آیت الله جوادی آملی : مرحوم آیت الله آقا نجفي اصفهاني جزء وارثان انبيا است
مرحوم آيت الله نجفي اصفهاني در اين سه بخش ازشاگردان انبيا است ، درست است كه ساليان متمادي در ايران ، در نجف درسهاي فراواني خواند در فقه آثاري دارد در اخلاق آثاري دارد در مسائل ديگر آثاري دارند اما آن بخشهاي اساسيشان در آن اشارات ايمانيه است كه تقريباً 99 اشاره است با يك نور كه جمعاً صد ميشود در آن كتاب شريف فرمودند من 130 نسخه عرفاني و امثال عرفاني را بررسي كردم و عصارهٴ مطالب مشروع آنها را در نوشتههايم آوردم اين يك گوشه است گوشهاش آن زيارتها و آن توسّلها و آن رفتن به قبرستان تخت فولاد و آن اربعينگيري ها است.
حضرت آیت الله جوادی آملی در دیدار اعضای برگزار کننده بزرگداشت مرحوم آیت الله آقا نجفي اصفهاني با وی آیت الله نجفی اصفهانی را از شخصيتهاي كمنظير در بین عالمان دين عنوان کردند و فرمودند:اصل کلی آن است که "العلماء ورثة الأنبياء" یعنی عالمان وارثان راستين انبيا هستند ، یعنی عالمان هم معنا كردند و هم عمل كردند و هم ديگران را به اين معنا و عمل هدايت كردند. معظم له افزودند: کسی كه كتابهايي كه از انبيا و اوليا رسيده است را ميخواند، ميفهمد و درس ميگويد وارث پيامبر نيست ، خواه فقه باشد خواه فلسفه باشد و یا عرفان ، اوّلين و عنصريترين معناي وراثت انبيا تحقيق معناي ارثبري است. حضرت آیت الله جوادی آملی ابرازداشتند: در ارث مادي تا مورث نميرد چيزي به وارث نميرسد اما در ارث علمي و معنوي انبيا ، تا وارث نميرد چيزي به او نميدهند بنابراين خيلي از علما ، علماي ديناند اهل سعادت وبهشتاند ولي وارث انبيا نيستند. ایشان افزودند: تنها آن گروهي از عالمان وارث انبيا هستند كه بميرند به "موتوا قبل أن تموتوا" برسند، با موت ارادي بميرند تا از مورّثانشان ارث ببرند. این مرجع تقلید ادامه دادند : مرحوم آيت الله آقا شيخ محمدتقي نجفي اصفهاني از زمره اين عالمان بود كه با موت ارادي درگذشت و وارث سهمي از علوم انبيا شد. ایشان با طرح این سووال که راه مرگ ارادي چيست؟ و چگونه انسان ميميرد تا وارث علوم انبيا بشود؟ افزودند : انبيا(ع) در سه عنصر محوري ممتاز بودند ، هم معلومات آنها با معلومات ديگران فرق داشت ، هم روش علمي آنها با روش علمي عالِمان ديگر فرق داشت و هم آثار و بركات علمي آنها با آثار و پيامدهاي علمي ديگران فرق داشت و دارد. مفسر بزرگ قرآن کریم افزودند : مهمترين بخش معلومات انبيا(ع) مساله توحيد و اسماي حسناي الهي ، وحي و نبوّت ، فرشتگان، برزخ و معاد ، بهشت و جهنم ، صراط و ميزان و مواقف قيامت و آشنايي به پنجاه هزار سال كه براي برخيها به اندازهٴ يك نماز واجب است می باشد بنابراین اينها را انبيا فهميدند. ایشان اضافه کردند : معلومات آنها گرچه مربوط به كلّ جهان است اما عنصر محوري معلومات انبيا را اين بخشها تشكيل ميدهند ، روش علمي آنها هم روش مدرسه نيست ممكن است كسي مدرسه برود و آموزگار ببيند ، مكتب برود، مكتب رفتن مانع نيست ولي مكتب رفتن شرط راه انبيا هم نيست ، ممكن است كسي مكتب نرود و مسئلهآموز باشد. معظم له ابرازداشتند : انبيا بدون اينكه مكتب بروند يعني راه تجربهٴ حسّي و راه تجريد عقلي را بدون اينكه راههای فوق را طي كنند راه شهود قلبي را ميپيمايند و زودتر از همه و سريعتر از همه و بهتر از همه به مقصد ميرسند. ایشان اضافه کردند : راه انبیا راه شهود است نه راه حصول ،راه علم حضوري است نه علم حصولي ،نه راه تصوّر و تصديق ، لذا روش معرفتي انبيا شهود خدا و اسماي حسناي الهي و فرشتگان و آمد و رفت ملائكه را ببينند و امثال ذلك است. حضرت آیت الله جوادی آملی افزودند : عنصر سوم آثار و بركات علمي عالمان دینی آن است كه هم براي خودشان مصداق كامل "إِنَّمَا يَخْشَي اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ" هستند و هم نسبت به ديگران زنده كردن جامعه ، بيدار كردن امّت، پويايي و پايايي امّت را به عهده داشت اين كار آنها است و بعثت معنايش همين است كه آنها برانگيخته شدند تا جامعه را احيا كنند. استاد برجسته حوزه علمیه قم افزودند : اين روش ، اين پيامد در قرآن كريم به خوبي مشخص شده است كه فرمود چه در سوره مباركه انفال چه در آيات ديگر اين مضمون است كه "اسْتَجِيبُوا لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ" بيداري غير از احيا است ، ممكن است كساني جامعه را كه خواباند بيدار بكنند اما جامعه مرده را زنده نميكنند ، انبيا جامعه مرده را زنده ميكنند. معظم له ادامه دادند : انسان زنده يا خواب است يا بيدار ، اگر خواب بود او را بيدار ميكنند ، بيدار يا ساكن است يا متحرّك ، اگر ساكن بود تحريكشان ميدهند و اگر حركت كند بود سريعش ميكنند و اينها را همراهي ميكنند كه در سوره نساء فرمود"وَحَسُنَ أُولئِكَ رَفِيقاً" اينها هم راه هستند و هم همراه صراط مستقيم اينها هستند كه در زيارت جامعه به پيشگاه اهل بيت عرض ميكنيم "أنتم الصراط الأقوم" بنابراين البته توقّع نيست كار انبيا را علما انجام بدهند اينها توان زنده كردن مردهها را ندارند اما توان بيدار كردن خوابيدهها را دارند. ایشان افزودند : مرحوم آيت الله نجفي اصفهاني در اين سه بخش ازشاگردان انبيا است ، درست است كه ساليان متمادي در ايران ، در نجف درسهاي فراواني خواند در فقه آثاري دارد در اخلاق آثاري دارد در مسائل ديگر آثاري دارند اما آن بخشهاي اساسيشان در آن اشارات ايمانيه است كه تقريباً 99 اشاره است با يك نور كه جمعاً صد ميشود در آن كتاب شريف فرمودند من 130 نسخه عرفاني و امثال عرفاني را بررسي كردم و عصارهٴ مطالب مشروع آنها را در نوشتههايم آوردم اين يك گوشه است گوشهاش آن زيارتها و آن توسّلها و آن رفتن به قبرستان تخت فولاد و آن اربعينگيري ها است. حضرت آیت الله جوادی آملی اظهار داشتند: معلومات مرحوم آيت الله نجفي اصفهاني و روش علمي او و آثار و بركات علمي او در اين سه جهت ميتواند اين بزرگوار را شاگرد انبيا قرار بدهد ، وقتي شاگرد آنها شدند با آنها ارتباطي پيدا ميكنند و چون با رياضت ها به موت ارادي رسيدهاند ميتوانند