افروغ: چه اتفاقی افتاده که آقایان نزدیک انتخابات یاد نقد افتادهاند؟/ جعفریان: دانشگاههای ما در حوزه علوم انسانی کاملا مُردهاند
چرا امروز که نزدیک انتخابات است، درهای نقد باز است؟ مگر اتفاقی میافتد؟ آیا امنیت کشور خدشهدار شده است؟ آیا مشکلی پیش آمده است؟ پس چرا هر وقت انتخابات تمام میشود و دولت جدید مستقر میشود، درهای نقد را میبندید؟ آیا قبل از انتخابات با نقد کردن امنیت کشور خدشهدار نمیشود و بعد از آن میشود؟ آیا درهای نقد را با انگیزه منفعت میبندید یا به بهانه امنیت؟
کد خبر :
267796
سرویس فرهنگی «فردا»: مراسم رونمایی از مجموعه سه جلدی «ما قال و من قال» اثر عماد افروغ در قالب سی و سومین نشست زرین قلم، عصر دیروز دوشنبه 20 خرداد با حضور حجتالاسلام رسول جعفریان، حجتالاسلام حمید پارسانیا، حجتالاسلام محمدرضا زائری، حسن سبحانی، علی مطهری، محسن رفیقدوست، الیاس نادران، محمد سعیدیکیا، امیدوار رضایی، احمد توکلی، سعید ابوطالب و نویسنده اثر در فرهنگسرای رسانه برگزار شد.
افروغ در این برنامه گفت: کتاب «ما قال و من قال» با کارهای دیگرم متفاوت است. کتابهای پیشینم بیشتر حالت تحقیق و پژوهشی داشتند. آنها چیزهایی بودند که با من اتفاق افتاده بود اما این کتاب، چیزهایی بود که بر من اتفاق افتاده است. اما انگیزه اصلی من از انتشار این کتاب، تغییر قابل توجه و عجیب برخی سیاستمداران کشور از سیاسهای اصلی انقلاب است. خوب طبیعی است که پایان هر دولتی همراه با تغییر مواضع و چرخشهایی باشد اما با نمونههای عیجیبی روبرو شدم که انگیزه من برای جمعآوری و تدوین این کتاب شد. به گزارش مهر، این نماینده سابق مجلس ادامه داد: دو ماه پیش از عید به
فکرم رسید که همه مسائل و گفتگوهای مربوط به خودم را از اینترنت جمعآوری کنم . زمان برایم مهم بود چون دارای تفکر دیالکتیکی هستم اما تاکید کنم که زمانگرا نیستم. احساس کردم خیلی چیزها در زمان اتفاق افتاده است که میتواند مسائل را مشخص کند. این مسائل عبارتاند از: اول تحریف تاریخ و گذشته برخی افراد، دوم ترویج بیاخلاقیها و موج تهمتها، سوم سوء استفاده از فقدان حافظه تاریخی مردم. ما خوبیم ولی حافظه تاریخی نداریم و متاسفانه متفکران ما هم مسائل را به مردم یادآوری نمیکنند. چهارم مقابله با منش سوفسطایی مسلکان که حافظ منافع گروهی هستند و با لباس دفاع از دین و
انقلاب، اهداف خودشان را دنبال میکنند. پنجم هم روشنگری برای طرفداران دولت مستقر.
وی ادامه داد: انگیزه اصلی من از این کار این بود که حافظه تاریخی مردم را تقویت کنم که چرا برخی دیروز چنان موضعی گرفتند و امروز چنین موضعی میگیرند چون این کار توهین به شعور مردم است. سعی کردم دستهبندی داشته باشم. یعنی افرادی که اصطلاحا نان را به نرخ روز میخورند یا از دیگر دستهها جدا کنم و دیگر گروهها را معرفی کنم. ما امروز در جامعهمان چند نوع تفکر و اندیشه داریم. اولین دسته، نان به نرخ روزخورها و منفعتطلبها هستند. دسته دوم طرفداران دولت مستقر هستند و دسته اول و دوم شبیه هم هستند. دسته سوم، سادهلوحان زود باور هستند که این موضعشان به دلیل نگرش
سطحی آنهاست. دسته چهارم متحجران سلفی باطن هستند و دسته پنجم هم طرفداران سیاسی اندیشه حضرت امام (ره) هستند که مردم سالاری دینی را خوب میفهمند. دسته پنجم قائل به نقش کاربردی و ابزاری حکومت اسلامی هستند. این گروه میدانند که حکومت، حتی در دستان پیامبر یک وسیله است. چون اخلاق است که اصل است. دسته پنجم، کسانی هستند که منتقد سلفیگری و ایرانیگری در کشور هستند.
افروغ در بخش دیگری از سخنانش گفت: اما درباره نام این کتاب باید بگویم که این نام را از روایت من قال و ما قال حضرت امیر(ع) گرفتم.
