روزهای زندگی روایت«قهرمانی» و «عشق» و «ایمان» است/«سرمایه» نباید به «اندیشه» دستور بدهد
ما خیلی داریم از روی دست دیگران نگاه میکنیم، نگاه بفرمائید، وقتی سرمایه را وارد سینما میکنیم نمیدانیم چطوری از آن استفاده کنیم، نهایتا کار به جایی میرسد که سرمایه به اندیشه دستور میدهد در حالی که اندیشه است که باید به سرمایه دستور بدهد چه کار کند و از چه مسیری برود، ما هنوز در این زمینه موفق نشدهایم و امیدوارم در آینده در این زمینهها موفق شویم، این مستلزم هدایت و پشتیبانی علمی – فرهنگی خیلی عمیقی است و باید توجه کرد که تنها کار فیلمسازان هم نیست...
کد خبر :
203779
سرویس فرهنگی«فردا»: بهتریین بهانه برای گفتگو با پرویز شیخ طادی اکران فیلم تحسین شده او یعنی
«روزهای زندگی » است. البته این گفتگو صرفا در وادی فیلم او باقی نماند بحث های فرهنگی و مسائل راهبردی آن هم مورد بحث قرار گرفت. حاصل گفتگوی ما با شیخ طادی روبروی شماست.
شما در زمان ساخت روزهای زندگی با سختیها و گرفتاریهایی مواجه شدید، در مقطعی شما بخاطر مشکلات مالی تولید فیلمتان را متوقف کردید، چرا فیلمی چنین باید با مسائلی سطحی و دم دستی مانند مشکلات اقتصادی مواجه شود؟ من فکر میکنم در بخش مدیریت فرهنگی آنقدر موفق عمل نکردهایم، ابتدا دنبال این هستیم که یک کار با پیروزی و سرانجام مثبت و موفق از بوته نقد و انتقادات در زمان پخش بیرون بیاید و بعد از آن حمایت شود و مدیران فرهنگی پشت آن بایستند، مدیران فرهنگی تلاشی نمیکنند برای این که کار موفقی به صورت جدی تولید شود، معمولا روند به این شکل است که مدیران فرهنگی منتظر
میشوند فیلمی موفق شود و بعد از این که موفق شد سعی میکنند از آن حمایت کنند، در واقع «نتیجهمحوری» جای «تکلیفمحوری» را گرفته است و باعث شده است عوارضی در حوزه فرهنگ ایجاد شود، اگر بخواهیم تکلیفمحورانه نگاه کنیم فضا عوض میشود، حمایتها عوض میشود و ما بر اساس تکلیفمان موظفیم که انتخابهای درست داشته باشیم، فیلمساز و عوامل واجد شرایط را با موضوع مناسب و با بودجه کاملا مناسب گرد هم آوریم، این میشود تکلیفمحوری، اگر نتیجهمحوری و به صورت آزمون و خطا برویم جلو، نتیجه این میشود که فیلمی مانند روزهای زندگی وقتی که خوب ساخته شد از آن حمایت میشود،
در صورتی که این فیلم، حمایت را در زمان تولید نیاز دارد، نه وقتی که ساخته شد، این یک تفکر است، اندیشه است. مدیران فرهنگی هنوز به هنرمندان شک دارند، مدیریت فرهنگی هنوز به نیروهای متعهد خودش در جامعه مشکوک است ، همین شک هم اجازه نمیدهد که آنها از صمیم قلب و با تمام وجود حامی فیلم ما باشند، آن وقت نتیجه این میشود که پس از ساخت اثری سینمایی، موجی را میگیرند دست خودشان. به عقیده خودتان، روزهای زندگی در ادامه کارهای قبلی شما، مانند «دفتری از آسمان»، «سینه سرخ»، «پشت پرده مه» و حتی «شکارچی شنبه» قرار میگیرد؟ ببینید، آنها هم به نوعی بحث انسان شناسی و انسان
