دیوار بلند بی اعتمادی در دانشگاه

حسین کرمانی

کد خبر : 221318

حسین کرمانی:چرا توسعه پیدا نمی کنیم؟ این سوالی اساسی است که بسیاری از ما از خود می پرسیم و و هر یک نیز دلایل متعددی برای آن داریم. یکی از طبقاتی که بیشتر خود را درگیر با این مسئله و لزوم پاسخگویی به آن می بیند و می داند، طبقه دانشگاهی، اعم از استاد و دانشجو است. طبقه ای که به حکم هویت ذاتی اش همواره در پی پرسشگری و یافتن پاسخ است. از اینجاست که نقش این طبقه در توسعه یافتن کشور رنگ دیگری بخود می گیرد.

یکی از مفاهیمی که در دهه اخیر وارد علوم انسانی شده و مفهوم بسیار کاربردی ای نیز می باشد، سرمایه اجتماعی است. اغلب نظریه پردازان سرمایه اجتماعی را تسهیل کننده توسعه و پیشرفت یک جامعه می دانند و بر تلاش برای ارتقای آن تاکید دارند. از طرف دیگر تحقیقات نشان داده است که این مفهوم با مفاهیمی دیگر مانند مشارکت مدنی که موجبات فعال شدن هر چه بیشتر شهروندان در جامعه برای حل مشکلات و مسائل جمعی است، ارتباط نزدیکی دارد و افزایش آن باعث افزایش مشارکت مدنی نیز می شودو بنابراین سرمایه اجتماعی اهمیتی دو چندان پیدا می کند.

اما سرمایه اجتماعی چیست؟ بطور خلاصه می توان گفت که نظریه پردازان معتقدند سرمایه اجتماعی مجموعه ای از روابط است که حمایت های لازم را در مواقع مختلف برای فرد فراهم می کند. آنها همچنین سه جزء اساسی را برای این مفهوم برمی شمرند که عبارت است از: شبکه ها، هنجارها و اعتماد اجتماعی.

حال پاراگراف های بالا در کجا به هم ارتباط پیدا می کند؟ حقیقت این است که هنگامی که جامعه ای می خواهد راه دشوار توسعه را بپیماید بایستی در گام های اول سرمایه اجتماعی افراد آن بالا برود. منطقی به نظر می رسد که این سرمایه اجتماعی در محیط دانشگاهی و بین اساتید و دانشجویان بالاتر از میانگین جامعه و در سطح مطلوبی باشد، چرا که این قشر تحصیلات و مطالعه بالاتری دارند. از سوی دیگر همانطور که در بند نخست اشاره کردم، اعضای این طبقه اغلب با پرسش عدم توسعه یافتگی و راه های رسیدن به توسعه درگیرند.

اما وضعیت در ایران چگونه است؟ تاکنون تحقیق جامع و قابل اعتنایی در خصوص سرمایه اجتماعی طبقه دانشگاهی صورت نگرفته است اما بنا به تجربه می توان گفت که سرمایه اجتماعی در این قشر نیز، مانند کل جامعه ایران پایین است.

از عنصر اعتماد شروع می کنم. در محیط های دانشگاهی ایران اساتید به دانشجویان و بالعکس اعتماد ندارند. تا جایی که اگر دانشجویی از استادی یکی از مقالات چاپ نشده وی را بخواهد بعید بنظر می رسد استاد مقاله را در اختیار وی قرار دهد و همینطور در مواردی نیز دیده شده است که متاسفانه برخی از کسانی که عنوان استاد را یدک می کشند مقالات و پروپوزال های دانشجویان را برداشته و به نام خود منتشر کرده اند.

در مورد اعتماد دانشجویان به یکدیگر نیز وضعیت تقریبا به همین شکل و حتی بدتر است. اگر از دانشجویی پایان نامه وی یا مقاله چاپ نشده اش را بخواهید، احتمال پذیرش درخواست شما در بهترین حالت چیزی نزدیک به صفر است. تجربه نویسنده نشان داده اولین فکری که در این شرایط به ذهن طرف مقابل می رسد این است که شما قصد کپی کردن کار وی را دارید. در حالیکه اساسا علم با به اشتراک گذاشتن نظرات و نوشته های متعدد است که پیش می رود و تولید می شود، اما ما شاهد این قضیه در دانشگاه های ایران نیستیم. در اینجا نه تنها کسی اعتقادی به به اشتراک گذاشتن کارهایش ندارد بلکه همگان آنها را چونان گنجی نایاب در هزار لایه مخفی می کند تا مبادا دست کسی به نوشته هایشان برسد، غافل از اینکه با اینکار در وهله اول خود را از دانستن نظرات دیگران و پیشرفت کارشان محروم کرده اند.

در مورد اعتماد اساتید به یکدیگر نیز به دلیل آنکه در این موقعیت نبوده ام، نمی توانم اظهار نظر دقیقی داشته باشم اما حداقل ماجرا این است که کمتر استادی یافت می شود که به کتابها و مقالات اساتید دیگر ارجاع بدهد و این مسلمل نمادی از بی اعتمادی است.

برای این بی اعتمادی در سه سطحی که در بالا به آنها اشاره کردم دلایل متعددی می توان برشمرد. یکی از این دلایل می تواند این باشد که در ایران و در جامعه دانشگاهی هم، افراد احساس می کنند با به اشتراک گذاشتن کار خود تسلط و انحصار خود را در آن حوزه خاص از دست می دهند. در حالیکه اگر فرد خود را بروز نگه دارد و ایده های جدید پیدا کند هیچگاه دیگران موقعیت او را تصاحب نخواهند کرد؛ قطع یقین هستند و بوده اند دانشجویان و اساتیدی که کار دیگران را بی اجازه کپی و منتشر کرده اند، اما نه آنها و نه صاحبان اصلی آثار توجه ندارند که دامن زدن به این بی اعتمادی بدتر است. چرا که وقتی فردی کاری را می دزد در وهله اول به خود خیانت کرده و راه پیشرفت و انجام کارهای جدید و رسیدن به ایده های تازه را بر خود بسته است مثال این افراد مثال آنهاست که تا نوک بینی خود را بیشتر نمی بینند و تنها نهایتا به چاپ مقاله ای دزدی شده دلخوش اند، غافل از آنکه عالمان واقعی اینها را به هیچ می انگارند.

در نهایت می توان گفت که بی توجه به دلایل ممکن، قشر دانشگاهی ما اگر خواهان توسعه است باید ابتدا از خود شروع کند و درها را باز بگذارد و با ایجاد محیطی که در آن افراد به هم اعتماد و سرمایه اجتماعی بالایی دارند اولین قدم ها را در راه توسعه بردارد.

لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: