مینیاتور خوش رنگی که به موزه می‌رود

پس از تماشایش حسرت اسکناس‌هایی که به باجه بلیت فروشی داده‌اید نمی خورید؛ حسرتی که قطعاً پس از تماشای خانه باغ یزدی، لهجه‌های نیمه یزدی، مراسم پیش از عروسی و شادی‌هایش و بسیاری از رسم‌هایی که تنها تصویری سیاه و سفید از آن‌ها مانده و دیگر شیرین‌های این اثر نخواهید خورد و چه بسا همچون نگارنده برای بار دوم با گروهی دیگر به تماشای این فیلم ارزشمند و ماندگار بنشینید و مینیاتور خوش رنگی که بقایایش را شاید تا مدتی دیگر جز در موزه‌ها نتوانید بیابید را به خوبی سیر کنید.

کد خبر : 172401
سرویس فرهنگی «فردا» ؛ابتدای آذرماه یک اتفاق خوب افتاد و آن عبور یک حبه قند از مرز ۹۰۰ میلیون و نزدیک شدن به میلیاردی هاست. این اتفاق خوبی است که باید جدی‌اش گرفت و درصدد تعمیمش تلاش کرد. مخاطب ایرانی سینما که سطح سلیقه‌اش به شدت نزول یافته و نشانه واضح این نزول فروش فیلم‌های ضعیف و کپی قابل پخش فیلم فارسی‌ها است، به فیلمی روی خوش نشان داده که خاصیت‌های یک فیلم عامه پسند فاقد سناریو، دکوپاژ و فیلمبرداری و صدابرداری را ندارد و در تمامی این بخش‌ها، گفتنی‌های شنیدنی‌ای دارد. یک حبه قند میرکریمی یادآور «مادر» علی حاتمی است اما این بار تنها سنت حرف اول و آخر را نمی‌زند، بلکه مدرنیسم در همین «خانه باغ» کوچک نیز برای خود جایی باز کرده و در جامعه‌ای که هنوز مدرنیسم را پشت سر نگذاشته، گیرا است و با ریتم نسبتا تند و حساب شده‌اش مخاطب را به خوبی نگه می‌دارد و برخلاف برخی سنتی سازان ناشی، مخاطب را به یک خواب عمیق، پس از تماشای یک سوم ابتدایی فیلم دعوت نمی‌کند و پیچ‌های داستان، تماشاچی را تا انتها، ناظر بر مسیر نگه می‌دارد. برخلاف آنچه گفته می‌شود، این فیلم حداقل روایت یک خانواده ایرانی در فضای کنونی نیست و برای بسیاری از نسل از چهل گذشته کنونی که خانه باغ‌های پانصدمتری و بزرگ‌تر را در شهرهای بزرگ بیشتر تجربه کرده‌اند، «یک حبه قند» می‌رکریمی یک نوسالژی شیرین است که یادش بخیر را با یک آه از نهاد یادآور می‌سازد. هرچند نمونه‌هایی از چنین زندگانی‌هایی هنوز حتی در تهران نیز قابل یافتن است، چه رسد به دیگر شهر‌ها اما واقعیت آن است که وسعت چنین لطافتی در زندگی عموم مردم کشورمان محدود است و هرچه خانه‌های کلنگی یک یا دو طبقه جایشان را به آپارتمان‌ها و برج‌ها می‌دهند، بوی کاهگل پس از آب پاشی حیات خانه، تخت چوبی زیر درخت سیب و انار و انگور، چراغ نفتی، سماورهای زغالی و نفتی، پنجره‌های مشبک با شیشه‌های رنگارنگ، خورد کردن کله قند با قندشکن توسط پدرخانواده، عیدی مادربزرگ که با بازکردن قرآن تعارف می‌کند، میهمانانی‌های بزرگ، طبق کشی‌های جهازآوران و هزار و یک رسم قشنگ دیگر جایشان را «به یادش بخیر» می‌دهند تا شاید پس از موج مدرنیسم یادمان بیافتد سنت‌ها را یک جا نباید سر کوچه گذاشت و در این زندگی مدرن، سنت‌ها است که زندگی کم دردسر را حیات می‌بخشد و تازه شاید آن زمان برویم سراغ پست مدرن! در بسیاری از فیلم‌های سینمایی، یا اثر فیلم به گونه است که تماشاگر را از ریتم موسیقی غافل می‌کند یا موسیقی به گونه‌ای ساخته شده یا صداگذاری شده که نقش مزاحم را ایفا می‌کند اما صدا و به طور خاص موسیقی در این فیلم یکی از پازل‌های داستان است. در آخرین اثر می‌رکریمی که قطعاً یک گام بلند از آثار پیشین جلو‌تر است، دوربین مکلف نیست تا اکستریم لانگ شات هم پیش برود تا همه آنچه تماشاگر باید بداند را درقاب بیاورد و در طول سناریوی محکم این فیلم، پس از آنکه هر شخصیت شناخته شده و صدایش چندین بار برای مخاطب تکرار می‌شود، تماشاچی ناخواسته از گوشش استفاده می‌کند و بخشی از دیالوگ‌ها را از پشت دوربین می‌شنود، انگار کسی پشت سرش و نه مقابلش سخن می‌گوید تا اینکه در نماهایی که مملو از بازیگر است، فضا