محوری را مورد نظر قرار داده بود، در آنها هم مساله انسانی بود که در راه کمال و حرکت عمودی سرنوشت خود را روشن میکند، منتهی در فرم و قالبهای مختلف داستانی تفاوت داشت؛ حقیقت این است که خیلی قائل به چارچوبهای ریاضی و مهندسی نیستم، هرجایی که این مطلوب برآورده شود و احساس کنم نیاز جامعه است، در صورت وجود قصهای خوب، وارد عمل میشوم. آقای شیخ طادی، ظاهرا هر زمان که حضرتعالی با دغدغه مفهوم، کاری ساختهاید، هم در فرم و هم در محتوا توانستهاید کار بهتری را تحویل جامعه دهید، در این خصوص هم توضیح میدهید؟ فیلم «پشت پرده مه» در زمان خود فیلم بسیار مطرحی بود،
این فیلم البته هنوز هم زنده است و گاهی از ما دعوت میشود برای اکران آن در دانشگاههای مختلف و شهرهای مختلف حضور داشته باشیم و هنوز نمایش داده میشود و روی آن بحث وجود دارد، فیلمهایی که زنده میماند برای من خیلی مهم است که ارزش افزوده فرهنگی داشته باشند، یعنی زمان نداشته باشد و خودش را در چارچوبهای مختلف یک مقطع زمانی محدود نکند، اسیر لحن خاص و قبیلهای نباشد، این نشان میدهد که برای فیلمی مانند پشت پرده مه اتفاقی نیفتاده که این فیلم زماندار باشد، «پشت پرده مه» هنوز محبوب است و مخاطب دارد. فیلم «سینه سرخ» دیده نشد وگرنه فیلم محبوبی بود، هم «پشت پرده
مه» و هم «سینه سرخ» خیلی بازتابهای جهانی برای ما داشت، بازیگر کودک فیلم «پشت پرده مه» دو سال بهترین بازیگر کودک جهان شناخته شد، منتهی کسی از آن خبر نداشت، این فیلم در بیست و دو کشور به نمایش گذاشته شد، درجشنواره مالزی جزو پنج فیلم برتر جهان شناخته شد اما کسی از آن با خبر نیست، فیلم سینه سرخ در جشنواره دانشآموزان آلمان جایزه دانشآموزان نخبه را گرفت، خیلی از یهودیها و اسرائیلیها روی این جایزه تاکید داشتند و میخواستند این جایزه را خودشان بگیرند ولی نتوانستند، خب اینها منعکس نشده است، در ایران بر روی این فیلمها جو سازی و هیاهو نشده است، و گرنه
فیلمهای بسیار ضعیفتر و بسیار بیمحتواتر با جنجالهای رسانهای بزرگ میشوند، البته بزرگ بی محتوا، یعنی مثل بادکنک باد میشوند، ولی هیچ وقت به صورت واقعی نفس نمیکشند و حضوری ندارند. فیلم «شکارچی شنبه» در شکل بیرونی و جهانی بسیار مورد توجه قرار گرفت، آنها که با تفکر، اندیشهها و مولدهای اندیشه صهیونیسم آشنا بودند بسیار این فیلم را پسندیدند و اصلا این فیلم را میشناختند، اما در ایران ما زمانی به سراغ فیلمی میرویم که هیاهو ایجاد میکند، فیلمی که هیاهو درست نکند مورد توجه قرار نمیگیرد و کمتر دیده میشود. به نظر من در مجموعه کارهایی که شما
ساختهاید، نگاه عارفانهای وجود دارد، معمولا توی آثار شما، نوعی بینش الهی وجود دارد، به نظر من این مساله در اثر اخیر شما به صورت جدیتر مشاهده میشود، یعنی نابینا شدن امیرعلی در آن برهه حساس و نگاهی که مبتنی بر بینایی الهی و حقیقی است پس از نابینایی او شکل میگیرد، این نگاه عارفانه ناشی از کدام ایدئولوژی است؟ در مفاهیم اسلامی آنقدر تعاریف عارفانهای از انسان، شهادت، ایثارگری، جانبازی و... درتمامی شرایط از جمله شرایط اضطراری مانند جنگ، شرایط طبیعی و... وجود دارد، این مفاهیم درونی است و گاهی شکل بیرونی آن نیز دیده میشود، جهان بینی هرکسی که مبتنی بر عشق
به خداوند باشد و تلاش کند برای این که به کمال برسد و زندگی را در مسیر نور و کمال تعریف کند، طبیعی است که این نگاه در آثار او هم دیده میشود، این جزو اعتقادات من است و خیلی هم دوست دارم یک قهرمان را از چند منظر ببینم، او را امتحان کنم، ببینم اگر قهرمانم کور میشود از ایمانش و عشقش به خدا کمتر میشود؟ آیا از مسیرش پشیمان میشود؟ میخواهم ببینم اصلا این قهرمان در چه شرایطی میتواند عاشق بماند؟ آیا شرایط محیطی اصالت پیدا میکند؟ اصلا اصالت انسان به چشم و گوش اوست یا به روح او؟ این ها دغدغههایی است که من در بوته آزمایش شخصیتهایم میاندازم و از منظر عدل
الهی نگاه میکنم به مخلوقاتش؛ معمولا میکوشم از این منظرها نگاه میکنم و سعی میکنم از زاویه خودم نگاه نکنم. مرتبطترین نهاد دولتی به فیلم روزهای زندگی، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی بود، اما از قرار معلوم، آنگونه که شایسته بوده این نهاد به این فیلم توجه نشان نداده است، از سویی، فیلم شما با مفهومی کاملا انسان دوستانه و با نگاهی الهی ساخته شده و از سوی دیگر، این فیلم در تعریف فیلمهای اپوزیسیون قرار نمیگیرد تا نهادهای دولتی به این بهانه از آن حمایت نکنند، بنابر این علت این بیتوجهی از نظر شما به عنوان کارگردان روزهای زندگی چیست؟ آیا شما انتقادی
به نهادهای مرتبط دارید؟ معمولا سازمانها، تشکیلات، ارگانها و نهادها مراسم افتتاحیه جوایز جنبیئی را برگزار میکنند و طی آن از فیلمهایی که در حوزههای فعالیت آنها ساخته شده است و ساخت آن فیلم میتوانسته از نظر فرهنگی آن حوزه را ارتقا دهد، با اختصاص جوایزی سعی میکنند از این منظر، نقش خودشان را ایفا کنند ولی برای من از اینجا سوال ایجاد شد که چطور نظام پزشکی کشور، دانشگاههای پزشکی، خود وزارت بهداشت و... با فیلم روزهای زندگی اینطور منفعلانه برخورد کردند؛ اصلا اینها این فیلم را ندیدند.
خیلی برای ما سوال شد که چرا بهداشت و درمان که خیلی بیشتر از مراکز دیگر نیاز به فرهنگسازی دارد، با اثری هنری که در این عرصه فرهنگسازی میکند تا به این حد خنثی برخورد کرد، هیچ نگاهی به این فیلم نکردند، احساس کردم در یک وزارتخانه، ممکن است یک وزیر نسبت به خودش ظلم نکند اما در حق آحادی که با این وزارتخانه سر و کار دارند با بیتوجهی به این گونه از فیلمها دارد ظلم میکند، در واقع دارد به فرهنگسازی بیتوجهی میکند. در صورت ظاهر ممکن است احساس ضرورت نکند اما واقعا در حوزه درمان و پیشگیری و روابط بین پزشکان، پرستاران، پرسنل و بیماران ضرورت کار فرهنگی وجود