وارث آنها بشوند و ميتوان درباره او و امثال او گفت "العلماء ورثة الأنبياء" غالب نوشتههاي اين بزرگوار درباره معارف توحيدي است درباره خدا و توحيد خدا و اسماي حسناي او ، وحي و نبوّت و امثال اينها است كه از نظر معلوم روش انبيا را دارد از نظر روش علمي روش انبيا را دارند، براي اينكه بسياري از مطالب اينها را ميگويند با رياضت و كشف و شهود براي من حل شد اين رياضتها بر اساس ﴿وَيُزَكِّيهِمْ﴾ معقول است. ایشان افزودند :در بيانات نوراني حضرت علی (ع) است كه در نهجالبلاغه آمده فرمود "هذه نفسي عروضها بالتقوي" رياضت يعني تمرين ، من جانم را با تقوا تمرين ميدهم "هذه نفسي عروضها بالتقوي" نفس يك موجود مجرد است وقتي غبار نگيرد با گناه و با غفلت غبارآلود نشود اسرار الهي در او ميتابد گناه غبار است چرك است به تعبير قرآن كريم كه فرمود: "كَلَّا بَلْ رَانَ عَلَي قُلُوبِهِم مَّا كَانُوا يَكْسِبُونَ" رِيْن يعني چرك يعني اين سيّئات گفتاري و رفتاري و نوشتاري و مانند آن اين رِيْن و چرك و غباري است روي صحنهٴ آينهٴ دل خب آينهٴ غبارآلود جايي را نشان نميدهد چه سرّي در آينهاي كه بسته است منعكس ميشود؟ مفسر بزرگ قرآن کریم افزودند : اگر كسي با رياضت صحنه دل را شفاف كند اسرار عالم در او ميتابد اين راهي است رفتني كه عدّهاي از بزرگان رفتند مرحوم آيت الله نجفي هم از همين قبيل است ، اينكه در سوره مباركه "انفال" فرمود "إِن تَتَّقُوا اللّهَ يَجْعَل لَكُمْ فُرْقَاناً" اين يك حرف تازهاي است كه انبيا آوردند اين حرفي است كه قبل از انبيا نبود در خارج حوزه نبوّت نيست آن حرفي كه در حوزهها و دانشگاهها رواج داشت و دارد همين است . ایشان ادامه دادند : "مَن فقد حسّاً فَقَدْ فَقَدَ علما" اما اين حرف حرف آسماني است "من فقد تقواً فقدْ فقدَ علما" اين حرف نبود الآن هم نيست آن درست است كسي نميگويد حرفي كه از ديرزمان رايج بود در كشورهاي دانشپژوه و دانشپرور كه "مَن فقد حسّاً فقد فقدَ علما" درست است كسي منكر آن نيست اما تنها راه تجربه و تجربه حسّي كافي نيست بخشي از معلومات را تجربه حسّي حل ميكند اما بخش ديگرش را تجريد كه فلسفه و كلام است حل ميكنند و بخش ديگرش را مشاهده كه از فلسفه و كلام هم برنميآيد حل ميكند. ایشان افزودند: اينكه خداود در سوره مباركه انفال فرمود "إِن تَتَّقُوا اللّهَ يَجْعَل لَكُمْ فُرْقَاناً" يعني تقوا باعث رسيدن به مقام فرق بين حق و باطل، خير و شرّ، حسن و قبيح ، صدق و كذب و اينها است ، اين كار آساني نيست و اگر مرحوم كليني در جلد دوم كافي آن حديث حارثةبنمالك را كه به محضر حضرت رسيده است و مرحوم آقاي نجفي هم خيلي به آن حديث اشاره ميكنند كه به پيامبر(ص) عرض كرد "مَن أصبحت كأنّي إلي عرش الرحمن بارزا" و حضرت هم تصديق كرد بعد فرمود"هذا عبدٌ نوّر الله قلبه" اين راه باز است چه اينكه فرمود "كَلاَّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ ٭ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ" اين "لَتَرَوُنَّ" يعني الآن كه اينجا نشستي جهنم را ميبيني نه اينكه بعد از مرگ ميبيني چون بعد از مرگ كفار هم ميبينند ميگويند "رَبَّنَا ابْصَرْنَا وَسَمِعْنَا" پس قرآن آن راه شهود را به سوي ما باز كرده است تعليمات عادي ما هم با اين گونه از معارف همراه است. معظم له افزودند : به ما گفتند به زيارت اهل قبور برويد البته تذكره و موعظه را به همراه دارد ثواب را به همراه دارد ، اينها از بركات زيارت اهل قبور است اما زيارت اهل قبور به منزله يك مدرسه است نه مدرسه تجربي حسّي ، نه مدرسه تجريدي فلسفي و كلامي ، مدرسه شهودي براي اينكه ادب زيارت اين است كه وقتي به حضور اين بزرگواران رسيديم عرض كنيم «"َلسَّلامُ عَلي اَهْلِ لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ مِنْ اَهْلِ لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ يا اَهْلَ لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ بِحَقِّ لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ كَيْفَ وَجَدْتُمْ قَوْلَ لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ مِنْ لا اِلهَ اِلَّا اللَّهُ" اينها را قسم ميدهيم به الله كه آن را كه خبر شد خبري باز آيد نه اينكه آن را خبر شد خبري باز نيايد ميگويند وقتي ميرويد در قبرستان از آنها بخواهيد آنها را قسم بدهيد به خدا بگوييد آنجا چه خبر است؟ چه ديديد؟ آنجا چه ميخواهند؟ اينكه با علم حصولي نيست اينكه با حس و تجربه نيست تا بگوييم «من فقد حسّاً فقد فقدَ علما» نه آنها اين حس را دارند نه ما با چشم و گوش عادي ميشنويم آنها چه ميگويند راه مفهوم هم كه نيست اين را رؤياست يا رؤيت يا انسان در بيداري به جايي ميرسد. حضرت آیت الله جوادی آملی فرمودند :وجود مبارك حضرت امير كه بعد از جريان صفين آن كسي كه در خدمتش بود نزد حضرت آمد در واديالسلام و با آنها مذاكره كرد و سخني گفت و سخن آنها را شنيد يا لااقل انسان در عالم رؤيا مشاهدات خوبي داشته باشد با اينها صحبت بكند زيارت قبور, مدرسه است و آقاي نجفي اين راهها را طي كرده چه در تخت فولاد اصفهان چه در نجف. ایشان ابرازداشتند: بنابراين "مَن فقد تقواً فقدْ فقدَ علما" آن علم آدم را وارث انبيا ميكند نه اين علمهاي حوزوي و دانشگاهي براي اينكه اين كشف خلاف در آن هست آن كشف خلاف در آن نيست و مرحوم آقاي نجفي اين قسمت مهمّ كوشش آن راه چندين جا ميگويد من و برادرم در اين رياضت حضور و ظهور داشتيم منتها او در نجف مانده من در همان عالم به من گفتند كه بايد برگردي به شهر خودت مأموريت داري آمدم اصفهان ساليان متمادي در اصفهان بودم آنجا حوزه علميه تشكيل دادم بزرگواراني تربيت كردم پس اين هست براي ما خسارت است كه اين راه را طي نكنيم و بگوييم «العلماء ورثة الأنبياء» اين كار آساني نيست اينجا موت ارادي ميطلبد تا انسان از مورّث خود ارث ببرد موت ارادي هم راهش تهذيب است. مفسر بزرگ قرآن کریم افزودند :بنابراين روشي كه انبيا داشتند كه روش مشاهده بود شنيدن صداي ملائكه بود ديدن ملائكه بود اين روش را اين بزرگواران طي كردند منتها انبيا در قلّهاند اينها در دامنه كوهاند ولي راه همين است يك وقت است راه مفهوم و راه تجربه حسّي را كسي طي ميكند او يك كوي ديگري است اما كسي در اين راه ميرود حالا كسي بالاي قلّه است يكي دامنهٴ او و تابع او و امّت او ولي راه همان راه است منتها او صد ميبيند اين يك ميبيند ولي همين راه است. ایشان ابرازداشتند: چندين جا مرحوم آيت الله نجفي اصفهاني از رياضات خود سخن ميگويد از مشاهدات خود سخن ميگويد اين او را جزء وارثان انبيا قرار داده است ، پيامد اين علم كه عنصر سوم است آثار و بركاتي دارد كه بيدار كردن خودش و بيدار كردن امّت اسلامي و نترسيدن امروز اگر سخن از بيداري اسلامي است خيلي گران نيست خيلي سخت نيست براي اينكه بسياري از مردم هم فهميدند هم آماده همكارياند اما يك وقت است كه آنچنان مردم مردهاند كه هيچ اثري از حيات نيست در اين مجموعه كنزالكراجكي چند رساله است يكي از آن رسائل اصلاً رساله به نام رساله العجب يا التعجّب است اصلاً رساله اسمش تعجب است مثل اينكه قوانين محقّق قمي براي اينكه قانون است فصول صاحب فصول به فصلٌ فصلٌ است آن كتاب آن رساله به نام عجب است چون عجبٌ عجبٌ عجبٌ عجبٌ . ایشان ادامه دادند : در آنجا ميگويد كه يك وقت بانويي كه دومي ندارد در جهان اسلام آن حضرت صديقه طاهره(س) است آن چندين بار از مردم عصرش خواست كه عليّبنابيطالب را ياري كنند دختر پيغمبر بود همه به عظمت او آگاه بودند هيچ كس حرف او را جواب نداد يك وقت يك زن ديگري قيام كرد گفت مردم بلند شويد عليبنابيطالب را بكُشيد صدها نفر قيام كردند «عجبا» ميگويد اين را چطوري شما تحمل ميكنيد! يك زن به نام زهرا(س) كه عظمت او قابل انكار نيست او مكرّر در مكرّر خواست كه بياييد علي را ياري كنيد نكردند يك زن ديگر بلند شد گفت بياييد علي را بكُشيد صدها نفر گفتند لبيك. معظم له اضافه کردند : اين گونه از آثار در عصرهاي پيشين بود الآن قدري كمتر شد آن روزها مسئلهٴ جريان تحريم تنباكو به وسيلهٴ ميرزاي شيرازي مطرح شد اما ميرزاي شيرازي كه در نجف اين حكم را صادر كردند اگر در ايران علماي بزرگي نظير مرحوم آيت الله نجفي اصفهاني در اصفهان آيت الله آشتياني در تهران بزرگان ديگر اگر نبودند كه اين حكم اجرا نميشد ، اين بيداري اسلامي است بعداً هم ديگران را در بخشهاي ديگر بيدار كردند كار انبيا را اينها انجام ميدهند. ایشان افزودند : در بخشهايي از قرآن كريم نام اين گروه در كنار نام انبيا آمده كه طاغوتيان "يَقْتُلُونَ النَّبِيِّينَ بِغَيْرِ حَقٍّ وَيَقْتُلُونَ الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بالْقِسْطِ" طاغوتيان انبيا را و كساني كه جامعه را به قِسط و عدل دعوت ميكنند شهيد ميكنند كه نام "الَّذِينَ يَأْمُرُونَ بالْقِسْطِ" در كنار انبيا آمده اينها همانهايي هستند كه راه انبيا را طي ميكنند. معظم له ابرازداشتند :بنابراين تاكنون روشن شد كه معناي "العلماء ورثة الأنبياء" ارث وقتي است كه وارث بميرد نه مورّث و موت هم موت ارادي است نه موت طبيعي و چنين عالِمي هم در بخشهاي معلومات روش انبيا را دارد هم در بخشهاي نحوه فراگيري روش انبيا را دارد هم در بخشهاي پيامدهاي علمي روش انبيا را دارد و اين راه باز است. حضرت آیت الله جوادی آملی افزودند : در بيانات نوراني حضرت علی (ع) در نهجالبلاغه آمده است كه مردان باتقوا "هُمْ وَ الْجَنَّةُ كَمَنْ قَدْرَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُنَعَّمُونَ وَ هُمْ وَ النَّارُ كَمَنْ قَدْرَآهَا فَهُمْ فِيهَا مُعَذَّبُونَ" اين است كه مردان باتقوا را وقتي تعريف ميكنند ميفرمايد اينها گويا بهشت را ديدند گويا جهنم را ديدند و مانند آن اين را ميگويند مقام احسان كه مقام كأنّ است از وجود مبارك رسول خدا(ص) سؤال كردند احسان چيست؟ ایشان ادامه دادند: حضرت محمد (ص) فرمودند احسان سه قسم است و سه معنا دارد: أحسن يعني «فَعل فعلاً حسنا» كار خوبي كرده قسم دوم احسان است يعني نسبت به ديگري خيري انجام داده اين دو قسم معناي احسان است و روشن است اما احسان يك اصطلاح ديگري دارد كه در كتابهاي اهل معرفت آن اصطلاح زياد رايج است و آن از همين حديث گرفته شده وقتي از حضرت سؤال كردند احسان چيست؟ فرمود: "الإحسان أن تعبد الله كأنّك تريٰ فإن لم تكن تراه فإنّه يراك" احسان اين است كه طرزي خدا را عبادت بكني كه گويا او را ميبيني وقتي ميگويي "إِيِّاكَ نَعْبُدُ" گويا او را ميبيني با چشم دل و بدان كه اگر تو نميبيني بدان كه او تو را ميبيند اين مقام «كأنّ» است آن مقام «أنّ» براي خود اولياي برتر است. ایشان افزودند : وجود مبارك حضرت علی (ع) فرمود "ما كنت أعبد رباً لم أره" آن مقام «أنّ» است اين مقام «كأنّ» مراحل نازل را خيليها به «أنّ» رسيدند بعد از «كأنّ» مثل مرحوم آقاي نجفي خيلي از چيزها را ميگويد من مشاهده كردم ، تسبيح جمادات را شنيدم اينكه قرآن كريم دارد كه ﴿إِن مِن شَيْءٍ إِلَّا يُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ﴾ هم مرحوم شيخ طوسي از ما هم جناب زمخشري از اهل سنّت هر دو در بخشهايي كه مربوط به حركت جمادات است "وَإِنَّ مِنْهَا لَمَا يَهْبِطُ مِنْ خَشْيَةِ اللّهِ" و مانند آن هر دو نقل كردند كه وجود مبارك پيغمبر(ص) فرمود قبل از نبوّت و بعثت من حجري بود كه «كان يُسلّم» هر وقت مرا ميديد سلام ميكرد «و إنّي لأعرفه الآن» الآن هم من آن سنگ را ميشناسم. ایشان فرمودند :كسي مانند آيت الله نجفي به جايي برسد بگويد كه من تسبيح جمادات را شنيدم چنين عالِمي ميشود وارث انبيا اين اگر بنا شد جامعه را بيدار بكند در شبهه تنباكو و غير تنباكو همان راه را ميرود ديگر. معظم له ابرازداشتند : هم اکنون هم به عنوان فخر جهان تشيّع و ولايت فقيه و كار روحانيّت مسئله تنباكو مطرح است هر وقت ميخواهند قيام مردمي را مطرح كنند از اين گونه علما نام ميبرند از اين گونه فتواها و حكمهاي ولايي نام ميبرند. ایشان تاکید کردند : بنابراين ما اين قداست را بايد حفظ بكنيم نه بيراهه برويم نه راه كسي را ببنديم اگر نتوانستيم اين راه را برويم لااقل آدرس اشتباهي ندهيم راه همين است كه اينها رفتند و اين لباس, لباس قداست است اين همايشها, همايشهاي قداست است اينها آموزنده است اگر خداي ناكرده چيزي آلوده بشود آن ريا و سُمعه و امثال ذلك هرگز مُستهلَك نميشوند مُهلِكاند شما مستحضريد كه بين مهلِك و مستهلَك فرق است. معظم له ابرازداشتند : اگر يك وقت كسي در حال طبخ غذا است مقداري خاك از بالا بريزد روي اين غذا چون ديگ بزرگ است ظرف بزرگ است غذا زياد است خوردن خاك گرچه حرام است ولي چون مستهلك شد خوردن آن آش يا غذا عيب ندارد ولي اگر همين آشپز يك قطره خون دستش باشد اين كلّ آش را آلوده ميكند اين ميشود مهلك او ميشود مستهلك بيراهه رفتن راه ديگران را بستن آدرس غلط دادن ظاهر و باطن دو گونه بودن اين مهلك است ولي اگر غفلتي كرديم اشتباهي كرديم آن مستهلك است از ما توقّع ندارند معصوم باشيم ولي از ما توقّع دارند عادل باشيم و اين راهها همان راههاي بزرگاني است كه ميتواند اثر بكند. ایشان ادامه دادند : این که مرحوم آيت الله نجفي فرمودند 130 كتاب را من ديدم و عصاره آنها را اينجا نوشتم به حق راست ميگويد بسياري از فرمايشات صدرالمتألهين در اسفار به صورت كلمات قصار آمده بدون اينكه نام ببرند فرمايشات حكيم سبزواري در منظومه در فرمايشات ايشان در آن اشارات ايمانيه هست بدون اينكه نام ببرند سخنان عرفاي بزرگ آمده بدون اينكه نام ببرند ولي اين كتاب را گويا در يك محدوده خاص ننوشتند و به دليل اينكه ايشان درباره قاعدهٴ الواحد اشكالي دارند كه اين اشكال نشان آن است كه حرفهاي عميق صدرالمتألهين را نديدند خيال ميكنند كه منظور از "والواحد لا يَصدر منه الاّ الواحد" همان وحدت عددي است و بعد ميفرمايند خدايي كه "إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَن يَقُولَ لَهُ كُن فَيَكُونُ" همه چيز به ارادهٴ اوست. معظم له افزودند : چگونه ميشود گفت كه "الواحد لا يَصدر منه الاّ الواحد" اين سخن حق است يعني خدا وحدت عددي ندارد كار او وحدت عددي نيست و كلّ عالم به اراده اوست اما احدي از آقايان اين را نگفتند يك وحدت منبسطي گفتند كه هم خداي سبحان كه واحد است منزّه از وحدت عددي است و هم فيض صادر او مبرّاي از وحدت عددي است آنكه عرفا ميگويند و بزرگان اهل حكمت گفتند اين است كه كلّ اين عالم يك واحد است اينكه ميگويند «اين همه عكس مِي و رنگ مخالف كه نمود يك فروغ رخ ساقي است» همين, بعدها كه به آثار عرفا و حكما بيشتر آشنا شدند مسئله فيض منبسط, مسئله اطلاق فيض اينها را زياد مطرح كردند. ایشان افزودند :اگر فيض منبسط است اطلاق است با عين "إِنَّمَا أَمْرُهُ إِذَا أَرَادَ شَيْئاً أَن يَقُولَ لَهُ كُن فَيَكُونُ" همين است خدا است و لاغير كلّ جهان را او دارد اداره ميكند آن بزرگواران ميگويند او واحد است نه وحدت عددي اين فيض هم واحد است نه وحدت عددي, عالم كه يك واحد واقعي است «يك فروغ رخ ساقي است كه در جام افتاد» از آن مصدر واحد است غير از آن يك مورد من نديدم جايي ايشان نسبت به قاعده الواحد و امثال الواحد نقدي داشته باشند اين معلوم ميشود اين كتاب شريف را اين اشارات را در يك عصر, در يك سن, در يك زمان ننوشتند در سنين مختلف در اعصار مختلف در زمانهاي مختلف نوشتند منتها حالا يكجا چاپ شده براي اينكه آن تعبيرات بلندي كه به عنوان فيض منبسط به عنوان اطلاق فيضي و مانند آن دارند اين با آن نقد سازگار نيست. ایشان ادامه دادند : مرحوم آیت الله نجفی اصفهانی به حق از وارثان انبيا و اوليا بود حشر او با انبيا و اوليا و كوشش و تلاش برگزاركنندگان اين همايش هم در گراميداشت مسئلهٴ وراثت انبياست اميدواريم كه هم آن برگزاركنندگان هم حضّار گرامي مهمانان محترم, علما و بزرگواران حوزه پربركت اصفهان, اساتيد و دانشمندان دانشگاههاي اصفهان, مسئولان عاليقدر استان اصفهان همگي حافظ اين مكتب و اين مرام و اين مشرب باشند كه هم از تجربه حسّي استفاده كنند هم از تجريد عقلي استفاده كنند هم از شهود و اين بزرگوار نه تنها جامع معقول و منقول بود بلكه جامع معقول و منقول و مشهود بود. معظم له افزودند : برخي از علما فقط علم نقلي دارند برخي از علما علم عقلي دارند برخي از علما جامع معقول و منقولاند كماند عالماني كه اين هر سه بخش معرفتي را جمع بكنند جامع معقول و منقول و مشهود باشند اين بزرگوار از آن نوادر است كه حشرش با انبيا و اولياي الهي باشد! حضرت آیت الله جوادی آملی ابرازداشتند : اميدواريم همگان هم در فراگيري معلوم هم در روش علم هم در پيامدهاي علمي در عصري تلاش و كوشش بكنيم كه ما هم جزء بيدار كنندگان جوامع بشري باشيم تا اين نظام اسلامي به بركت خونهاي پاك شهدا به دست صاحب اصلياش برگردد! ايشان دربارهٴ وجود مبارك وليّ عصر يك سخن بسيار خوبي دارد كه سخن روز است برخيها از شعر شاه نعمت الله ولي استفاده سوء كردند گفتند كه نايب مهدي ميآيد بعد اين نايب را گفتند نون است و الف است و ياء است و باء اين را با حروف ابجد هماهنگ كردند بعد گفتند اسماعيل هادي اين است و اين نايب مهدي است شبيه آنچه احياناً شما ميبينيد در اين مسائل پيش ميآيد به شدّت ايشان برآشفت و رد كرد گفت اين چه سخن باطلي است مگر ميشود در عصر غيبت نايب خاص معيّن كرد مگر ميشود وقت مشخص كرد البته ما هر زمان موظّف به حالت انتظاريم اما اين حرفها چيست؟! ایشان افزودند : اينها درست است كه خواص ميفهمند اما بيداري علمي است هم جلوي بهائيت را ميگيرد هم جلوي ظهور خاص را ميگيرد هم جلوي مدّعيان مخصوص را ميگيرد حرف, حرف تازه است مثل اينكه الآن در برابر سي دي ظهور اين حرف را دارد ميزند اين صفحه را حتماً آقايان ببينند اصراري كه ايشان دارند كه چطور شما ميگوييد نايب چهار حرف دارد با اسماعيل هادي هماهنگ است مگر ميشود در زمان غيبت اين حرف را زد؟! اين را ميگويند بيداري كه حرف, حرف تازه است حرف كهنه نيست حرفي است كه مصرف روز دارد حرفي نيست كه تاريخ مصرفش گذشته باشد اين است كه الآن هم كه شما بزرگواران داريد تلاش ميكنيد داريد خدمتي به نظام اسلامي ميكنيد اين را هم بدانيد انشاءالله حشر همه آنها با اوليا باشد و سعي شما مشكور ذات اقدس الهي باشد.