نكاتي درباره تهيه مصاحبه براي گزارش
مدت زمان هر گزارش تلويزيوني حدود نود ثانيه است پس هر يک از مصاحبهها نمي تواند بيش از ۲۰ ثانيه باشد. حال نکاتي براي بهتر شدن محتواي اين مصاحبههاي کوتاه را بيان مي کنم.
هر گزارش تلويزيوني معمولا شامل دست کم دو تا سه مصاحبه کوتاه است که به آن ساندبايت (sb) ميگويند. اين مصاحبهها در ارتباط تنگاتنگ با موضوع گزارش است. به گزارش ايسنا، يك كارشناس ارتباطات در وبلاگش به آدرس http://abedini۸۵.persianblog.ir/ در زمينه مصاحبه براي گزارش تلويزيوني آورده است: مدت زمان هر گزارش تلويزيوني حدود نود ثانيه است پس هر يک از مصاحبهها نمي تواند بيش از ۲۰ ثانيه باشد. حال نکاتي براي بهتر شدن محتواي اين مصاحبههاي کوتاه را بيان مي کنم. نبايد با پرسيدن سوالاتي، مصاحبه شونده را گيج و سر در گم کرد. مصاحبه شوندگان خوب آناني هستند که از قبل اطلاعاتي را آماده کنند که فردي ديگري در اختيار نداشته باشد. آنان بايد بتوانند با اطلاعاتشان، شرح منحصر به فردي به شما ارائه دهند. مصاحبه حرفهيي: مصاحبه کننده و مصاحبه شونده مانند هر وضعيت ارتباطي ديگري، يکديگر را تحت تاثير قرار مي دهند. تصاوير بدون ويرايش، به آساني نشان مي دهد که اخلاق و روحيه دو فرد بر يکديگر تاثير مي گذارد. ضرباهنگ تحميل شده از سوي يکي از اشخاص بر روند گفتگو تاثير مي گذارد. معتقدم چيزي به عنوان مصاحبه شونده بد وجود ندارد. به طور کلي کسي نيست که برايش پاسخگويي به پرسشهاي شما آنهم در ۲۰ تا ۳۰ ثانيه طبيعي باشد. شما خبرنگاريد و اين کار برايتان عادي است. هماهنگ کردن مصاحبه شونده با شما و شرايط حاکم بر فضاي مصاحبه، به شما بستگي دارد. اين بخشي از حرفه شماست. بيننده را فراموش نکنيد: حتي اگر تبادل اطلاعات ميان مصاحبه شونده و مصاحبه کننده مانند يک گفتگو باشد، بازهم حضور بيننده را در نظر بگيريد. مصاحبه کننده بايد گاهي به بيننده اطلاعاتي را درباره آنچه گفته شد، بدهد. وظيفه خبرنگار اين است که اگر جوابي دريافت نکرده است و يا جواب سوالش مبهم و گنگ بوده است، آن را دوباره بپرسد. به هرحال حتي اگر شما هم متوجه جواب شديد، بازهم کمي تامل کنيد و از مصاحبه شونده بخواهيد که عبارتهاي فني و اختصاري را کامل توضيح بدهد. شما بايد مراقب باشيد که بيننده اگرچه باهوش است اما کارشناس آن موضوع نيست. البته خبرنگار بايد اطلاعات دقيقي درمورد موضوع مصاحبه داشته باشد. خبرنگار بايد خودش را در جايگاه بيننده قرار دهد و سعي کند جواب هايي بگيرد که براي بيننده شفاف باشد. کسب بيشترين اطلاعات از يک مصاحبه: برخلاف يک مناظره، زمان گفتگو در مصاحبه به صورت مساوي تقسيم نمي شود. به طور معمول انتظار مي رود که مصاحبه شونده بيشتر صحبت کند. مصاحبه کنندهيي که در يک حوزه خاص متخصص است بايد تضمين کند که علايقش را در موضوع مصاحبه دخيل نکند. حالت ديگر مصاحبههاي نامتقارن کلاسيکي وجود دارند که در حقيقت کاملا با هم در تضاد هستند. اين موضوع اغلب به خاطر شخصيت ويژه مصاحبه شونده است. مصاحبه شونده مي تواند ارتباط با مصاحبه کننده را برقرار کند. شخص مصاحبه شونده منبع اطلاعاتي خوبي است. البته بايد بتوانيم ارتباط خوبي را ميان او و دوربين ايجاد کنيم. در اين وضعيت با دو حالت مواجه خواهيم شد: ۱- برخلاف جهت جريان آب شنا کردن: مصاحبه راهي براي ارائه خبر است. اين خبر فقط توسط مصاحبه شونده مي تواند انتقال يابد. حتي اگر اظهارات مصاحبه شونده با پيام خبرتان مغايرت داشته باشد. شما بايد صحبتهاي وي را ضبط کنيد اما نبايد اجازه دهيد که سخنان وي شما را هيجان زده کند و کنترل مصاحبه را از دستتان خارج سازد. شما بايد بتوانيد که به سخنان کليشهاي پايان ببخشيد. اگر مصاحبه شونده يک تعميم وسيعي را ايجاد کند، سوالات شما بايد منجر به روشن شدن جزئيات شود. از طرف ديگر مثالهاي واقعي بايد در چشم اندازي وسيع قرار گيرد. يک رويداد بايد در يک متن تاريخي و چارچوب بين المللي گنجانده شود. براي پايان بخشيدن به جدال لفاظي، شما بايد بتوانيد کنترل مصاحبه را در دست گيريد. اين امر فقط با آشنا بودن به ديدگاه مصاحبه شونده امکان پذير است. تنها راه مقابله با استدلال فرد مصاحبه شونده، گفتن حقايق است و نه نظرات شخصي. ۲- همراه با جريان: برخلاف حالت اول، مصاحبه شونده در وضعيت سختي قرار دارد. به اين خاطر که هنوز در وضعيت شوک بعد از حادثه به سر مي برد. وي در تلاش است که چيزي را بگويد که فکر مي کند و نه چيزي را که مي داند. شايد مصاحبه شونده متوجه سوال شما نشود و اين شماييد که موظف به توضيح بيشتر هستيد. تهيه يک خبر با پيامي خاص که تلاش در ارائه آن داريد نيازمند آن است که سوء تفاهمي در فهم مصاحبه شونده ايجاد نشود. در اصطلاحات کاربردي، تکنيک مصاحبه برعکس حالت قبل است. شما بايد به مصاحبه شونده اطمينان دهيد که مصاحبه، کار پيچيدهاي نيست و او مي داند که چطور به سوالات پاسخ دهد. با پرسيدن سوالات آشنا و ساده که جوابهاي ساده را طلب ميکند، وي را آماده سازيد. سوالاتي چون اسم، سن و آدرس او، سوالات مناسبي است. پس از آن مي توانيد سوالات مورد نظرتان در مورد موضوع را بپرسيد. عبارت من مشکل دارم بايد با سوال مشکلات همراه آورده شود و نه اينکه مستقيما پرسيده شود"چه نوع مشکلي". مصاحبه به عنوان يک تمرين رسمي: بحث در مورد مسائل با افراد، يک امر طبيعي است. مصاحبهها اغلب به عنوان يک مکالمه شروع ميشود. بحث ابتدايي اين مزيت را دارد که مصاحبه شونده را آرام مي کند و به قولي يخ او را آب مي کند. زماني که شخص فکر مي کند که ارتباط به درستي ايجاد شده، خبرنگار مي تواند مصاحبه را شروع کند. سوالات به سرعت پرسيده مي شود و محتوايشان دقيقتر است. جوابها نيز بايد به موضوع خبر گزارش مربوط باشد. در عمل، برخي خبرنگاران اعتقاد دارند که لزومي ندارد که مصاحبه شونده را از تغيير در حالت بين مکالمه و مصاحبه آگاه کنيم. به اين خاطر که پاسخ دادن در ۲۰ثانيه غير طبيعي است و اين شخص را دچار دلهره ميکند که بداند تنها ۲۰ثانيه از سخنانش مورد استفاده قرار مي گيرد. به هرحال صادقانهتر اين است که به مصاحبه شونده، قوانين بازي را متذکر شويم. شما بايد به او بگوييد که چه انتظاراتي از وي داريد. به او بگوييد که فرد حرفهاي هستيد اما او مي تواند مرتکب اشتباه شود. البته اگر فکر مي کنيد اين توصيه سبب تضعيف روحيه او مي شود، بايد تصميم ديگري اتخاذ کنيد. بعد از مصاحبه سوالات و جوابها، ويرايش خواهد شد. اگر در طول مصاحبه شما مصاحبه را تحت کنترل داشتهايد، ويرايش بسيار ساده خواهد بود. هرگز فراموش نکنيد که مصاحبه کردن نيز مانند همه کارها نيازمند تکنيکهايي است که به صورت تجربي به دست خواهد آمد. اعتماد کردن به مصاحبه شونده: يک سوال و جواب مانند يک موضوع و پيام است. سوال و جواب يک بسته معنايي را تشکيل مي دهند. سوال، تعيين کننده موضوع و جواب، تعيينکننده پيام است. مصاحبه کننده اغلب موضوع و پيام را با يک عبارت به هم پيوند ميزند. به بيان ديگر، گاهي مصاحبه کننده سوالي را مي پرسد اما شگفتزده مي شود وقتي ميبيند که مصاحبه شونده فقط با يک بله يا خير جواب داده است. از پرسيدن سوالات پيام موضوع محور، خودداري کنيد. مانند: "فکر نمي کنيد بايد اينجا روزي خراب شود؟" مورد زير را جايگزين کنيد: چه اتفاقي قرار است بر سر اين پل بيفتد؟ کتابهاي راهنما، اغلب با سوالهاي خودماني و بسته مخالفند و سوالهاي باز را توصيه مي کنند. اين بدين معناست که بهتر است خبرنگار موضوع را مشخص کند و اجازه دهد که مصاحبه شونده، خودش پيامش را برساند. به خودتان به عنوان يک مصاحبه کننده، اعتماد داشته باشيد: بايد آنقدر سوالتان را تکرار كنيد تا به جوابي که مي خواهيد، برسيد. همان سوال را اما از زواياي مختلف از مصاحبه شونده، بپرسيد. هرگز يک سوال را در يک جمله،۲بار نپرسيد. مانند: حقوقتان چقدر است؟ منظورم اين است که درآمدتان چقدر است؟ به همين ترتيب از پرسيدن سوالاتي که، عبارات " منظورم اين است که" يا "مي داني که" و به طور کلي عباراتي که قصد توجيه دارند، خودداري کنيد. اينگونه عبارات، ضرباهنگ سوال و جواب را خراب مي کند. به اين ترتيب مصاحبه شونده، نمي داند که کي مي تواند پاسخگوي سوالات باشد.