مهران رجبی، بازیگری که دوست دارد در لبنان شهید شود
مهران رجبی گفت: یکی از آرزوهای من این است که بروم در کنار حزب الله لبنان بجنگم. همیشه هم به همسرم می گویم من بالاخره یک روز میروم. دلیر ترین آدم روی زمین را سید حسن نصرالله می دانم.
در فعالیتها و مبارزاتی که میکردید ترس برخورد با شهربانی یا ساواک را نداشتید؟
*رجبی: نه، چون ضمن مبهم بودن ماجرا برایمان لذتبخش هم بود. دبیرستان را تعطیل میکردیم و میریختیم در خیابان. فعالیتهای ما در حد عوام بود. چون خوش خط بودم دیوارنویسی هم میکردم. به خاطر خط خوشم اطلاعیههای روستا را من مینوشتم برای همین وقتی به در حمام نوشتم "مرگ بر شاه" همه فهمیدند.
خانوادتان با فعالیتهای شما مخالفت نمیکردند؟
*رجبی: مردم روستا به خاطر وجود ساواک نسبت به همه غریبهها به شدت خویشتندار بودند. پدر من هم همینطور بود و زیاد میگفت: مراقب خودتان باشید. ایشان هم به خاطر پیش زمینههایی که دایی ایجاد کرده بود با حکومت خوب نبود. از طرفی هم سه پسرش سرمایههایش بودند و به ما خیلی سفارش میکرد در مبارزات شرکت نکنیم ولی اگر کسی از ما شکایت میکرد که کار انقلابی میکنیم پدرم از ما طرفداری میکرد. موقع جنگ هم وقت رفتن با ما رو به رو نمیشد و حرفی نمیزد و بغض داشت. نه خداحافظی میکرد و نه منع میکرد.
از معلم هایتان کسی را به خاطر دارید که روی شما تاثیر گذار بوده باشد؟
*رجبی: بله. معلم کلاس اولم که بعدا جز دراویش شد، ایشان برای ما گیتار میزد و خیلی برایمان جالب و عجیب بود و آقای بهنام معلم دوران دبیرستانم که خیلی روشنفکر و انقلابی بود و ما را تشویق میکرد در راهپیماییها شرکت کنیم. در سال 53-54 معلم زن هم داشتیم که وضع ظاهری بسیار بدی داشتند در حالی که همه دانش آموزان هم پسر بودند. البته در روستا معلم این چنینی نداشتیم.
روز ورود امام به ایران کجا بودید؟
*رجبی: همه مردان ده به همراه احمد علی محمدی که یک خاور داشت رفتند بهشتزهرا که پدرم هم با آنها رفت. ما هم رفتیم منزل خاله و از تلویزیون تصاویر ورود ایشان را نگاه میکردیم. پدرم میگفت: من تا 20 متری امام هم رسیدم و تا اواخر عمرش هم هر وقت فیلم آن روز پخش میشد دقت میکرد که خودش را ببیند.
دیدار ایشان هم رفتید؟
*رجبی: بله. دوم دبیرستان بودم که از طرف دبیرستان ما را بردند قم دیدار امام که من از نزدیکترین فاصله که حدود 10 متر بود ایشان را دیدم. اولین باری بود که رفته بودم قم و خیلی هم تشنهام شده بود با دوستم یک منبه آب پیدا کردیم و فوری شروع کردیم به خوردن که متوجه شدیم چقدر شور است. به دوستم گفتم امام بنده خدا چطوری اینجا زندگی میکند؟ ما بچه کرج بودیم و همش آب معدنی خورده بودیم به همین دلیل تحمل شوری آب برایمان خیلی سخت تر بود.
از روز 22 بهمن چیزی به یادتان مانده؟
*رجبی: بله. من 17 ساله شده بودم. روز 22 بهمن یکی از اهالی روستا به نام "هادی اعرج" که صاحب 5 فرزند بود در درگیری با شهربانی به شهادت رسید. بعدا 2 نفر از عوامل شهربانی که باعث کشته شدن این افراد شده بودند اعدام شدند. یادم میآید یکی نفر از اهالی در درگیریهای آن روز جو گیر شده بود و از هیجان زیاد شعاری بر ضد انقلاب میداد که حواسش نبود، نزدیک بود مردم او را بکشند. بیچاره خودش کپ کرده بود و از عکسالعمل بقیه فهمید اشتباه شعار داده. الان هم اسم مدرسه "واریان" به نام شهید هادی اعرج است.
بعد از پیروزی انقلاب چه کردید؟
*رجبی: من وارد کمیته نشده بودم چون سیستم من با کارهای رسمی نمیخواند. کمیته آداب خاصی داشت و دقیق بود به قول معروف هذا منبر هذه مسجد بود. موقع کاندید شدن بنیصدر برای ریاست جمهوری رفتم در ستاد انتخاباتی او. مسئولین آنجا پرسیدند چه کسی خطش خوب است؟ من هم که دیدم کسی چیزی نگفت گفتم من. بردنم داخل یک اتاق 3×4 و یک پارچه بزرگ پهن کرده بودند، گفتند میخواهیم بنویسیم "ستاد انتخاباتی رئیس جمهور بنیصدر". تاکید کردند کلمه رئیس جمهور بزرگ باشد که از 50 متری پیدا شود. خیلی دوست داشتم پارچهنویسی کنم. وقتی هم دستم را بردم بالا و گفتم من میتوانم از همان لحظه اضطراب شدیدی گرفتم. گفتم خدایا چه غلطی کردم من تا حالا پارچه ننوشتم. با کلی این دست و اون دست کردن شروع کردم و یک رئیس نوشتم. بیکار هم زیاد بود، همه ایستاده بودند من را نگاه میکردند و میگفتند: به به. البته میدانستم چون قبلا خوشنویسی کردم قطعا از اینها بهتر مینویسم ولی فکر نمیکردم آنقدر خوب شده باشد که اینها اینطور به به میکنند. بعد از آن روز از من خواستند از فردا بروم ستاد برای پارچهنویسی. یادم هست آن روزها از بس نرفتم مدرسه آن سال رد شدم. بنیصدر لعنهالله علیه پارچهنویسیهای مرا حروم کرد و رفت! (با خنده) بعد از آن هم در بسیج کرج فعال شدم و کارهای فرهنگی میکردم.
هنگام شروع درگیریهای قبل از جنگ، در کردستان شرکت داشتید؟
*رجبی: نه. آن روزها قضیه گنبد به وجود آمده بود و من دلم میخواست بروم آنجا خصوصا این که یکی از بستگان ما که بچه انقلابی بود دادستان آنجا شده بود. دلم میخواست بروم پیش او اما شرایط زندگی اجازه نداد.
اولین دفعهای که اسلحه دست گرفتید کی بود؟
*رجبی: اوایل پیروزی انقلاب در بسیج مستضعفین آموزش نظامی میدیدیم و اولین بار در همانجا بود که اسلحه دست گرفتم.
چه طور متوجه شدید جنگ شده؟
*رجبی: با دوستم آقای رضا صفری رفته بودیم مشهد. یادم هست پولمان هم تمام شده بود و نمیتوانستیم برگردیم. نفری 50 تومان پول بلیط را گذاشته بودیم کنار و دیگر پول نداشتیم. یکبار آنقدر گرسنه بودیم که رفتیم از یک میوه فروشی خربزه کش رفتیم. درست آخر شهریور 59 بود. این کار برایمان سخت بود ولی واقعا گرسنه بودیم. چون به خاطر جنگ ماشین نبود و ما مجبور شده بودیم چند روز بیشتر بمانیم. رضا فروشنده را مشغول کرد و من کش رفتم.
از اولین حضورتان در جبهه بگویید؟
چطور میتوانستید هم درس بخوانید و هم به جبهه بروید؟
*رجبی: من از جمله آدمهایی هستم که تا ده سال بعد از انقلاب پوتین از پایم در نیامد. از سال 1363 که وارد دانشگاه هنرهای زیبای دانشگاه تهران شدم. در رشته گرافیک تا مقطع فوق لیسانس ادامه تحصیل دادم، در این مدت تا پایان دوره لیسانسم پوتین و لباس جنگ را از تنم در نیاوردم. دائم دوستانم میگفتند بابا بده همه میگویند با سهمیه آمده اما من میگفتم عیب نداره. به دوستانم میگفتم اگر کسی خارج از سهمیه بیاید دانشگاه زودتر وارد میشود تا سهمیه. آن زمان آن طرف خلوت تر بود. (باخنده) همه تاریخهایی را هم که از دانشگاه مرخصی میگرفتم موقع عملیاتها بود.
پدر و مادر موقع رفتن به جبهه مخالفت نمیکردند؟
*رجبی: نه، فقط مادرم یک فیلم خاص خودش را بازی میکرد. مثلا هر وقت که ما میخواستیم برویم جبهه دستش الکی پرت میشد این طرف و آن طرف، میگفت عصبی میشود. میفهمیدیم نمایش است میگفتم باز چی شده؟ میگفت: ننه جان، مهران، خودش اینجوری میشه. پدرم هم سکوت میکرد و این عملش نشانه رضایت بود. در این دوران هیچگاه من را نبوسید.
اولین بار در چه عملیاتی شرکت کردید؟
*رجبی: آذر 60 بود در عملیات طریقالقدس که اولین عملیات گسترده بود که خبر فوت علامه طباطبایی را هم آنجا شنیدیم. آقای محسن رضایی هم آمد بین رزمندگان سخنرانی کرد و سعی داشت به بچهها روحیه بدهد.
در جنگ موقعیتی پیش آمد که خیلی بترسید؟
*رجبی: بله. در خط چزابه بودیم که عراق به ما مسلط بود. ما بعد از 9 روز از عملیات بستان آمده بودیم چزابه، چون نیرو در آنجا کم بود. ما را بردند آنجا. اوضاع خیلی وحشتناک بود. 3 روزی که در چزابه بودم واقعا جز وحشتناکترین روزهای جنگ بود. حتی از خط شکنی هم بدتر بود. آنجا در یک چاله پنهان میشدیم و هر لحظه منتظر مرگ بودیم. با دوستم جعفر هر کدام رفتیم داخل یک سنگر. من چون کاپشن نداشتم رفتم داخل چادری که دیدم یک نفر خوابیده و من کنارش تا صبح خوابیدم، صبح فهمیدم آن بنده خدا شهید بوده. یک روز تا غروب عراق خمپاره میزد صدای خمپاره 120 طوری است که آدم بمیرد بهتر است چون خیلی صدای وحشتناکی دارد. من گاهی به دوستانم میگفتم ما که دشمن هستیم هیچی، اما خودشان سر درد نمیگیرند؟! یکی از رزمندهها به شوخی میگفت: عراق به افغانیها کنترات پول میدهد تا مثلا در یک ساعت فلان عدد خمپاره بزنند.
تلخترین خاطرهتان از جنگ چیست؟
*رجبی: شهادت دوستم آسارایی بود. خانوادهاش را میشناختم و وقتی تیر خورد داخل چشمش و به شهادت رسید به یاد مادرش افتادم که چطور بهشان خبر بدهم.
شهدای روستایتان چند نفر بودند؟
*رجبی: 12 نفر. حسین مدنی - ولی الله - کامران رجبی و قاسم کوچکی کسانی هستند که نامشان را به خاطر دارم.
خاطرهای از روزهای جنگ برایمان تعریف کنید .
خبر قطعنامه را کجا شنیدید؟
*رجبی: سر حوض خانه ماهی گرفته بودم داشتم پاک میکردم که خبرش را شنیدم. حالم خیلی بد شد، به غیرتم برخورده بود.
از دوستان سینما گر کسی با شما در جنگ شرکت داشت؟
*رجبی: بله. یک ماه در عملیات فاو به همراه سید رضا میرکریمی (کارگردان) بودم. ما با هم از دوران دانشجویی دوست بودیم. از طرف دانشگاه رفتیم برای کارهای فرهنگی و رزم نداشتیم. برای عملیات مرصاد در کرج بودیم که خیلی دوست داشتم شرکت کنم اما یادم هست که در رادیو اعلام کردند نیرو به اندازه کافی هست و کسی مراجعه نکند نیازی نیست.
فوت امام را به یاد دارید؟
*رجبی: بله. سال سوم دانشگاه بودم که سوار اتوبوس شدم بروم دانشگاه. داخل اتوبوس خبر دار شدیم و همه گریه میکردند. برگشتم واریان و روی تنها قایق روستا یک عکس امام را چسباندم و زیرش نوشتم "امام! رفتنت دنیا را تیره و تار و آخرت را روشنایی بخشید."
کی ازدواج کردید؟
*رجبی: سال 69 در سن 29 سالگی . ازدواجم کاملا عملیاتی بود. من در آموزش و پرورش کار میکردم که یکی از همکارانم گفت: چرا زن نمیگیری؟ بیا خانم کیا همکارمان را بگیر و من هم فورا قبول کردم و در عرض یک هفته رفتیم خواستگاری. الان هم 3 فرزند داریم به نام زهرا که دانشجوست، سارا که سوم راهنمایی است و علیرضا که 7 ساله است. با همسرم هم بسیار تفاهم داریم و زندگیمان خوب است.
چطور وارد سینما شدید؟
*رجبی: هنگام فیلمبرداری مدرسه بچههای همت بود. سید رضا میر کریمی (کارگردان) در موردش با من صحبت کرد و گفت: ما باید 4 ماه شمال باشیم. با ما بیا برویم منشی صحنه شو تا با بودن تو که شوخ طبع هم هستی به ما خوش بگذرد. من هم پذیرفتم و 10 روز به من منشی گری صحنه را آموزش دادند که یاد هم نگرفتم. در صحنهها لباس بازیگر عوض می شد و من نمیفهمیدم. نقش ناظم در آن فیلم قهر کرد که به همین خاطر رضا گفت: نقش ناظم را هم تو بازی کن. هر چه میگفتم من نمیتوانم او اصرار میکرد. گفت: کاری نداره همینطور که هستی صحبت کن. نقشش هم خیلی زیاد بود اما کارگردان از من راضی بود. بعد هم فیلم بعدی که بازی کردم کاندید جایزه نقش مکمل شدم که البته جایزه جشنواره را نبردم.
شما که بازیگر نبودید، رشد بازیهای شما به چه دلیل بود؟
*رجبی: بازی های من خوب دیده شد. یک نقدی ایرج کریمی برای من نوشت که خیلی خوشم آمد. نقدی که ایرج کریمی نوشت عنوانش "بازیگر نابازیگران" بود که تذکر داده بود به بازیگران حرفهای که اگر خوب بازی نکنند یکی مثل فلانی میآید و جای شما را میگیرد. بعد از زیر نور ماه به گفته خود داوران و برخی سینماگران که گفتند جایزه جشنواره را باید به تو میدادند ولی چون نقشت روحانی بود و حساس بودی انتخاب نشدی ولی منتقدین مجله فیلم که رای دادند من 14 رای داشتم و دومین بازیگر 5 رای گرفت. بعد از آن پیشنهادها برای بازی زیاد شد. تا الان که برای یک و نیم سال آینده وقتم کاملا پر است. حتی به پیشنهاد ده نمکی هم برای بازی در اخراجیهای 3 پاسخ منفی دادم. آقای عیاری راجع به بازی من میگوید چیزی که در بازی او دیده میشود خالی بودن بازی او از ژستهای بازیگری است. ایشان گفته است عدم حضور هنر بازیگری در بازیهای وی دیده می شود و همین علت موفقیت اوست.
نقش طنز را از کی به طور جدی شروع کردید؟
*رجبی: از سریال سه در چهار کار مجید صالحی.
قبل از ورود به سینما چه شغلی داشتید؟
*رجبی: من تا دو سال پیش دبیر گرافیک پیش دانشگاهی در آموزش و پرورش بودم که خودم را بازخریدکردم. به خاطر بازیگری برایم مشکل بود تدریس کنم. خیلی هم سخت باز خرید شدم چون آموزش و پرورش معلم فوق لیسانس را سخت از دست میدهد و برای همین دادگاه اداری رفتم.
از فرماندهان جنگ با کسی خاطره ای دارید؟
*رجبی: بله. یک بار با شهید همت دیدهبوسی داشتم. اولین بار بود که میدیدمش. خیلی کم حرف و باوقار بود. در عملیات کربلای 4 دیدمش که نماز ظهر را هم با هم خواندیم. اسم ایشان را قبلا شنیده بودم، آمده بود برای بازدید. چند باری هم شهید عباس کریمی رادیده بودم. یادم هست روزی ایشان برای دلگرمی ما گفت: ناراحت نباشید، دشمن یک بار نفر آخر را سر برید، یعنی میخواست بگوید میتوانست بقیه را هم بکشد اما این کار را نکرده. از آن وقت به بعد هیچ کس حاضر نبود جلوی چادر بخوابد. حاج علی فضلی را هم زیاد میدیدیم. شهید کلهر را هم دیده بودم، ایشان بعد از مجروحیت یک ماهی در کرج زندگی میکرد به خاطر آب و هوای آنجا که خیلی هم زجر میکشید و میگفت: در بیمارستان چون خیلی ملاقاتی دارد اذیت میشود و بی خبر آمده بود کرج.
نظرتان راجع به فیلمهای دفاع مقدس چیست؟
*رجبی: خودم خیلی از فیلمهای جنگی ایران لذت نمیبرم و به نظرم محتوای جالبی ندارند.
بازیگری شما برای بچههایتان مشکل ایجاد نمیکند؟
*رجبی: چرا. یک بار رفته بودیم حرم امام رضا. 150 نفر دور من حلقه زده بودند و گردن من را میکشیدند. خادمی که آنجا بود فهمید من دارم خفه میشوم گفت: خجالت بکشید، حرم امام رضاست و من را از جمعیت جدا کرد. برد داخل اتاق خودشان و به مردم گفت: از یک در دیگر فرستادیمش رفت. یک ساعت و نیم من در اتاق نشستم. با خانواده جلوی در طبرسی قرار گذاشته بودم و آنها معطل بودند. دو تا از خادمها من را رساندند به خانواده تا دیدم دوباره چند نفر دارند می آیند سراغم چادر دخترم را سرم کردم و رو گرفتم و رفتم بیرون.
یاد خاطرات جنگ میکنید؟