تو آفتاب هشتمی
مهدی قزلی: مردی از اهل بلخ در سفر امام (ع) به خراسان همراهش بود. موقع غذا که شد؛ امام رضا (ع) همه خدمتکارهایش را از سیاه و غیرسیاه صدا زد تا سر سفرهاش باشند. مرد بلخی گفت: «ای کاش سفره آنها را جدا میکردی.» امام (ع) گفت: «ساکت باش. خدای ما یکی است، پدر و مادرمان هم یکی است. ثواب هر کس به اعمالش بستگی دارد. پس چرا جدا؟»
هرچند هشتمین امام که به برکت وجودش، شیعه گسترش بسیاری در کمیت و کیفیت پیدا کرد، با نقشه مامون به غربت فراخوانده شد ولی حالا مضجع شریفش قبلهگاهی برای مسلمانان و بهخصوص ایرانیان است. آنچه از پی میآید، گذری است بر زندگانی آن نور که کمک کند ما را در زیارت هرچه بامعرفتتر حضرتش، چه ایشان خود نوید داده هر که با معرفت زیارتش کند در آن دنیا به دیدارش میرود. *** خبر آمدنش را امام صادق (ع) به امام موسی کاظم (ع) داده بود، گفته بود: «عالم آل محمد (ص) در صلب توست.ای کاش او را میدیدم. او که همنام امیرالمومنین علی (ع) است.» امام صادق درست گفته بود ولی به آرزویش نرسید چون رضا، عالم آل محمد (ص) کمی بعد از شهادت او به دنیا آمد. در یازدهم ذیالقعده سال ۱۴۸ در شهر پیامبر، مدینه. *** اسمش تکتم بود. امام رضا (ع) را که به دنیا آورد، شد طاهره. *** طاهره میگفت: «از وقتی به این پسر حامله شدم سنگینیاش را احساس نکردم. موقعی که میخوابیدم صدای تسبیح خدا را از شکمم میشنیدم. میترسیدم و وقتی بیدار میشدم، صدایی نمیشنیدم. وقتی به دنیا آمد، تمیز و پاک بود. دستهایش را روی زمین گذاشت و سرش را به سمت آسمان بلند کرد و زیر لب چیزی گفت.» *** موقع غذا کاسه بزرگی کنار سفره میآورد و قبل از خوردن از هر غذایی که در سفره بود، بهترین قسمتش را در کاسه میریخت و میگفت این را به مسکینها بدهید. *** «از دوستداران شما و پدرانتان هستم. در راه برگشت از حج، اموالم را گم کردهام. اگر کمکی کنید تا به شهر خودم برسم، پولتان را برمیگردانم چون در شهر خودم مال و اموال دارم.» امام (ع) گفت بنشینید تا بقیه بروند. بعد داخل اتاقی شد، دستش را از لای در بیرون آورد و کیسهای را به آن مرد داد، بیآنکه ببیندش و گفت: «این ۲۰۰ اشرفی را بگیر و به کارت برس. برو که من تو را نبینم و تو هم مرا نبینی.» مرد گرفت و رفت. از امام (ع) پرسیدند: «لطف زیادی کردید، پس چرا اینطور؟» امام (ع) گفت: «نخواستم خجالتش را ببینم.» *** خدمتکارهایش دیواری را درست میکنند. بینشان کارگر سیاهی بود که امام (ع) او را نشناخت. پرسید: «این کیست؟» گفتند: «کارگری گرفتهایم برای کمک.» گفت: «قرار مزد گذاشتهاید؟» گفتند: «نه، هر چه بدهیم راضی میشود.» امام (ع) ناراحت شد: «مگر نگفته بودم تا با کسی قرار مزد نگذاشتهاید از او کار نگیرید؟» یک نفر از یاران امام (ع) گفت: «خودتان را اذیت نکنید.» امام (ع) گفت: «چند بار گفتهام این کار را نکنید چون اگر سهبرابر مزدش هم در آخر کار به او بدهی، فکر میکند کم دادهای ولی اگر قرار بگذاری و همانقدر بدهی از تو تشکر میکند. اگر هم بیشتر از مزدش بدهی آن را میفهمد.» *** یکی از خدمتکارهایش را صدا زد. گفتند: «غذا میخورد.» گفت: «غذایش را تمام کند بعد بیاید.» خودش به خدمتکارها گفته بود اگر صدایتان زدم و غذا میخوردید، بلند نشوید تا تمام شود. *** وزیر مامون آمد پیش امام. گفت: «این نوشتهای است از امیرالمؤمنین مامون که اموالی به من هدیه کرده. شما ولیعهد خلیفه هستید. گفتم شما کمتر از او به من نمیبخشید!» امام (ع) گفت: «بخوان ببینم مامون چه به تو داده.» فضل شروع کرد به خواندن. کلی طول کشید. تمام که شد امام (ع) گفت: «این از من برای تو، تقوای خدای عزوجل را پیشه کن.» فضل سرافکنده شد و رفت. *** تمام اموالش را در روز عید عرفه بخشید. فضلبنسهل به امام (ع) گفت: «چه خسارتی!» امام (ع) گفت: «خسارت نه! غنیمت است. چیزی را که با آن ثواب و کرامت میگیری، خسارت نیست.» *** ریان پسر صلت وقتی میخواست برود عراق، آمد پیش امام (ع) برای خداحافظی. پیش خودش فکر کرده بود از امام (ع) پیراهنی بگیرد که موقع دفن با آن کفنش کنند و کمی پول بگیرد تا برای دخترهایش انگشتر بسازد. سراغ امام (ع) رفت. خداحافظی کرد و از ناراحتی دوری امام (ع) به گریه افتاد. آنقدر ناراحت بود که یادش رفت خواستهاش را بگوید. موقع رفتن امام (ع) گفت: «ریان دوست نداری یکی از لباسهایم را بدهم تا کفنت باشد و پولی بدهم تا برای دخترهایت انگشتر بگیری؟» ریان تعجب کرد. گفت: «میخواستم بخواهم، یادم رفت.» امام (ع) لباسی داد تا کفنش باشد و پولی تا انگشتر بخرد برای دخترهایش. *** شنیده بودم اخرس در مکه به امام رضا (ع) فحش میدهد. وارد مکه شدم. چاقویی خریدم. با خودم قرار گذاشتم هر وقت از مسجد بیرون آمد، او را بکشم. سر راهش ایستاده بودم که کسی آمد و نامهای به دستم داد. نامه از امام (ع) بود. نوشته بود: «بسماللهالرحمنالرحیم. به حقی که بر گردنت دارم، کاری با اخرس نداشته باش. خدا معتمد من است و برایم کافی است.» من به هیچکس چیزی نگفته بودم؛ هیچکس. *** پیش امام رضا (ع) بودم که گنجشکی آمد و جلوی امام (ع) روی زمین نشست و با اضطراب جیکجیک میکرد. امام (ع) گفت: «میدانی گنجشک چه میگوید؟» گفتم: «نه!» گفت: «میگوید ماری میخواهد جوجههایش را بخورد. این عصا را بگیر و مار را بکش.» عصا را برداشتم. داخل خانه شدم، دیدم ماری آنجاست. با همان عصا مار را کشتم. *** چند نفر از دوستداران امام رضا (ع) آمدند پیشش و گفتند: «وضع مالی ما خوب بود اما تغییر کرد و فقیر شدیم. دعا کنید دوباره وضعمان خوب شود.» امام (ع) گفت: «میخواهید چه بشوید؟ پادشاه؟ دوست دارید مثل طاهر و هرثمه از نزدیکان مامون باشید ولی این عقیده و اعتقاد حالاتان را نداشته باشید؟» گفتند: «نه به خدا! دنیا را نمیخواهیم اگر قرار باشد شیعه شما نباشیم.» امام (ع) گفت: «به خدا خوش گمان باشید. هر کس به روزی کم راضی باشد، خدا از او با عمل کم راضی میشود.» *** مردی از اهل بلخ در سفر امام (ع) به خراسان همراهش بود. موقع غذا که شد؛ امام رضا (ع) همه خدمتکارهایش را از سیاه و غیرسیاه صدا زد تا سر سفرهاش باشند. مرد بلخی گفت: «ای کاش سفره آنها را جدا میکردی.» امام (ع) گفت: «ساکت باش. خدای ما یکی است، پدر و مادرمان هم یکی است. ثواب هر کس به اعمالش بستگی دارد. پس چرا جدا؟» *** موسی پسر سیار میگوید با امام رضا (ع) بودم. به شهر طوس که رسیدیم صدای گریه و زاری شنیدیم. کسی مرده بود و اطرافیانش گریه و زاری میکردند. امام (ع) پیاده شد و خودش را به جنازه رساند و بغلش کرد. امام (ع) به من گفت: «هر کس جنازه شیعیان ما را تشییع کند؛ همه گناهانش پاک میشود و میشود مثل روزی که از مادر به دنیا آمده است.» بعد دست روی سینه جنازه گذاشت و گفت: «بهشت نوش جانت!» پرسیدم: «شما او را چطور میشناختید در حالی که تا به حال پا به اینجا نگذاشته بودید؟» امام (ع) گفت: «نمیدانی اعمال شیعیان ما هر صبح و شب به ما عرضه میشود؟ برای کارهای بدشان طلب بخشش میکنیم و برای کارهای خوبشان شکر.» *** «با کسی بد صحبت نمیکرد. صحبت هیچکس را قطع نمیکرد تا حرفش تمام شود، وقتی کسی حضور داشت؛ پایش را دراز نمیکرد و تکیه نمیداد. به خدمتکارهایش ناسزا نمیگفت. قهقهه نمیزد و فقط تبسم میکرد. غذا که برایش میآوردند همه خدمتکارهایش را تا حتی دربان صدا میزد که سر سفره بیایند. شبها کم میخوابید و روزه زیاد میگرفت....» گزارش ماموری بود که امام رضا (ع) را از مدینه به مرو آورده بود. مامون گفت: «این حرفها را دیگر هیچجا نگو. میخواهم فضل و بزرگی پسرعمویم را فقط خودم بگویم.» *** مامون دنبال این بود که نقطه ضعفی پیدا کنید از امام (ع) و ابهتش را بشکند. یک روز علمای مسحیت، یهودیت، زرتشتیها، آتشپرستها، ستارهپرستها و... را دعوت کرد و گفت میخواهد جلسه مناظره بگذارد بین آنها و پسرعمویش. امیدوار بود امام (ع) از پس آنها برنیاید و بیآبرو شود. به امام (ع) هم خبر داد فردا جلسه مناظرهای هست اگر بیایید. امام (ع) پیغام داد که میآید. نوفلی از یاران و نزدیکان امام (ع) گفت: «اینها که برای مناظره میآیند، اهل مغالطه هستند؛ دنبال جدلاند. دنبال حق نیستند. از مناظره صرفنظر کنید.» امام (ع) گفت: «میدانی مامون کی از کارش پشیمان میشود؟ وقتی با اهل تورات از تورات، با اهل انجیل از انجیل، با اهل زبور از زبور، با صائبین به زبان عبری و با زرتشتیها به فارسی و با رومیها به رومی و با فرقههای مختلف به زبان خودشان استدلال کردم و آنها قانع شدند و حرفم را تایید کردند؛ مامون میفهمد کار درستی نکرده و پشیمان میشود.» *** جاثلیق عالم مسیحیان، راسجالوت عالم یهودیها، هربذ اکبر، نسطاس رومی و عمران صابی و بقیه آنها که آمده بودند، همه با دلایلی که امام رضا (ع) از کتابهای خودشان آورد، قانع شدند. شکست خوردند و سکوت کردند. کار مناظره امام (ع) با عمران صابی که در بحث و جدل مشهور بود به وقت نماز رسید. امام (ع) گفت: «وقت نماز است.» عمران گفت: «چیزی نمانده قانع بشوم؛ ادامه بدهید.» امام (ع) گفت: «بماند برای بعد از نماز.» شاید امام (ع) میخواست نشان بدهد به حرفهایی که زده ایمان دارد. بعد از نماز عمران سوالهایش را پرسید و در آخر شهادتین گفت و مسلمان شد. مردم هم که ذوقزده، گوش تا گوش مجلس نشسته و ایستاده تماشا میکردند و میشنیدند، بهتر میفهمیدند چرا به امام، عالم آل محمد (ص) میگفتند. دمغترین و پشیمانترین آدم مجلس مامون بود شاید. *** به امام جواد (ع) گفتند: «راست است که مامون به پدر شما لقب رضا داد؟» امام (ع) گفت: «دروغ است. خود خدا او را رضا نامید؛ چون پسندیده خدا بود در آسمان و پیامبر و امامان در زمین از او راضی بودند و او را برای امامت پسندیدند.» گفتند: «مگر بقیه امامان پسندیده خدا و رسول نبودند؟» امام (ع) گفت: «بله، ولی از پدرم هم دشمنان راضی بودند و هم دوستان. رضایت دوست و دشمن از او باعث شد او رضا باشد.»