شلخته به نظر نرسد و در عین حال که همه نقششان را بازی می‌کنند اما در هر مدیوم شات یا کلوز آپ، یک یا دو نفر قابل مشاهده باشند و مابقی حرف‌ها و خنده‌ها و گریه‌ها را تنها بشنویم و چهره بازیگران را در ذهنمان تصور کنیم و بدین سان شاید بتوان گفت هوشمندانه‌ترین بهره برداری از صدابرداری در فیلم‌های ایرانی، در این اثر صورت پذیرفته است. هرچند نمی‌توان انکار کرد برخی پارامترهای فیلم می‌رکرمی متاثر یا حتی کپی برداری از آثار خارجی است و خود سناریست و کارگردان نیز منکر این اثرپذیری نیست، اما به هر حال نمی‌توان از واقعیت گذشت که اگر در فیلمبرداری‌ها و تدوین به طور خاص کپی برداری‌هایی صورت پذیرفته نیز تلاش شده پروسه کولالیزشیون بر آن طی شود و در عوض آنکه قابی از زندگی سنتی ایتالیا چون برخی آثار فدریکو فیلنی را عیناً تداعی کند، توانسته این قاب را ایرانی کند و به خوبی تکنیک کارگردانان صاحب نام اروپای غربی را در خدمت این اثر ارزشمند درآورد. این رویکرد فاصله گرفتن از غرور و فراگیری و عدم ترس از بیان اینکه متاثر از کدام آثار متاثر بود، در صورت استمرار، قطعاً رضاخان گزیده کار را که در طول ۹ سال اخیر سه فیلم ارزشمند و نه ۹ فیلم متوسط ساخته، بیش از این بالا خواهد برد و بی‌شک هفتمین فیلم بلند این کارگردان ۴۵ ساله را با تحسین‌های بیشتری نسبت به این کله قندی که اکرانش حلاوت حبه قندی بر کام عوام و خواص نشاند، برای سینمای ایران بود، همراه خواهد کرد. با این حساب انتظار می‌رود او همچنان مسیر گزیده کاری و البته استقلالش را حفظ کند و اسفندماه سال ۹۲ یا ۹۳، فیلمش جشنواره را تکان دهد. «یک حبه قند» چون کارگردانش زبان سرخی داشت و به هیات داوران ضعیف و بعضاً ناکاربلد جشنواره فجر تاخت، دست خالی ماند و محتوایش از هر منظر که نگریسته شود، حداقل از «جرم» مسعود کیمیایی والا‌تر است، هرچند جرم هم حرف‌هایی برای گفتن داشت. با این حال اینکه آرم سیمرغ جشنواره در صدابرداری و صداگذاری، فیلمبرداری و بازیگر نقش اول زن که نگار جواهریان به خوبی از پسش برآمده به این فیلم اهداء نشده و یا نقش آفرینی دیگر بازیگران توانمند این فیلم از رضا کیانیان و سعید پورصمیمی گرفته تا ریما رامین فر و سهیلا رضوی به خوبی نادیده گرفته شده که به هر حال از تیم جواد شمقدری بیش از این نیز انتظار نمی‌رفت. با این حال نگاه گسترده مخاطب عام به چنین آثاری و فروش میلیاردی یک حبه قند قطعاً پاداشی خواهد بود به چنین فیلمسازانی که خودشان را غرق در کمدهای مبتذل نکرده‌اند و پاسخی به آنهاست که حتی امثال مجیدی و حاتمی کیا و می‌رکریمی به عنوان فیلمسازان انقلابی را نیز نمی‌توانند تحمل کنند که امید می‌رود تداوم داشته باشد. با این اوصاف، در آخر هفته‌ای که پیش رویمان قرار گرفته و پیش از پایان اکران «یک حبه قند»، طعمش را در کنار خانواده روی پرده سینماهای اطرافتان و نه سینمای خانگی بچشیم و به دیگران بچشانیم و نشان دهیم سلیقه ایرانی جماعت، آثار بازسازی شده بر اساس فیلم فارسی‌ها نیست و قدر اثر خوب را می‌دانیم تا دیگر کارگردانان نیز مجاب شوند، باید زمان و انرژی بگذارند و در ‌‌نهایت اثری را برای اکران مهیا نمایند که توهین به شعور نباشد و پس از تماشایش حسرت اسکناس‌هایی که به باجه بلیت فروشی داده‌اید نخورید؛ حسرتی که قطعاً پس از تماشای خانه باغ یزدی، لهجه‌های نیمه یزدی، مراسم پیش از عروسی و شادی‌هایش و بسیاری از رسم‌هایی که تنها تصویری سیاه و سفید از آن‌ها مانده و دیگر شیرین‌های این اثر نخواهید خورد و چه بسا همچون نگارنده برای بار دوم با گروهی دیگر به تماشای این فیلم ارزشمند و ماندگار بنشینید و مینیاتور خوش رنگی که بقایایش را شاید تا مدتی دیگر جز در موزه‌ها نتوانید بیابید را به خوبی سیر کنید.
لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: