چوب حراج به میراث فرهنگی در خیابان منوچهری

آنهایی که به خیابان منوچهری می‌آیند یا خیلی عاشق عتیقه هستند یا آن قدری پول دارند که به آسانی دستشان در جیب مبارک می‌رود و به قول معروف مثل ریگ پول خرج می‌کنند. البته آمدن به منوچهری و دست خالی برگشتن هم مثل گناه ناکرده است چرا که این مغازه‌ها و وی‌ترین‌هایش اینقدر جذاب و وسوسه کننده است که اگر دست خالی اینجا را ترک کنی فکر می‌کنی گناه بزرگی مرتکب شده‌ای.

کد خبر : 167829
اینجا خیابان منوچهری است؛ جایی که تاریخ بیش از هر جای دیگری معنی پیدا می‌کنند و همه چیز بر اساس عمری که کرده است طبقه بندی می‌شود. اینجا تاریخ را معامله می‌کنند. خیابان منوچهری درست مثل موزه‌ای غیر رسمی است که می‌توانی اشیای قیمتی این موزه را در دستت بگیری و آن‌ها را از نزدیک ورانداز کنی. سالهاست این خیابان در قلب تهران بازار عتیقه فروشی‌های گمنام و مشهور نه تنها پایتخت که کل ایران است. به گزارش سرویس اجتماعی « فردا » ، آنهایی که سر و کارشان با عتیقه جات و اشیای قیمتی است آدرس خیابان منوچهری را حتی دقیق‌تر از خانه‌شان از بر هستند. اینجا پشت وی‌ترین‌ها تاریخ را به تماشا گذاشته‌اند؛ تاریخی که قیمتش خیلی بیشتر از آن چیزی است که ما در کتاب‌های درسی خوانده‌ایم. اگر ما در کتاب‌هایمان از شوش و تخت جمشید و جیرفت و هزار و یک مکان تاریخی دیگر فقط داستان‌هایش را در ذهن داریم این خیابان پر از سفالینه‌ها و سنگ نبشته‌ها و هزار و یک یادگار دیگر از این شهر‌ها هستند. خیابان منوچهری از آن خیابان‌هایی است که حتی یکبار قدم گذاشتن در آن آدم را دلبسته خودش می‌کند. آدمی را که سر و کارش با عتیقه است و زیر خاکی و خلاصه در عهد ماضی سیر می‌کند را که چند برابر. هفت خوان راسته دلار فروش‌ها از میدان فردوسی که سرازیر می‌شوی به خیابانی که تو را به دل منوچهری می‌برد تا به این خیابان شگفت انگیز برسی باید از هفت خوان راسته دلار فروش‌ها بگذری. کافی است یک عدد کت و شلوار و یک عدد کیف سامسونت داشته باشی تا همه گمان ببرند به اینکه تو آمده‌ای که دلار بخری. آن وقت است که کارزار شروع می‌شود، همه قلاب می‌اندازند که تو را زود‌تر از بقیه از پیاده رو بگیرند و به سر معامله ببرند. آن قدر هم در این کار خبره‌اند که تا به خودت بجنبی می‌بینی ۱۰۰۰دلاری خریده‌ای و در حال چرتکه انداختن برای حساب سود و زیانت در این معامله هستی. تازه بعد هم باید از کنارصرافی‌های کوچک و بزرگی بگذری که روی تخته وایت برد نرخ دلار را به روز نوشته‌اند و همه چیز تو را در رویای راکفلر شدن تا خیابان منوچهری همراهی می‌کند. اگر تا پیش از اینکه به خیابان منوچهری برسید همه چیز بوی پول می‌دهد به این خیابان که می‌رسید یکدفعه ازهمه چیزبوی کهنگی به مشام می‌رسد و ویترین‌هایی که خاک گرفته‌اند و سکه‌های عهد بوق و اسکناس‌های عهد قلقلک میرزا که به پهنای یک ورق دفتر مشق هستند، همه جا به چشم می‌خورند. از تسبیح و انگش‌تر و گردنبند و ساعت گرفته تا آفتابه لگن و لوس‌تر و هونگ و آسیاب سنگی و هزار و یک خرت و پرت دیگر اشیای مشترکی است که در بیشتر عتیقه فروشی‌های این خیابان می‌توانید ببینید. فاتحه نثار تازه درگذشته «حرفه عتیقه فروشی» سال هاست مغازه‌ای کهنه و خاک گرفته، نرسیده به خیابان منوچهری، مثل یک علامت سوال در ذهن رهگذران این محله روشن می‌شود. ظاهر مغازه با آن یک وجب خاکی که روی تک و توک جنس‌های توی ویترینش نشسته و فضای تاریک و دخمه مانند درون مغازه همه را با این سوال روبرو می‌کند که مگر اینجا هم چیزی خرید و فروش می‌شود؟ آقای لاله زاری پیرمرد۶۰ساله‌ای که پشت میز کوچکی در مغازه نشسته و مشغول تماشای اخبار از تلویزیون قدیمی‌اش است سعی می‌کند با حرف‌هایش کمی از اسرار مغازه‌اش را برای ما فاش کند. او با صدای گرفته و خش دارش می‌گوید: «۳۰سالی می‌شود که اینجا عتیقه فروشی دارم. قدیم‌ها، یعنی قبل از انقلاب، بیشترمغازه‌های خیابان منوچهری عتیقه فروشی بود و چند تایی هم لباس فروشی. اما بعد از انقلاب اکثر عتیقه فروشی‌ها کار و کاسبیشان را جمع کردند و به جایش حالا اغلب مغازه‌ها کیف و چمدان می‌فروشند.» وقتی از مغازه خاک گرفته‌اش می‌پرسم که خودش شبیه عتیقه‌های زیر خاکی شده و انگار سال هاست کسی از آن احوالپرسی نکرده، ابرو‌هایش را در هم می‌کشد و سفره دلش را باز می‌کند: «کار ما مرده است. انگار یک سنگ قبر رویش گذاشته‌اند و فاتحه‌اش را خوانده‌اند. این روز‌ها دیگر کسی به عتیقه روی خوش نشان نمی‌دهد. تقصیری هم ندارند دستشان اینقدر تنگ است که پولی ندارند که خرج این چیز‌ها بکنند. الان یک سرویس نقره حدود یک میلیون تومان قیمت دارد. چند تا عروس و دامادی پیدا می‌شوند که دست توی جیبشان کنند و اینقدر خرج کنند.» امان از روس‌ها وزیر سیگاری۴میلیون تومانیشان می‌گویم: «چرا کار و کاسبیتان را عوض نمی‌کنید؟ این مغازه بر خیابان است و به هر حال بیشتر از این کاری که می‌کنید در می‌آورید.» بدون معطلی جواب می‌دهد: «۳۰سال است کار ما این است، در کار دیگری هم که مهارت نداریم. تازه اگر بخواهیم این عتیقه فروشی را تبدیل کنیم باید صاحب ملک را راضی کنیم.» آقای لاله زاری از عتیقه‌های جالبی می‌گوید که زمانی در دست و بالش بوده و آوازه آن منوچهری را برداشته بوده: «ساعت رولکسی داشتیم که متعلق به ملک حسین پادشاه اردن بود. یک قالی هم بود که رضا شاه دستور داده بود عکسش را روی آن ببافند و سال‌ها روی دیوارهای درباربود.» از سکه‌های قدیمی می‌پرسم که در این عتیقه فروشی‌ها به فروش می‌رسد و به ادعای برخی از مغازه دار‌ها عمرشان به هزار سال و بیشتر هم می‌رسد. پیرمرد خنده‌ای نصفه و نیمه تحویلم می‌دهد و با صراحت می‌گوید: «دروغ است. شما باور نکن. اینجا معمولا سکه‌های زمان قاجار معامله می‌شود. بیشتر آنهایی که می‌گویند چندهزار ساله است تقلبی است. بعضی‌ها می‌آیند و برای هدیه به عروس و داماد از ما سکه‌های ۵ریالی می‌خرند. هر ۵ریالی هم بین ۲۰تا۳۵هزار تومان به فروش می‌رسد. حالا که سکه طلا گران شده بعضی‌ها سکه نقره می‌خرند برای هدیه.» حرف‌هایمان به قیمت‌های عجیب و غریب عتیقه‌ها که می‌رسد لاله زاری از ساعت و شمعدانی می‌گوید که یکی از عتیقه فروش‌های اینجا ۶۰میلیون رویش قیمت گذاشته است. اما به قول لاله زاری کو مشتری؟ خودش می‌گوید گران‌ترین عتیقه‌ای که در مغازه‌اش است یک زیر سیگاری می‌ناکاری روسی است که جنسش از نقره است و ۴میلیون تومان ارزش دارد. از عصای همایونی تا صندلی جناب تزار از مغازه بیرون می‌آیم و می‌پیچم در خیابان منوچهری. پیرمردی با چشمانی خسته اما نافذ که انگار رازی را در پشت آن‌ها پنهان کرده بساطش را روی تکه‌ای پارچه کهنه روی زمین پهن کرده و سکه‌های قدیمی می‌فروشد. درباره قیمت‌ها می‌پرسم ولی طوری می‌پرسم که انگارپیرمرد درباره عالم روزنامه نگاری از من پرسیده باشد. همین اول ماجرا لو می‌روم و می‌فهمد که در کار سکه نیستم. لبخند زیرکانه‌ای می‌زند و می‌گوید: «از طرف میراث اومدی؟» وقتی با جواب منفی‌ام مواجه می‌شود دنباله سوالاتش را می‌گیرد: «نکند می‌خواهی یک شبه راه صد ساله را بروی؟ شاید هم می‌خواهی ببری اون ور آب؟‌ها از کدوم قماشی؟! برو عزیز کار برای ما درست نکن، اگر خریدار نیستی آدمو بیخود سوال پیچ نکن.» تا کار به جای باریک نکشیده دستم را رو می‌کنم اما قبلش از او قول می‌گیرم که کمی از حرفه‌اش برایم بگوید. مثل کار‌شناس میراث فرهنگی توضیح می‌دهد: «درهم‌های اشکانی، درهم برنز با خط یونانی، طلای غزنوی، سکه‌های ضرب نیشابوری با خط کوفی، سکه مسی غازان محمود، سکه مسی موسی خان، درهم نادری، درهم مسی محمود افغان، پول‌های محلی، سکه‌های خارجی؛ بستگی به مشتری‌اش دارد، در بساط ما همه چیز پیدا می‌شود.» می‌گوید اسمش جمال است اما بعید می‌دانم اسم حقیقی‌اش را گفته باشد چون تکه کلامش از‌‌ همان اول گفتگویمان این بود که «باید احتیاط کرد! من که فعلا دست شما را نخوانده‌ام.» وقتی درباره عتیقه‌های عجیب و غریبی که در این خیابان به فروش می‌رسد از آقا جمال می‌پرسم او می‌زند زیر خنده و دندان‌های کرم خورده‌اش از غلاف سبیل‌هایش بیرون می‌زند. جسته سنگینش را روی چهار پایه نحیفش جابه جا می‌کند و هر آن بیم آن می‌رود که چهار پایه زیرسنگینی او را تاب نیاورد و بشکند. «یکی ازمغازه دارهای اینجا عصایی دارد که متعلق به ناصرالدین شاه بوده، حالا راست و دروغش با خودش. یا همین اوس اصغر صندلی مخصوص تزار را دارد که گل عتیقه‌هایش است. یکی هم می‌گوید پیپ ناپلون را از یه فرانسوی خریده. خلاصه همه رقمش موجود است.» یادآوری پایی که ۲میلیون و ۳۰۰هزار تومان خرج برداشت کمی جلو‌تر وارد یکی از مغازه‌هایی می‌شوم که ویترینش پر از کاسه و بشقاب و لیوان و خلاصه اسبابی است که اگر چشم خانم‌های خانه به آن بیفتد شوهر‌هایشان را تا مرز ورشکستگی پیش می‌برند. تو وی‌ترین کاسه‌ای که در لفظ عامیانه به کاسه «قاب قدح» مشهور است را می‌بینم و وارد می‌شوم تا قیمت آن را بپرسم. وقتی فروشنده می‌گویند ۲میلیون و ۳۰۰هزار تومان کم مانده پس بیفتم چرا که یکی از همین کاسه‌ها را چند وقت پیش پای مبارک یکی ازبچه‌های فامیل زد و شکست و مادرم گفت: «فدای سرت.» ۲میلیون تومان فدای سر بچه بازیگوش فامیل. خوب است دیگر! محمد رمضانی فروشنده جوان این مغازه که جا پای پدرش گذاشته و چند سالی می‌شود که پشت دخل مغازه می‌نشیند می‌گوید: «این‌ها را از چک آورده‌اند. خیلی قدیمیه‌ها. گلدونای تو اون وی‌ترین کناری رو هم ببین. قیمتشان کمتر از اینهاست. مرغیه. البته جنس با جنس فرق می‌کنه. حالا اگر مشتری باشی یک چیزی من می‌گم یک چیزی تو، حل می‌شه.» انگار به صرفم نیست که اینجا بمانم. آنهایی که به خیابان منوچهری می‌آیند یا خیلی عاشق عتیقه هستند یا آن قدری پول دارند که به آسانی دستشان در جیب مبارک می‌رود و به قول معروف مثل ریگ پول خرج می‌کنند. البته آمدن به منوچهری و دست خالی برگشتن هم مثل گناه ناکرده است چرا که این مغازه‌ها و وی‌ترین‌هایش اینقدر جذاب و وسوسه کننده است که اگر دست خالی اینجا را ترک کنی فکر می‌کنی گناه بزرگی مرتکب شده‌ای. کافی است یکبار به این خیابان بروید تا خودتان از نزدیک اسیر مهره ماری شوید که سال هاست به گردن منوچهری افتاده است و خیلی‌ها را پابندش کرده است.
لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: