آنچه فرانسه ترجیح میدهد فراموش کند!/ از واقعه فاشودا تا افتضاح رواندا
کشتار دسته جمعي دهشتناک تونسيها توسط قبيله هوتوها در سال 1994 لکه ننگي براي فرانسويها بهشمار ميآيد چراکه آنها در منازعه پيش از آن در اين کشور دخالت داشتند. اينگونه گفته ميشود که فرانسه، سربازان رژيم را در کشتار و قتل عام نزديک به يک ميليون نفر مسلح کرده و به آنها آموزش دادهاند. زماني که کشتارها آغاز شد؛ نيروهاي فرانسوي تقريبا هيچ اقدامي براي جلوگيري از اين قتل عام صورت ندادند و تنها به تامين امنيت شهروندان خود بسنده کردند.
آخرين تاخت وتاز نظامي فرانسه در کشور مالي با هدف بيرون راندن گروه های مرتبط با القاعده مستقر در شمال اين کشور است. فرانسه همچنين ممکن است قادر باشد دشمنان خود را طي يک رشته عمليات هماهنگ و يکپارچه زميني و هوایي پراکنده کند اما با ثبات سازي کشور مالي چالش بسيار بزرگ تر دولت باماکو است که در جريان يک کودتاي نظامي در ماه مارچ از قدرت ساقط شد و عملا يک دولت ضعيف و ناکارآمد به شمار مي آيد، اين در حالي است که دشمنان نظامي اين کشور به خوبي قادر هستند که خيلي زود وضعيت اين منطقه را به يک آتش سوزي بزرگ تبديل کنند.
اين مساله که چطور اين منازعه پايان مي يابد مساله اي است که هم شهروندان فرانسوي و هم مالي نااميدانه خواهان پاسخي براي آن هستند. نگاهي به تاريخ، پاسخ هاي چندگانه اي را براي اين سوال ارائه مي دهد: در قرن نوزدهم، فرانسه به دفعات متعدد با غرور و گستاخي تمام در بخش هاي وسيعي از آفريقا ظاهر شد و موجب خسارات زيادي به اين مناطق شد.
آن چه در پي مي آيد بخش هایی از آن چيزي است که شايد فرانسوي ها ترجيح مي دهند فراموش کنند:
حمله ناپلئون به مصر
در يک برنامه براي تضعيف موقعيت انگلستان در هند، فرانسه در دوران ناپلئون بناپارت و در سال 1798 به مصر حمله کرد و مملوک مستقر در آن سرزمين را در نبرد معروف به اهرام شکست داد و به طور موقت در قاهره ساکن شد. همراه با ناپلئون، در جريان اين حمله نه تنها سربازان، بلکه دانشمندان و محققين حضور داشتند. اما اين تاخت و تاز نظامي چندان طول نکشيد و ارتش ناپلئون با حمله مشترک نيروهاي انگليسي و ارتش عثماني به ويژه در دريا شکست خورد و مجبور به بازگشت به خانه در سال 1801 شد. از اين رو مصر بار ديگر به دامان امپراطوري عثماني بازگشته و دست انگلستان در منطقه نيز قدرتمند تر شد و فرانسه حتي يکي از مشهورترين اکتشافات باستان شناسي به نام «سنگ رزتا» را نيز از دست داد.
جنگ الجزاير
فرانسه در سال 1830 يکي از گران ترين پروژه هاي امپرياليستي خود را به اجرا گذارد: فتح الجزاير. در سال 1848، ده ها هزار شهروند اروپایي از سوي ديگري از درياي مديترانه روانه الجزاير شدند و اين سرزمين را جزو مهم و اصلي فرانسه اعلام کردند. اما تسخير الجزاير بدون تبعات باقي نماند و حملات متقابل گسترده اي را در پي داشت. اين مقاومت ها اغلب در قالب گروه هاي سوفي و مبارزين بربر بود که مشهورترين آن ها عبدالقادر بود که در حملات چريکي متعددي خسارات زيادي به فرانسوي ها وارد کرد. در سال 1835 نيروهاي عبدالقادر براي يک دسته نظامي از سربازان فرانسوي کمين کرده سپس در طي يک حمله غافلگيرکننده صدها تن از آنان را کشتند. يک دهه طول کشيد تا فرانسوي ها توانستند عبدالقادر را دستگير کنند و او را به سوريه تبعيد کنند. اما ميراث مبارزين عبدالقادر ادامه يافت و وي را يکي از قهرمانان ملي اين کشور ساخت و وي را به شخصيتي الهام بخش براي انقلابيون سده 20 در الجزاير تبديل کرد. مبارزين الجزايري همچنان مقاومت کردند و از طريق اقدام به عمليات ها و شورش ها و بمب گذاري و نيز آدم ربایي موفق شدند که فرانسوي ها و نيز در حدود يک ميليون اروپایي را در سال 1962 از کشورشان بيرون کنند.
واقعه فاشودا
اين واقعه يکي از آشکارترين تلاش هاي امپرياليستي اروپا در آفريقا بود. همه سرزمين هاي ساحلي آفريقا در آن زمان توسط يک يا چند قدرت اروپایي بلعيده شده بود و فرانسه و انگلستان هر دو روياي امپراطوري هاي بين قاره اي- انگلستان از شمال تا جنوب يعني از کیپ تاون تا قاهره و فرانسه از داکا تا جيبوتي در درياي سرخ- را در سر مي پروراندند. اين بلندپروازي هاي دو رقيب سرانجام در سال 1898 سرانجام با يکديگر برخورد کردند و نيروهاي واکنش سريع انگلستان با نيروهاي واکنش سريع فرانسه در فاشودا در جنوب سودان با هم روبه رو شدند. سربازان فرانسوي که غيرمسلح بودند و هزاران مايل از پايگاه هاي لجستيک خود دورتر بودند، مجبور به عقب نشيني شدند. اين واقعه براي هميشه در اذهان فرانسوي ها باقي ماند و اصطلاح «سندرم فاشودا» نيز مرتبط با اين واقعه تاريخي است و در واقع خواست تاريخي فرانسوي ها در طول دهه ها براي تسلط و نفوذ در آفريقا را روشن مي کند.
شورش کائوسن
گر وه قومي طوارق، که يک گروه قومي در منطقه ساحل محسوب مي شوند نقش اصلي را در منازعه جاري در مالي ايفا مي کنند. آن ها همواره يک جنبش جدایي طلب بوده اند که به کابوس فرانسوي ها در شمال مالي تبديل شده اند. اما گروه طوارق چنين منازعاتي را دهه ها با هدف استقلال هم، عليه دولت هاي آفريقایي و هم قدرت هاي اروپایي آغاز کرده اند. در سال 1916، يکي از رهبران طوارق، با ربودن و تسخير شهر تاريخي آغادز، که هم اکنون در شمال نيجر قرار دارد، دست به جهاد گسترده اي عليه رهبران اروپایي زد. آن ها به مدت سه ماه در اين شهر ماندند و شماري از ستون هاي ارتش فرانسه را شکست دادند.
افتضاح رواندا