تفسیر غلط از «عدالت» و فراموشی «پیشرفت» و «حیات طیبه»
در نگاه رهبری، هر چند عدالت به عنوان یک هدف غایی مطرح است، اما پیشرفت به عنوان مقدمه واجب تحقق عدالت، از اولویت برنامه ای و هدفی برخودار است. به عبارت دیگر در دیدگاه رهبری بدون حرکت در مسیر پیشرفت، به عدالت نخواهیم رسید. در حالیکه در گفتمان پایداری، پیشرفت تقریبا هیچ جایگاه و موضوعیت مجزایی نداشته و تنها پیگیری مفهوم عدالت، آنهم با معنایی سیاسی، پوپولیستی، آخرالزمانی در اولویت قرار دارد.
کد خبر :
260079
سرویس سیاسی «فردا»: سران جبهه پایداری اصرار فراوانی دارند که این جبهه را نه به عنوان یک جریان سیاسی مرسوم همانند سایر جریانهای سیاسی بلکه به عنوان یک گفتمان انقلابی و یا حتی یک فراگفتمان که در حوزههای گوناگون صاحب نظریه است، معرفی کنند. محصولی ـ از اعضای ارشد این گروه ـ در این باره اظهار میکند: «جبهه پایداری یک جبهه گفتمانی است که در حوزههای مختلف فرهنگی سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ورود میکند؛ بهقول مرحوم مدرس، دیانت ما عین سیاست ما و سیاست ما عین دیانت ماست. در واقع این به این معناست که مباحث سیاسی و فرهنگی ما از یکدیگر جدا نیست. اگر ما مبحث سیاسی هم
مطرح میکنیم در چارچوب همان اعتقادات دینی و فرهنگیمان است.»
اما جالب است که اندیشههای این گروه به ظاهر گفتماندار را در ابعاد مختلفی واکاوی کنیم. در چند مطلب سریالی، به طور متوالی شاخصهها و اصول اندیشهای پایداری را بررسی کرده و با رویکردی جامعنگر آنها را تشریح نماییم.
رهبر معظم انقلاب اسلامی با نامگذاری دهه چهارم انقلاب اسلامی به عنوان دهه پیشرفت و عدالت و نیز پیگیری تبیین الگوی اسلامی ـ ایرانی پیشرفت در کنار تاکید فراوان بر ضرورت تحقق سند چشم انداز و برنامه های کلان توسعه کشور، با تاکید فراوان نشان دادهاند که مهمترین اولویت و دغدغه گفتمانی و راهبردی ایشان برای مسیر آینده کشور، دغدغه پیشرفت است. ایشان بزرگترین هدف ملت ایران را در مفهوم پیشرفت خلاصه می کنند: «اگر بخواهيم هدفهاى ملت ايران را در يك مفهوم خلاصه كنيم كه بتواند تا حدود زيادى خواستههاى عمومى كشور و ملت را بيان كند و آن را در بر بگيرد، آن مفهوم كليدى
عبارت است از پيشرفت.» از دیدگاه رهبر معظم انقلاب «پيشرفت به معناى تحرك دائمى است. اگر دقت كنيم، پيشرفت، هم راه و مسير است، هم هدف است.» اما در جریان پایداری شاهد هستیم که پیشرفت اولویت نخست آنان نیست؛ همانطور که لنکرانی عنوان کرده است: «با افتخار اعلام میکنیم محوریترین برنامه ما در عرصه های مختلف عدالت است و آن را به عنوان یک هدف میانه میدانیم و هدف ما نیز لقاء الیالله است.» بدینگونه در گفتمان پایداری «عدالت» و «لقاء الیالله» به جای مفاهیم «پیشرفت» و «حیات طیبه» در گفتمان رهبری می نشیند. در نگاه رهبری، هر چند عدالت به عنوان یک هدف غایی مطرح است، اما
پیشرفت به عنوان مقدمه واجب تحقق عدالت، از اولویت برنامه ای و هدفی برخودار است. به عبارت دیگر در دیدگاه رهبری بدون حرکت در مسیر پیشرفت، به عدالت نخواهیم رسید. در حالیکه در گفتمان پایداری، پیشرفت تقریبا هیچ جایگاه و موضوعیت مجزایی نداشته و تنها پیگیری مفهوم عدالت، آنهم با معنایی سیاسی، پوپولیستی، آخرالزمانی در اولویت قرار دارد. پیشرفت در گفتمان رهبری به معنای افزایش شاخص های رشد علمی و فناورانه در کلیه حوزه ها و سطوح است: «آنچه که پیشرفت هست این است که ما از هر که و هر جور، همهی دانشهای مورد نیازمان را فرا بگیریم؛ این دانش را به مرحلهی عمل و کاربرد
برسانیم، تحقیقات گوناگون انجام بدهیم، برای این که دامنهی علم را توسعه بدهیم، تحقیقات بنیادی انجام بدهیم، تحقیقات کاربردی و تجربی انجام دهیم، تا فناوری را به وجود آوریم یا فناوری جدیدی را به وجود بیاوریم یا فناوری را تکمیل کنیم؛ تصحیح کنیم و انجام بدهیم؛ در زمینهی آموزشهای مدیریتی از پیشرفت های دنیا فرا بگیریم، آن را بین خودمان بر طبق نیازها و عرف و فرهنگ خودمان تحلیل و فهم کنیم و با جامعهمان تطبیق کنیم؛ دربارهی مشکلات اجتماعیای که در کشور وجود دارد، تحقیق کنیم و راه ریشه کردن اینها را پیدا کنیم.» (18/8/85) همانگونه که مشاهده میشود از منظر رهبری،
حرکت در مسیر پیشرفت نه تنها منافاتی با یادگیری از تجارب دیگران ندارد، بلکه این یادگیری از ضرورتهای حرکت در مسیر پیشرفت است. در حالیکه در نزد جریان پایداری، هر نوع الگوگیری از تجارب دیگران هیچ جایگاهی ندارد. این افراد بر مبنای همین رویکرد دکتر قالیباف را به خاطر آنکه در یکی از کتابهایش از الگوی توسعه ورزش در برخی کشورهای خارجی یاد کرده است، مورد تخریب قرار می دهند. مهمترین محور پیشرفت در اندیشه رهبری، پیشرفت شاخص های اقتصادی است: «بدون جهاد اقتصادى، به چشمانداز نخواهيم رسيد. در چشمانداز، قدرت اول اقتصادى منطقه هم مطرح شده است. در اين ميدان - كه ميدان
مسابقه است - اگر چنانچه عقب مانديم، ضربه خواهيم خورد. ..پيشرفت اقتصادى ما و رسيدن به اهداف چشمانداز، به خاطر اين است كه اگر چنانچه به آنجا نرسيديم، ملت ما و كشور ما دچار ضربات سختى خواهد شد؛ احياناً ضربات مهلكى به ما وارد خواهد آمد.» مفهوم «اقتدار اقتصادی» نیز در چنین راستایی و البته در تعامل با ضرورت کارآمدی وارد گفتمان رهبری میشود: «یک ركن اقتدارملى، اقتدار اقتصادى است؛ يعنى كشور از لحاظ اقتصادى بتواند پول ملى خودش را تقويت كند؛ در بازارهاى اقتصادى دنيا حضور تأثيرگذار داشته باشد؛ در بهبود وضع اقتصادى كشور از امكانات خودش استفاده كند؛ فقر را در كشور
ريشه كن و يا حداقل كم كند و بتواند به عنوان یک كشور ثروتمند و غنى، در مقابل چشم دنيا، كارایی نظام خودش را نشان دهد. اين مى شود اقتدار اقتصادى، كه مسؤولان اقتصادى كشور موظّفند اين كارها را انجام دهند.» بدینگونه از دیدگاه رهبری، مهمترین دستاورد پیشرفت برای ایران امروز ما دستیابی به اقتدار اقتصادی به عنوان ضرورتی انکارناپذیر برای حیات توام با عزت در جهان امروزی است. اولین گام و مهمترین اولویت برای دستیابی به اقتدار اقتصادی، توجه به شاخص های عام و مشترک علم اقتصاد و تلاش در جهت رشد مثبت آنها است. بدیهی است که هنگامیکه صحبت از رقابت با سایر کشورها در میان است،
چاره ای جز اتکا به این شاخص های عام اقتصادی وجود ندارد. اما مفهوم پیشرفت در گفتمان پایداری نه تنها فاقد هر نوع معنای ایجابی است بلکه معنای سلبی آن نیز که با رویکردی سیاسی و برای تمایزگذاری با رقیبان مورد استفاده قرار می گیرد، در تقابل کامل با رویکردهای رهبری در این زمینه پیگیری می شود. کامران باقری لنکرانی در جایی میگوید: «انتخابات آینده دقیقاً صحنه رقابت این دو نگاه انتقادی است: نگاهی که انتقادش به وضعیت موجود این است که چرا شما رونق اقتصادی مبتنی بر رشد اقتصادی را دنبال نمیکنی و نگاهی که انتقادش این است که چرا تأکیدهای لازم بر عدالت، بر فرصتهای برابر
برای همه و افزایش ثروت عمومی ـ نه ثروت ویژهخواران ـ ملاک عمل قرار نگرفته است؟» نگاه سیاسی و تاکید افراطی بر مقوله عدالت برای جلب آرای مردم و تمایزگذاری با رقیبان موجب شده است تا این جریان صراحتا بر عدم اعتقاد خود بر معیارها و مفاهیم عام و جهانشمول علمی نظیر رشد اقتصادی تاکید و اصرار ورزد. ادامه دارد....