلب رضايت الهي در ماه خدا ذخيره دنيا و آخرت همه ايرانيان گردد.