سینمای کودک، سینمای تمام شده، جشنوارههای تکراری
ديگر براى رقصيدن و موسيقى، نيازى به سينماى كودك نبود، بلكه شما به راحتى در اكثرِ فيلمهاى آن سالها تا به زمان حاضر، مىتوانيد به بهانه هاى مختلف، شاهدِ رقصيدن و ساز و آواز باشيد. شفاف، محمد رضا عابدی شاهرودی:
شفاف: خوشبختانه یک روز به نامِ روز جهانى کودک وجود دارد که ما به این بهانه میتوانیم به سینماى کودک بپردازیم. از آنجایى که در جامعه ما رسم بر این است که بدونِ هیچ مناسبتى به هیچ مسئلهاى نپردازیم، این روز، بهانه خوبى براى پرداختن به مشکلى است که دیگر دارد به یک معضل تبدیل می شود. سینماى کودک در حالِ حاضر، یک سینماى کاملاً مرده به حساب می آید که نه جانى در بدن دارد و نه امیدى به احیاىِ آن وجود دارد. اگر شما فکر می کنید که سینماى کودک، فقط به معناى ساختنِ فیلم با بازیگران کودک است، باید به شما بگوییم که بهتر است که دوباره فکر کنید، یا حداقل میزی که اشغال کرده اید را باید به کسى که در این حیطه تجربه و تخصص دارد، واگذار کنید. بگذارید به ماجرا کمی دقیقتر نگاه کنیم. در تاریخِ سى ساله اخیرِ سینماى ایران، در سالهاى ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۰، سبکى از فیلم هاى کودک به وجود آمد که برخاسته از شرایطِ فرهنگىِ آن دوران بود. دورانى که ممیزى و اعمالِ نظرِ بسیار سنگینى روى فیلمهاى سینماى می شد. دورانى که به دلیلِ همین گرایش، اکثرِ تولیداتِ سینمایى یا فیلمهاى جنگى بودند یا اکشن که البته از نظر کیفى و کمی هم در سطحِ بسیار پائینى تولید و اکران می شدند. با این حال تنها جایى که می شد کمی از موسیقى و حتى رقصِ عروسکها استفاده کرد، سینماى کودک بود، یا حداقل سینمایى که به نامِ کودک خوانده می شد. به همین دلیل بسیارى از فیلمهاى خاطره انگیزى که مربوط به سینماى کودک است و هنوز هم در یادهاى کودکانِ دیروز باقى مانده، مربوط به همان آثار است. اما بعد از این جریان که در اواسط دهه ۷۰ تا زمانِ حاضر تمام می شود، کمی مرزهاى ممیزى دچار تغییر گردید. این تغییر باعثِ رواجِ فیلمهاى کمدى و عشقى و دختر و پسرى شد که تقریبا با نابودىِ کاملِ این سینما انجامید. دیگر براى رقصیدن و موسیقى، نیازى به سینماى کودک نبود، بلکه شما به راحتى در اکثرِ فیلمهاى آن سالها تا به زمان حاضر، میتوانید به بهانههاى مختلف، شاهدِ رقصیدن و ساز و آواز باشید. طبیعتا در دنیایى که مشکلاتِ بزرگسالان بدونِ راه حل باقى مانده، فرصتى براى پرداختن به مسائل و مشکلاتِ کودکان باقى نمی ماند، و به همین دلیل بهتر است که کاملاً فراموش شوند. کافى است به تنها جشنوارهاى که در این حیطه مربوط به کودکان است، توجه کنید که چطور هر ساله، فقط چند نامِ تکرارى را با خودشان دنبال می کنند، بدونِ آنکه هیچ محصولِ جدیدى عرضه کنند. اما همانطور که گفته شد، سینماى کودک، فقط ساختنِ فیلم با بازیگران کودک نیست. بلکه هم به تولید و توزیعِ فیلمهایى با مخاطبِ کودک می پردازد و هم به شرایطِ حضورِ کودک در سینما و محیطهاى مشابه توجه دارد. ظاهرا ما واقعا از یک آزادىِ نزدیک به مطلق برخوردار هستیم که کودکانِ ما می توانند به هر سینمایى که بخواهند قدم بگذارند، به تماشاى هر فیلمی که اکران میشود بنشینند، به فروشگاههاى محصولاتِ ویدئویى بروند و هر فیلمی که میخواهند را خریدارى کنند. این شاید مهمترین دستاور ما در این حیطه باشد. اما از یاد برده ایم که این یک فاجعه فرهنگى براى کودکان ما به وجود خواهد آورد. بهتر است سرى به دنیاى غرب بزنیم تا بدانیم که در سالنهاى اکران و فضاى سینمایىِ آنجا چه می گذرد. در محیطى که فیلم هاى درجه بندى می شوند (از نظر نمایش) هیچ کودکى نمی تواند سرش را پائین اندازد و به اولین سالنِ سینمایى که می بینند، وارد شود. چون این مسئله ارتباطِ مستقیمی با درجه بندى فیلم دارد. فیلم هاى بزرگسالان (که حاوىِ صحنهاى خشن و یا برهنگى است) فقط مخصوصِ بزرگسالان است و افرادِ زیر ۱۸ سال نمی توانند به سینما وارد شود. شاید براى شما جالب باشد که بدانید جلوى سینماها میایستند و از کسانى که می خواهند واردِ سینما بشوند، کارتِ شناسایى می خواهند تا سن و سالشان را بدانند. (در مورد کسانى که به آنان مشکوک میشوند) فیلم هایى وجود دارد که کودکان و نوجوانان، فقط با حضورِ والدینِ خود می توانند به سینما وارد شوند. دقیقا همچون ماجراى قبلى، مسئولینِ اداره کننده سینما جلوى درهاى ورودى می ایستند و از کودکان و نوجوانان می خواهند که فقط در صورتِ همراهىِ والدین، واردِ سینما بشوند. این دو گرایش براى این به وجود آمده است که سینماهاى مخصوصِ کودکان که فیلمهاى مخصوص کودکان را پخش میکند، وجود دارد که کودکان و نوجوانان میتوانند با خیالِ آسوده، از آنها استفاده کنند. در مورد فروشگاههاى محصولاِ ویدئویى هم ماجرا به همین ترتیب است. کودکان و نوجوانان نمیتوانند در این فروشگاه با آزادىِ نزدیک به مطلق حرکت کنند و هر فیلمی که خواستند را انتخاب نمایند. قسمتى از این فروشگاهها که مربوط به فیلم هاى بزرگسالان است، از بقیه قسمتها توسط یک پرده که باعثِ دیده نشدنِ کاورِ فیلمها میشود، جدا شده است و کودکان و نوجوانان اجازه ورود به آن قسمت را ندارند. این را هم اضافه کنید که درجه بندى فیلمها، در خرید ویدئویى فیلمها هم اعمال می شود و هیچ کودک و نوجوانى نمیتواند فیلمی را از فروشگاه بخرد که به درجه بندىِ سنى او نمی خورد. سالها پیش، کمپانى والت دیسنى، یکى از تولیداتِ کارتونى خود را از سراسر بازارهاى آمریکاىِ شمالى جمع آورى کرد، فقط به این دلیل که این موضوع کشف شده بود که در یکى از فریمهاى کارتون (که در دورِ عادى به هیچ وجه قابلِ دیدن نبود) تصویرى دیده می شود که مناسبِ کودکان نیست. کمپانى والت دیسنى، این ضرر را قبول کرد تا به خانوادهها اطمینان بدهد که محصولاتش، خطرى را متوجه کودکانِ آنان نمی کند. شاید در اینجا باشد که ما متوجه شویم که در دنیاىِ سینماى کودک، فاصله میان شعار تا حقیقت، تا چه اندازه است.