عدم تعهد و تهدیدات نوین جهانی
کد خبر :
218526
جنگ سرد سرآغاز تحولات عمده ای در عرصه روابط بین الملل به حساب می آید. چیزی بیش از 60سال پیش زمانی که جهان در گیر منازعات میان بلوک های متخاصم برآمده از جنگ جهانی دوم بود، ملت هایی آرزومند برخورداری از حقوق اولیه و بدیهی بودند که در طول تاریخ حیاتشان، نظام های مستکبر جهانی با زور از آنها سلب کرده بودند؛ حقوق مسلمی همچون عدم تجاوز، همزیستی مسالمت آمیز، عدم دخالت و احترام به تمامیت ارضی یکدیگر که امروزه در آستانه برگزاری شانزدهمین اجلاس کشور های غیر متعهد در ایران، نیازمند بررسی و وارسی بیشتر است. از منظر تحول شناسی سیاسی، وقوع انقلاب اسلامی ایران نقطه ی عطفی در تخصصی سازی و پیشرفت گفتمان های عدم تعهد جنبش به حساب می آید. با عضویت ایران در جنبش زمینه تحقق بیشتر عدم وابستگی به هر کدام از بلوک های شرق و غرب ، قالبی نوتر یافت و تاثیر گسترده ای نیز بر کیفیت مباحث مطرحه شده در اجلاس فراهم شد. صحبتی که در ادامه مطالب با اشاره به بحث تهدیدات نوین مطرح خواهد شد. اعتقاد نگارنده این سطور این است که امروزه تهدیدات جهانی و حوزه های مفهومی آن دچار پیچیدگی های فراتر از آن چیزی است که بنیان گذاران اولیه جنبش عدم تعهد سعی
می کردند در قالب اصول اولیه، از آسیب های آن بدور بمانند. نمونتا تهدیداتی که با عبور از مرزهای رسمی و ایجاد تغییرات ساختاری در بنیان های هویت ساز جمعی کشور ها، سبب ساز شکل گیر ناخواسته ی وابستگی و تعهد و سرسپردگی اجتماعی، شده است. تسلط تکنولوژیک و رسانه ای سلطه جویان بین المللی، با مفهوم قدرت و جنگ نرم امر نوین و شناخته شده است که رد پایی در گذشته استثمار ملت ها ندارد. در حالی این قالب نرم هویت خود را متکاملتر می کند که قالب سخت افزاری نیز خود را در تحریم، فشار، مداخله و نهایتا جنگ نشان می دهد. تهدیدی که بیشتر اعضای جنبش غیر متعهدها با آن دست به گریبان هستند. این شیوه و شکل تهدید در خصوص جمهوری اسلامی ایران به خوبی مشاهده می گردد. مواضع عدم تعهد ایران، فشارها و تهدیداتی را در عرصه بین المللی ایجاد کرده است که میتواند بعنوان تجربه برای تمام کشور های عضو مورد مطالعه و بررسی قرار گیرد. سیاستگذاری فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی ایران در قبال تهدیدات نرم و سخت کشور های سلطه گر خود را در قالب بیداری اسلامی و اقتصاد مقاومتی ای نشان داده است که دارای وجوه داخلی و بین المللی است. بصورت ملموس تر بیان این تجارب
ایران برای کشور های غیر متعهدی که امروز برای شکست سیاست های سلطه طلبانه آمریکا و کشورهای دیگر، در ایران حضور یافتند، خالی از لطف نیست. چنان که گفتیم تهدیدات ایران در چهار حوزه ی فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی با ابزارهای نرم و سخت مورد دقت سلطه گران است که بصورت اشاره به هر حوزه، راهکار های ایران در عبور از هرکدام از آنها را بیان می کنیم. الف- حوزه فرهنگی: نظام سلطه با برخورداری از ابزار های فرهنگی همچون ماهواره ها، پایگاه های مجازی، تبلیغات فرهنگی و ... سعی در ایجاد ضربه های فرهنگی و به چالش کشاندن حوزه ارزش ها و هنجار های جامعه ایران را دارد تا بتواند از این مسیر با تسلط بر شاهرگ های هویتی جامعه، وابستگی جمعی و نسبتا پایداری را در تمام سطوح ایجاد کند و نیاز های جامعه را با تغییر ارزش ها و هنجار ها به نفع تولیدات و صنایع خویش تغییر دهد. اینکه در این مبارزه کشور ما، چقدر موفق بوده است، نیازمند گذر زمان و تحلیل های چند بعدی است اما هوشیاری و درایت نظام سیاستگذاری کشور، بیشتر تهدیدات فرهنگی بیگانگان را با شکست مواجه ساخته است. تاکید بر اصول ارزشی و دینی از یک طرف و اصول هویت ملی از طرف دیگر سنگ بنای تمام
اقداماتی است که جمهوری اسلامی ایران در برابر تهدیدات فرهنگی برداشته است. لازم است که کشور های عضو جنبش با دقت در تجربه فرهنگی ایران، با آگاهی بخشی جوامع خویش از شیوه های نوین سلطه، از آسیب های اینچنی حفظ محفوظ بمانند. ب- حوزه اجتماعی: استواری و پایداری هر کشور در حفظ عدم تعهد، به ثباتی بستگی دارد که در جوامع آنها و کانون های حساس شان، همچون خانواده ها قرار دارد. نظام سلطه با نشانه رفتن کانون پر ثبات خانواده ایرانی از طریق برنامه های زننده ماهواره ای، سعی در نابودی آن و در نهایت تضعیف حاکمیت کشور بواسطه نداشتن پایگاه های اجتماعی و مردمی را دارد و این سیاست را نیز به طور حتم در دیگر کشور های عضو با سیاست های فرهنگی و اجتماعی خویش دنبال می کند. آموزش خانواده ها در خصوص خطرات ناشی از تاثیرات ماهواره ها بر فرزندان و والدین و خطرات ناشی از آن از یک سو و ترویج فرهنگ ارزشی و هنجاری خود جامعه، از سوی دیگر، بهترین راهکار در مبارزه با غرب زدگی اجتماعی جوامع است. حوزه اقتصادی: نظام سلطه زمانی که نتواند با ابزارهای فرهنگی و اجتماعی یک جامعه یا ملت را به قید بندگی خویش در بیاورد عموما از ابزار های سخت بهره میبرد که
بخشی از آن به حوزه اقتصادی مربوط است. عموما دولت ها، در خصوص شرایط حاکم بر فضای اقتصادی خویش محتاط تر عمل می کنند و این احتیاط بدین واسطه است که هر گونه آسیبی که از این مجرا به جامعه وارد گردد تمام بخش بخصوص اقتصاد خانوارها را با مشکل روبرو می سازد و نهایتا دامن زده شدن به این مسائل می تواند حیات سیاسی یک کشور را با تهدید جدی مواجه سازد. استکبار جهانی امروز از قدرت اقتصاد در حیات سیاسی جوامع آگاهی کامل دارد و لازم است که کشور های عضو نیز از نقاط ضعف و قوت خویش در عرصه های اقتصادی آگاهی داشته باشند تا بتوانند با بهره برداری از رویکردها و استراتژی های مناسب از فشار ها و تنش های ایجاد شده بر حوزه اقتصادی خویش بکاهند. جمهوری اسلامی ایران بعد از وقوع تحریم ها، با شناختی که از نقاط ضعف و قوت اقتصادی خویش داشت به سمت کاهش وابستگی از درآمد های نفتی و خام فروشی مواد طبیعی خود، حرکت کرده و سیاست اقتصاد مقاومتی را در چند سال گذشته با شعارهای اقتصادی که هر ساله مطرح شده است، را دنبال می کند. در حال حاضر جمهوری اسلامی ایران نمونه موفق کشوری است که توانسته است با همت و توان خویش عدم تعهد را در قبال زورگویان بین المللی
به اثبات برساند و از این مجرا خود را بعنوان الگوی غیر متعهد به جهانیان معرفی کند. خطر تهدیدات اقتصادی با شکستی که در بازار های پولی امریکا و اروپا شکل گرفته است، ضرورت هم گرایی اقتصادی کشور های عضو را بیشتر از پیش می طلبد تا از این مجرا با داد و ستد داخلی با یکدیگر خود را از تبعات اقتصاد سرمایه داری و امپریالیسم حفظ کنند. حوزه سیاسی: تجربه اثبات کرده است زمانی که دول استعمارگر نتوانند با شیوه های پیش گفته، به نیات شوم خود دست پیدا کنند از ابزار های نظامی و سیاسی بهره برداری می کنند. که نمونه ی بارزآن را در کشور سوریه می توان مشاهده کرد. همین تهدیدات به کرات در خصوص ایران نیز در رسانه های آنها مطرح شده است و همواره در کنار دیگر گزینه ها گوشه چشمی به استفاده از این گزینه، نیز دارند. راهکار عبور و ایستادگی در برابر چنین تهدیداتی به طور قطع در همبستگی نهفته است که اعضای جنبش عدم تعهد می توانند با یکدیگر در خصوص آن با هم به تفاهم برسند. جهان امروز با بیداری اسلامی خویش فریاد استقلال خواهی ملت ها را به گوش مستکبران جهانی رسانده است و همچون سیل خروشانی هر سدی را که در برابر آن ایستادگی کند، درهم خواهد شکست.
گسترش و اشاعه اندیشه های اسلامی و آزادیخواهانه به تمام نقاط جهان رسالتی است که بر دوش تمام اعضای جنبش عدم تعهد قرار دارد تا از این مسیر بتوانند در مقابل تهدیدات سیاسی و نظامی بلوک سرمایه داری جهانی ایستادگی کنند. شاید امروز، شخصیت هایی همچون جواهر لعل نهرو، احمد سوکارنو و... در قید حیات نباشند اما سنگ بنایی که برای عدم تعهد در دنیا برپا گذاشتند، با شوری که در اجلاس تهران وجود داشت، استوارتر و پویاتر از قبل است. جنبش عدم تعهد به طور قطع آینده ای بسیار درخشان تر از گذشته در پیش روی خود دارد. امروز دیگر کشور های عضو جنبش، عقب مانده و جهان سومی محسوب نمی شوند، بلکه توانایی ها آنها در گذر زمان تغییرات اساسی داشته است. اکثر آنها با سطح بالایی از رشد منابع انسانی، اقتصادی و نظامی در جایگاهی ایستاده اند که توانایی حتمی مقابله با تهدیدات را در خود احساس می کنند و این مهمترین شرط موفقیت و پیروزی آنها محسوب می گرد.