حضرت عبدالعظیم (ع) و حیات اجتماعی ری
وجود پدیده گردشگری مذهبی داخل شهری و فرصت مبادله داده های اقتصادی در این چرخه، نقش موثری در بازسازی حیات اقتصادی شهرری در طول تاریخ و امروز داشته است که همچون یک شبکه گسترده اجتماعی از اعتماد و مشارکت گرفته تا بحث هنجارها و امنیت، اغلب مسائل و مشکلات شهری این سامان را پوشش می دهد، امری که بسیار ارزشمند و حیاتی است.
کشور ایران جزء محدود تمدن های باستانی است که آثار رشد و حیات شهرهای آن با تاریخی سراسر از تغییر و دگرگونی همچنان پا بر جا مانده است. سابقه تغییرات گسترده سیاسی، اجتماعی بواسطه وجود جنگ های مختلف و بلایای طبیعی بصورت گسترده و مکتوب وجود دارد ولی با این همه دیرینه شهرهایی در پهنه این کشور باستانی قرار دارد که در نوع خود حامل شگفتی هایی از فرهنگ روزگاران قدیم است. یکی از این شهرها، ری باستانی است که بواسطه پیوند با شهر تهران، کمتر از آن نام برده می شود. امروزه رشد و حیات اجتماعی کلان شهر تهران و پیوند میان مناسبات گسترده اجتماعی، اقتصادی،سیاسی و فرهنگی آن بواسطه نقش و عمل موثر این کهن شهر در شکل دهی به این مناسبات است اما اینکه خود شهرری چگونه توانسته است از پس مصائب گسترده تاریخی (زلزله، حمله مغول، حمله تیمور و ...) برآید و با این قدمت دیرینه تا امروز به رشد و حیات خویش ادامه دهد، پرسشی است که جواب آن را می بایست در ظرفیتهای مذهبی این سامان یافت. در شهر ری، بالغ بر 26 امامزاده و آرامگاه وجود دارد که هرکدام آن ها در شکل دهی به سرمایه اجتماعی و مقولات مشارکت و تقویت حس اعتماد و امنیت، نقش ویژه ای داشته است که در این میان جایگاه حضرت عبدالعظیم(ع) خاص تر از دیگران است. حضرت عبدالعظیم(ع) از انسان های فاخر و برجسته ای بوده اند که قرنها بعد از وفات آن بزرگوار، شهر ری، از نعمات وجودی ایشان کاملاً برخوردار است. اهمیت و جایگاه حضرت عبدالعظیم(ع) از دیدگاه علم جامعه شناختی بواسطه نقشی است که در تولید و بازتولید سرمایه اجتماعی ایفا می کند که محور عمده این بحث است. حضرت عبدالعظیم(ع) 79 سال سن داشته اند که بخش بیشتر و موثر تر عمر خویش را در شهر ری گذرانده اند. حیاتی که در قرون آتی علاوه بر تأثیرات گسترده مذهبی در حفظ و نگهداری از فرهنگ بومی، هویت یابی مکانی، ایجاد شبکه ای از تعاملات اجتماعی، مذهبی، فرهنگی و اقتصادی، به ساکنان این شهر کمک زیادی کرده است. ایشان در مقام راوی احادیث و درک کننده امامان بزرگواری چون حضرت امام هادی (ع)، مستقیماً نقش گسترده ای در تداوم فرهنگ تشیع در شهرری و غیرمستقیم در دیگر شهرهای کشور داشته اند. جایگاه دینی و روحانی این بزرگوار به مثابه سرمایه اجتماعی عظیمی است که در پیوند لایه های متکثر و متعدد جامعه شهر ری و تهران و کنترل آسیب های اجتماعی گسترده در طول تاریخ و بالاخص امروز، از خود نقش ویژه ای بر جا گذاشته است. به اعتقاد بنده اینکه امروزه ما در قلب تهران بزرگ حیات اسمی شهرری را با موقعیت جغرافیایی مشخص، مشاهده می کنیم، یکی دیگر از برکاتی است که این امامزاده عزیز به مردم این سامان هدیه کرده است و این همان هویت یابی فرهنگی و اجتماعی است که در تداوم حیات اجتماعی افراد منطقه به مثابه یک سرمایه اجتماعی قوی و تأثیرگذار وجود داشته است. وجود پدیده گردشگری مذهبی داخل شهری و فرصت مبادله داده های اقتصادی در این چرخه، نقش موثری در بازسازی حیات اقتصادی شهرری در طول تاریخ و امروز داشته است که همچون یک شبکه گسترده اجتماعی از اعتماد و مشارکت گرفته تا بحث هنجارها و امنیت، اغلب مسائل و مشکلات شهری این سامان را پوشش می دهد، امری که بسیار ارزشمند و حیاتی است. نقش مذهب در تولید و بازتولید سرمایه اجتماعی اتفاقی نیست که تنها در شهر ری صورت گرفته باشد، عمده کلان شهرهای ما که به نحوی از برکت وجود یک امام عظیم شأن یا امام زاده ای بزرگوار برخوردارند، موقعیت مشابهی داشته و حیات اجتماعی آرام و همراه با ویژگی های ارزنده و قابل ستایشی را تجربه کرده اند؛ هرچند که روند گسترده مهاجرت و شهرنشینی عمدتاً در این شهرها مسائل و معضلاتی را شکل داده است ولی جایگاه و ارزش مکان های مذهبی نیز به شدت از سوی خانواده ها مورد استقبال قرار گرفته است. سفرهای گسترده درون یا برون شهری برای زیارت آرامگاه های مذهبی، نقش مهمی در تبادل فرهنگی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و مذهبی داشته و در پویایی جامعه تأثیر زیادی از خود برجای گذاشته است. با این همه با مدیریت و سیاستگذاری مناسب شهری در ایجاد فضاهایی قابل دسترس تر همچون پیوند عناصر چندگانه حیات اجتماعی با عنصر مذهب و برمحوریت بارگاه های مذهبی به صورت تئوریک و سرویس حمل و نقل عمومی مناسب، فضای مناسب گردشگری داخلی به صورت عملیاتی، با رعایت نکات عملی در حذف و مدیریت اغلب مسائل و چالشهایی که بواسطه پدیده های جدید شهرنشینی ایجاد شده است، اقدام کرد. روندهای جهانی و تهاجم فرهنگی، نقش مهمی در نوع نگاه افراد در آینده نسبت به امکان مذهبی ایفا خواهد کرد. لذا ضروری است که سیاستگذاری شهری و فرهنگی در راستای ایجاد زیرساختها و زمینه هایی باشد که پیوند میان جامعه و نهادهای سرمایه ساز آن، همواره گسترده تر و مستحکم تر باشد. برجسته سازی نقش محلات و اعتقاد به تأثیر گسترده انسجام گری آنها در کنار رویکرد اجتماعی سازی نهاد مدیریت شهری و واگذاری امور به مردم محلات، زمینه ساز ظهور فرصت های گوناگون و گسترده تری از تمام جهات است و این مدیریت پهنه های مذهبی در شهرها را با ابتکار و نوآوری و خلاقیت محلی پیوند می زند و منشأ برکات و خیرات فراوانی به حساب می آید. نقش فعال مردم جامعه و احساس مسئولیت آن ها در قبال امور مربوط به خویش در سطح محلات و نواحی، بزرگترین کمکی است که شهروندان به مجموعه مدیریت شهری، می کنند و درکاهش هزینه های جاری و مدیریت هزینه های عملیاتی برپایه نیازسنجی محلی، تأثیر مهمی برجای می گذارند. مجموعه مدیریت شهری در رسیدن به افق توسعه چشم انداز شهر تهران، نیازمند همت والای مردم و مسئولیت های شهروندی آنان و حرکت آنها در غالب سرمایه های اجتماعی( اعتماد، مشارکت، مسئولیت پذیری، امنیت) است تا به برکت وجود بارگاه حضرت عبدالعظیم (ع) و نقش موثر آن، فاصله ایجاد شده میان شمال و جنوب تهران را در غالب علمی و جامعه محور، کم کرده و رشد و شکوفایی ری باستانی را به این پهنه برگردانیم.