وقتی حمید بهبهانی در مقام معاون حملونقل و ترافیک شهردار سابق تهران، طرح دوربرگردانها را برای مدیریت ترافیک پایتخت اجرا میکرد، آن را از ابتکارات علمی ترافیکی خود میدانست که معتقد بود در روانسازی ترددهای شهری بسیار مؤثر است. وزیر هم که شد همچنان از کارآمدی طرحش میگفت. حالا هم شرایط تغییر کرده و قرار است برخی از دوربرگردانها از تقاطعهای تهران حذف شوند، او دوباره تأکید میکند که طرحش با کمترین هزینه بیشترین بازدهی را داشته و از آنها که نقدی بر کارش دارند، میخواهد اول محاسبات علمی ترافیکیاش را بشنوند، بعد اظهارنظر کنند. به گزارش «فردا» به نقل
از همشهری مسافر در واقع منتقدان را به مناظره میطلبد و معتقد است با این روش منتقدان را قانع میکند. بهبهانی البته اقتباس اروپا و امریکا از طرحش را دلیل کارآمدی آن میداند و میگوید طرح دوربرگردانهای تهران به کشورهای توسعه یافته نیز کشیده شد. بعید میدانستیم حمید بهبهانی به انجام این گفتوگو رضایت دهد، اما او بسیار حرفهای رفتار کرد و پذیرفت که در این خصوص به سؤالات ما پاسخ دهد.
آقای بهبهانی! اجازه دهید همین ابتدا فلش بکی به حدود ۶ سال پیش بزنیم. اصلاً چه شد برای معضل ترافیک تهران، طرح دوربرگردان
را انتخاب کردید؟ منظورم این است که این طرح ویژگیهایی داشت که نظر شما را جلب کرد؟ داستان طرح و ساخت دوربرگردانهای تهران، خیلی مفصل است. ما ابتدا بررسی کردیم اگر بخواهیم تمام تهران را که آن روزها با ترافیک بالا مواجه بود از این معضل نجات دهیم، معضلات بسیاری داشتیم. به دو دلیل اصلی دوربرگردانها را انتخاب کردیم، اول آنکه بودجه چندان زیادی نمیطلبید، دوم آنکه در کوتاه مدت نتیجه میداد. بنابراین مجبور بودیم راه حلی را انتخاب کنیم که هم هزینه پایینی را بطلبد و هم در فاصله زمانی کوتاه قابل اجرا باشد، ضمن اینکه این طرح به شهرداری فرصت میداد تا منابع مورد
نیاز برای تأمین هزینههای ساخت تقاطع غیرهمسطح را فراهم آورد. مثال سادهترش این میشود که مثلاً شما میخواهید کالایی را بخرید و پولش را ندارید، میروید یک جنس ارزانتر تهیه میکنید تا کارتان راه بیفتد و در زمانی که برایتان مقدور شد کالای اصلی را بخرید. *مطابق محاسبات شما هزینهها به چه صورت بود؟ احداث یک دوربرگردان چقدر هزینه داشت و راه حلهای دیگر چه میزان بودجه طلب میکرد؟ آنطور که ما محاسبه کردیم با ۲۰ میلیون تومان میتوانستیم دوربرگردان بزنیم و با همین ۲۰ میلیون تومان ترافیک شهر را روان کنیم. درحالی که اگر راهکار احداث تقاطع غیرهمسطح را اجرایی
میکردیم، میلیاردها تومان باید هزینه میکردیم و شهرداری چنین بودجهای نداشت. *بطور دقیق هزینه ساخت هر تقاطع غیرهمسطح را چقدر محاسبه کردید؟ ۲ تا ۳ میلیارد تومان. تهران هم حدود ۳ هزار تقاطع دارد. اگر قرار باشد برای حل ترافیک در این تقاطعها، تقاطع غیرهمسطح ایجاد کنیم، بودجه کلانی را طلب میکرد. شما ۳ هزار را در ۳ میلیارد ضربدر کنید و ببینید چه رقم بالایی میشود. نه تنها شهرداری چنین بودجهای را نمیتواند تأمین کند، بلکه مملکت ما هم اینقدر بودجه ندارد! یعنی شما به دلیل همین مشکلات تصمیم گرفتید از راه حل اصلی مشکل صرفنظر کنید؟ به نظرتان پاک کردن صورت
مسأله نبود؟ ببینید! ما در محاسباتمان پارامترهای زیست محیطی و اقتصادی را هم مدنظر داشتیم و در ارزیابیهایی که انجام دادیم، دیدیم در طرح دوربرگردان هم سوخت کمتری مصرف میشود و هم غلظت آلایندهها در یک نقطه متراکم نمیشود. به هرحال وقتی خودروها یک جا توقف کنند و حرکت صورت نگیرد در آن نقطه غلظت آلایندهها افزایش پیدا میکند. درحالیکه با حرکت ماشینها این غلظت در یک نقطه متمرکز نشده و پخش میشود. البته تنها اتفاقی که در این طرح میافتاد، این بود که مصرف لاستیک اتومبیل افزایش مییافت، به این علت که باید مسافت بیشتری را طی میکردند. با این حال، همانطور که
گفتم طرح دوربرگردان ما هم مصرف سوخت را کاهش میداد که این به نفع شهروندان بود و هم از تمرکز آلایندهها در یک نقطه جلوگیری میکرد. علاوه بر این از نظر منظر شهری هم قابل توجه بوده و میشد در محدوده احداث دوربرگردان گل کاری کرد. با این حساب باید پاسخ سؤالتان را گرفته باشید، ما هیچ گونه نیاز احساس نکردیم تا انرژیمان را معطوف به ساخت تقاطع غیر همسطح کنیم. با توجه به پیشرفتهای ترافیکی کلانشهرهای توسعه یافته، فکر میکنید این طرحتان وجاهت علمی داشت؟ مسأله دوربرگردانها یک مسأله علمی است و بیش از ۲۰ مقاله در این زمینه نوشته شده است. در کنفرانسهای بین المللی
حملونقل و ترافیک دوربرگردان به عنوان راه حل کوتاه مدت و میان مدت جا افتاده و همواره به عنوان راه حلی میان مدت و کوتاه مدت برای حل معضل ترافیک مطرح میشود. پس قبول دارید که دوربرگردانها تاریخ مصرف دارند؟ بله، بین ۵ تا ۱۵ سال. به این صورت که هر چه از مرکز شهر دور میشویم، عمر دوربرگردان بیشتر میشود. با این حساب به مدیریت فعلی تهران حق میدهید که دور برگردانهای منسوخ شده را حذف کند؟ گفتم که! از نظر علمی راهکار میان مدت محسوب میشود ولی در عمل میتواند تا مدتها مشکل ترافیک ما را حل میکند. ما هم بر این اساس آن را برای حل مشکل تهران انتخاب کردیم، ضمن
اینکه محاسبات دقیقی هم در این رابطه انجام دادیم. طرح دوربرگردان به عنوان تسهیل کننده ترافیک در راهسازی و شهرسازی وجود دارد و همه محاسبات هم در آن مشخص است. اما مسألهای که در مورد طرح دوربرگردان ما وجود دارد، این است که این طرح متفاوت از طرحهای دیگر بوده و در واقع یک طرح جدید محسوب میشد که محاسباتش را هم خودمان انجام دادیم. طرح دوربرگردان جدید کار ماست که برای اولین بار در دنیا اجرایی شد. *ویژگی طرح جدید دوربرگردان شما چه بود و چه دلیلی داشت که از طرحهای علمی در مهندسی ترافیک متفاوت باشد؟ ویژگی طرح دوربرگردان جدید این بود که در آن تقاطع و چراغ راهنمایی
را حذف میکردیم و به جای آن دو دوربرگردان جایگزین آن میکردیم که تمام حرکات را انجام میداد و بر اساس محاسبات علمی ترافیکی من با معادله ریاضی قابل حل بود. جالب است بدانید این طرح به امریکا و اروپا هم کشیده شد. *یعنی امریکا و اروپا هم از این دوربرگردانهای جدید دارند؟ بله. از این طرح اقتباسهایی صورت گرفته و میگیرد. اگر دقت کنید در برخی تقاطعها، طرح دوربرگردان ترافیک را تسهیل کرده و این خود گویای کارآمدی طرح است که با کمترین هزینه ترافیک را روان کرده و تا حدود زیادی در مصرف سوخت صرفهجویی به عمل آورده است. مصداق هم ارائه میدهید؟ زیر پل جلال آل احمد.
گردش حرکت خودروها را تسهیل کرده و به جرأت میتوانم بگویم یکی از کارآمدترین دوربرگردانهای شهر است. *ولی برخی کارشناسان ترافیک نقدهایی بر طرح شما دارند و میگویند از نظر ایمنی مشکلساز شده و حادثههای متعددی ایجاد کرده، پاسختان به آنها چیست؟ آنها بهتر است با خود من صحبت کنند و محاسبات علمی ترافیکی من را ببینند بعد هر انتقادی میخواهند بر دوربرگردانها وارد آورند. باز تأکید میکنم اگر طرح دوربرگردان مشکلی داشت و بد بود اول از همه صدای مردم بلند میشد و این اتفاق هم در مورد دوربرگردانها نیفتاده. حال که مناظرهای در کار نیست و منتقدان بصورت
یکسویه نظراتشان را مطرح میکنند، چگونه از طرحتان دفاع میکنید؟ روانسازی که در این طرح صورت گرفته خود گویای مفید بودن احداث دوربرگردان هاست و من تصمیم ندارم افکار مردم را مشوش کنم و حمایت برخی اعضای شورای شهر هم در این رابطه کفایت میکند. آقای حسن بیادی یکی از کسانی است که با قاطعیت از این طرح دفاع کرده و آن را برای تهران مفید ارزیابی کرده است. با اینکه رشته تخصصی ایشان ترافیک نیست، ولی همین طرفداری ایشان از دوربرگردانها که نماینده مردم شهر هم هستند بر مفید بودن طرح صحه میگذارد. من ایشان را فرد بسیار فهمیدهای میدانم که اگر هم از دوربرگردانها
طرفداری میکند، به خاطر اطلاعاتی است که از پیامدهای مثبت طرح دارد. پس تکلیف دهها کارشناسی که مخالف طرح هستند چه میشود؟ گفتم که هرکس نقدی، صحبتی داشت حاضرم با او صحبت کنم. از طرف دیگر مگر کدام دکتر ترافیکی از طرح انتقاد کرده که بخواهم این موضوع را تشریح کنم. کسانی که از دوربرگردان انتقاد دارند چه چیزی را میخواهند جایگزین آن کنند؟ پاسخ این سؤال را که خودتان در همین گفتوگو دادید! دوربرگردان تاریخ مصرفش تمام میشود. قطعاً باید تقاطع غیر همسطح را جایگزینش کرد. بله، اگر شرایطش را دارند، ما هم معتقدیم باید راهکارهای اصولیتر را اجرا کرد. البته این را هم
بگویم که من از اینکه در مورد طرحم بحث میشود و افراد نقطه نظرات مثبت و منفی خود را میگویند خوشحالم، چون این نشان میدهد که طرح، طرح مهمی بوده است. وقت گفتوگوی ما رو به پایان است و بسیاری از سؤالتمان را نمیتوانیم مطرح کنیم. در پایان بگویید که در مجموع چه تعداد دوربرگردان ساختید و قرار بود چه تعداد دیگر هم بسازید؟ برای اجرای طرح ۸۰۰ نقطه از تقاطعهای شهر را شناسایی کردیم و در نهایت برای ۳۵ تقاطع دوربرگردان ساختیم که از افتخارات کارم است و من همواره به طرحم افتخار میکنم. چون اگر مشکلی داشت و نمیتوانست در روانسازی ترافیک مؤثر واقع شود، مردم صددرصد
معترض میشدند و این اتفاق در مورد دوربرگردانها نیفتاد و تا آنجا که من اطلاع دارم، مردم از آنها رضایت دارند و یک راهکار خوب برای حل مشکل ترافیک در آن برهه بود. کمااینکه همیشه بهترین قاضی مردم هستند و به نظر من بیشتر باید مردم نظر بدهند که این طرح خوب بوده یا نه. همانطور که در مورد اکثر طرحها، مردم اگر به مشکل بر بخورند اعتراض میکنند و صدایشان بلند میشود.