ندارد؟ من توقع داشتم از قشر تحصیلکرده و با تجربهی پزشکان تا نسبت به این فیلم فعالتر و آگاهانهتر برخورد کنند، متاسفانه این اتفاق نیفتاد؛ حیف هم بود چرا که میتوانست مشوق کارگردانان و تهیه کنندگان دیگر باشد تا در این حوزه کارهای دیگری کنند، اصلا خود جامعه پزشکی و سلامت میتوانست سرمایهای را تشکیل دهد که به کارهای فرهنگی این چنینی ارتباط پیدا کند، بعد در کنار اینها، خواستهها و ضرورتهای خودشان را هم به سینما اعلام کنند، به بهانه روزهای زندگی وزارت بهداشت میتوانست وارد حوزه سینما شود و از سینما کمکهای بسیار جدی و خوبی بگیرد، اما این اتفاق
نیفتاد، توقع دیگری هم نبود، فقط توقع ما از جامعه بهداشت و سلامت و پزشکان، کار در این زمینه بود. شما زمانی که فیلمتان را میساختید نترسید که در دام شعارزدگی بیفتید؟ من از هر ترسی که بازدارنده است پرهیز میکنم، یعنی اگر بخواهم بترسم طبیعی است که کاری را شروع نکنم و در منزل بمانم، برای غلبه بر این ترس راهکارهایی پیدا میکنم، میگردم در پی این که این ترس و نگرانی وارد این حوزه نشوم در واقع می کوشم این مشکلات را حل کنم و بروم جلو، تا حالا هم از سوژهای نترسیدم، اجازه ندادهام این ترس وارد کار من شود، توکل به خدا کردهام و کارم را انجام دادهام و به
حداقلهایی هم رسیدهام. شما در تعریف مرزهای میان هنر متعهد و هنر روشنفکری، هنرمندی متعهد به حساب میآئید و به عقیده من نگاه متعهدی که شما دارید را میتوان به وضوح در کارهایتان دید، به نظر شما چرا سینمای متعهد نتوانسته است با آثار فاخرش، اقبال عمومی مخاطبان را به خود معطوف کند و کاری کند که بخش بزرگی از جامعه که عموما جزو طبقه خاص هم به حساب نمیآیند و عامه را تشکیل میدهند با کارهای سینمایی مطلوب و باکیفیت ارتباط برقرار کند؟ آیا توانستهایم سطح سلیقه عمومی مردم را آنقدر بالا ببریم که با این آثار ارتباط برقرار کنند؟ نه، ما موفق عمل نکردهایم، به این
دلیل که در این حوزهها سرمایهگذاریهای کافی و متناسب با این خواستهها انجام نشده است، ما خیلی داریم از روی دست دیگران نگاه میکنیم، نگاه بفرمائید، وقتی سرمایه را وارد سینما میکنیم نمیدانیم چطوری از آن استفاده کنیم، نهایتا کار به جایی میرسد که سرمایه به اندیشه دستور میدهد در حالی که اندیشه است که باید به سرمایه دستور بدهد چه کار کند و از چه مسیری برود، ما هنوز در این زمینه موفق نشدهایم و امیدوارم در آینده در این زمینهها موفق شویم، این مستلزم هدایت و پشتیبانی علمی - فرهنگی خیلی عمیقی است و باید توجه کرد که تنها کار فیلمسازان هم نیست، به نظرم
کار اصلی باید خط دهی و رشد و تعالی سینما باشد، این قشر نیازمند ترکیب نخبههای مختلف در حوزههای مدیریتی است، ما در حوزههای مختلف فرهنگی فقط مدیر فرهنگی لازم نداریم، بلکه نیازمند علومهایی هستیم که سینما با آنها تقاطع پیدا میکند، ما باید جامعه شناس در تیمهای مدیریت فرهنگیمان داشته باشیم، باید کارشناس فقه داشته باشیم، باید فیلسوف داشته باشیم، اساسا باید متخصصین علوم مختلف را در مدیریت فرهنگی داشته باشیم تا بتوانند برنامهریزی دقیق و بلند مدت بکنند، کسانی که بتوانند آینده جامعه را درست ببینند تا بتوانند بر اساس خط حرکت، جامعه محصولات فرهنگی
مناسب تولید کنند.
این که همه باید توقعات از فیلمساز یا نویسنده باشد این اشتباهی بزرگ و فاحش است، دنیا با منافعی تحت عنوان منافع ملی و منافع کارتلی دارند کارهایی این شکلی انجام میدهند و متخصصان آنها از کارشناسان، جامعهشناسان، غربشناسان، شرقشناسان، استفاده میکنند، اصلا از حوزههای علوم انسانی از نخبگان و فرهیختگانشان دعوت میکنند، ما اما این کار را نمیکنیم، تمام بار را انداختهایم بر روی فیلمساز و هنرمند و تمامی محصولات را هم از او میخواهیم، در صورتی که این یک اشتباه بسیار بزرگ است. مساله خاصی را مد نظر دارید که در پایان بفرمائید؟ میخواهم چیزی را به
مدیران فرهنگی و تصمیمگیرندهها تذکر بدهم و توصیه کنم، هنرمند زبان بسته، هنرمندی که در حوزه سیاست اجازه ورود نداشته باشد، هنرمندی که بدون اطلاعات نگهداری شود، هنرمندی که از پژوهشهای مورد نیاز جامعه دور نگاه داشته شود، این هنرمند قابلیت استفاده ندارد و به صورت اتوماتیک وارد حوزههایی میشود که با اندیشه خیلی سر و کار ندارد یا به مسائل اجتماعی چیپ ورود پیدا میکند، حتی نمیتواند طرح موضوع مناسبی انجام دهد چرا که از حوزههای تحقیق و پژوهش دور نگاه داشته شده است و البته یک جورهایی نامحرم محسوب میشود، این رویه باید عوض شود، هنرمند زبان بسته و چشم و
گوش بسته به درد ما نمیخورد، هنرمندی به درد ما میخورد که کاملا در معرض اطلاعات و وقایع قرار داشته باشد، اتفاقا باید دعوتشان کنیم و مسائل کلان کشور را به آنها انعکاس دهیم و توجیهشان کنیم، بعد از آنها درخواست کنیم و از آنها توقع داشته باشیم. در حال حاضر توقعی که نظام از هنرمندان دارد کاملا توقع به جایی نیست، مطلقا توجه به جایی نیست چون کاری برای هنرمند نکردهایم، حتی کارهایی مانند معاش و بیمه و کارهای پایهای هنرمندان را هم نکردهایم، فضای حداقلهای زندگی را برای آنان آماده نکردهایم چه برسد به فضای علمی و پژوهشی که اصل و مرجع یک هنرمند است.
********************
آقای شیخطادی ایده ساخت روزهای زندگی از کجا آمد؟ هزار بار این سوال پرسیده شده است [خنده]، این فیلم از بیمارستانهای صحرایی و فعالیتهای پزشکان ایده گرفته است و بر اساس خاطرات و وقایعی که در این میان اتفاق افتاده است، شکل گرفته. فیلم شما، فیلمی متعهد است و به مفهومی الهی - انسانی اشاره کرده که وارد هیچ دسته بندی جناحی و حزبی نمیشود، این مفهوم الهی - انسانی در همه جای دنیا هم تعریف دارد، با این حساب چرا فیلمی در این رده، در قیاس با فیلمهای سیاسی مورد توجه رسانهها قرار نگرفت؟ منظورتان از اقبال، اقبال عمومی است یا اقبال سیاسی و رسانهای؟ در مورد اقبال
رسانهای باید توجه کرد که نبردی فستیوالی در دنیا وجود دارد و اهدافی را هم دنبال میکند، فستیوالهای جهانی از کشورهایی که به زعم آنها کشورهای جهان سومی هستند انتظاراتی دارند و آن انتظارات این است که این فیلمها با دیدگاهها و سلایق خودشان منطبق باشد. این است که اگر این فیلم واجد شرایط مورد نظر آنها باشد و نظرات آنان را برآورده کرده باشد، برجستهتر خواهد شد و طبیعتا دیده خواهد شد، البته باید توجه داشت این یک بخش از اقبال عمومی است، به این نکته هم باید اشاره کرد که غالبا اقبال عمومی خارج از کشور سیاسی است، البته آنهم یک جور دیپلماسی است که بر اساس
منافع ملی کشور مورد نظر و فستیوال مورد نظر شکل میگیرد؛ در سطح تعریف منافع ملی آنها، جهان سوم باید جهان سوم باقی بماند و چیزی در کنار جهان اول وجود نداشته باشد که به منافع اقتصادی و سیاسی آنان لطمه بزند. در شاخه فرهنگی، آن ها به صورت جدی دارند این فعالیتها را دنبال میکنند و این گونه از فیلمها را در جهان سوم ترویج میدهند تا از این جریانات بهرهبرداری کنند، طبیعی است که فیلمهایی که برگزار کنندگان این فستیوالها از کشورهای جهان سومی مطالبه میکنند نمیتواند دارای تکنیک خیلی بالایی باشد یا خیلی صادقانه ساخته شده باشد و از سیاهنمایی و انتقاد دور
باشد، معمولا برگزار کنندگان این فستیوالها از آنجا که اهداف خود را تعریف کردهاند، به صورت هدفمند در این حوزه حرکت میکنند و ما هم توقعی از آنها نداریم.