بعضیها ممکن است بگویند این روایت با روایت دیگری مانند کلمة حق یراد بهالباطل، خنثی میشود ولی اینگونه نیست. موضوع به «ما» یعنی چیزی که گفته میشود، برمیگردد. معتقدم «ما»قال شناسی از «من»قال شناسی مهمتر است و نباید درگیر «من» قال شویم. ما قال در واقع ابزار فهم و شاخص رشد عقلانیت در جامعه است. همچنین ابزار نیکوی گفتگو است. متاسفانه هنوز نفهمیدهایم که وقتی میخواهیم کسی را نقد کنیم، باید از اندیشههایش حرف بزنیم نه این که شخصیتش را تخریب کنیم. این محقق با اشاره به کتاب «مال قال و من قال» گفت: ویژگی این اثر، زمان در موقعیت تاریخ است. یا میتوان گفت
نبض واقعیتها در بستر مکانی و زمانی است. از دیگر ویژگیهایش، پرده برداشتن از مواضع انتقادی و تغییر مواضع 180 درجهای است. همچنین پردهبرداری از یک تاریخ و فلسفه تاریخ است. نباید وقتی بحث تاریخ میشود، فقط دورههای هزار ساله را دید. در مقاطع کوچک چند ساله هم میتوان تاریخ را دید. من در 14 سال اخیر فراز و فرودهای زیادی داشتم و ناامیدیهای زیادی برایم پیش آمد اما در نهایت فهمیدم که سنتهای خدا وجود دارند و جریان خواهند داشت. این شد که مومن به خدا شدم و به عاقبت امر ایمان پیدا کردم. افروغ گفت: من در این کتابم 2 بحث مهم را هم آوردهام. اول آن مطلبی که در سال 86 در
کمیسیون در مجلس، درباره امام خمینی(ره) مطرح کردم و باعث سرنگونیام از کمیسیون شد. مطلب دوم هم حرفهایم در برنامه تلویزیونی پارک ملت است که ایندفعه نزدیک بود خانه و زندگیام سرنگون شود و خانهام را به آتش بکشند که شکر خدا این بار ماموران اطفای حریق قبل از آتشسوزی، آتش را محار کردند. روشی هم که برای مطالعه این کتاب 3 جلدی پیشنهاد میکنم این است که اول به تاریخ و سپس به عنوان مطلب نگاه کنید، بعد مطلب را بخوانید چون مطالعه این کتاب با مطالعه کتاب معمول فرق دارد. پیشنهاد میکنم هر کسی که فکر میکند با مردم روراست است، چنین کتابی را منتشر کند. اگر هم منتشر
نمیکند، دیگران برایش چنین کاری کنند. چون انتشار مواضع و گفتههای فرد که خودش پای آنها را امضا کرده، اصلا کار غیراخلاقی نیست. مطالبی که از طرف من منتشر شده یا گفتگوهایی که با من شده، به نام خودم منتشر شده و چاپشان در یک کتاب، کاری غیراخلاقی نیست. نماینده پیشین مجلس گفت: به رغم همه ناملایمات بدانیم که نقد عمل میکند و آینده خوبی در انتظارمان است. افروغ گفت: چرا امروز که نزدیک انتخابات است، درهای نقد باز است؟ مگر اتفاقی میافتد؟ آیا امنیت کشور خدشهدار شده است؟ آیا مشکلی پیش آمده است؟ پس چرا هر وقت انتخابات تمام میشود و دولت جدید مستقر میشود، درهای
نقد را میبندید؟ آیا قبل از انتخابات با نقد کردن امنیت کشور خدشهدار نمیشود و بعد از آن میشود؟ آیا درهای نقد را با انگیزه منفعت میبندید یا به بهانه امنیت؟ وی در ادامه با طنز گفت: البته شاید اگر این فضای انتخاباتی نبود این کتاب من هم چاپ نمیشد و در ممیزی گیر میکرد. افروغ در پایان سخنانش گفت: باید تشکر ویژهای از اهالی رسانهها و خبرنگاران داشته باشم و اشاره کنم که میخواستم همهچیز کتابم رنگ و بوی رسانه داشته باشد. پیش از سخنرانی دکتر افروغ، دکتر حسن سبحانی، حجة الاسلام دکتر حمید پارسانیا و حجة الاسلام دکنر رسول جعفریان نیز دقایقی به بیان نظرات و
سخنان خویش پرداختند. سبحانی: افروغ معتقد است نقد باید در روح انقلاب جاری باشد حسن سبحانی به عنوان اولین سخنران این برنامه گفت: در مجلس هفتم، 206 مرتبه از آقای افروغ نام برده شده است که 13 مورد آن نطق پیش از دستور بوده است. 13 نطق پیش از دستور در یک دوره نمایندگی، رقم قابل توجهی است و این نشان میدهد که آقای افروغ علاوه بر مذاکرات و گفتگو، دغدغههایش را از طریق نطق پیش از دستور هم منتقل کرده است. عمده نطقهای او هم به موضوع نقد اختصاص داشته و دارد.
وی افزود: در غربت کار سیاسی درست و صحیح در مجلس، هر کس این مواضع آقای افروغ را ببیند، متوجه میشود که با یک فرد دغدغهمند روبروست. یک مقولهای که آقای افروغ در نطق خود آن را مفروض میگرفت، این بود که نظام مستقر همواره نیازمند بازتولید مشروعیت است و این صرفا جنبه عینی یا ذهنی ندارد. کارآمدی نظام همواره باید مورد بازنگری قرار بگیرد. در همه حرفهای آقای افروغ جان مایه این بحث وجود داشت که نقد باید در روح انقلاب جاری باشد. سبحانی ادامه داد: این که نقد چیست همیشه درون گفتمانی بوده است. اما افروغ معتقد بود که این که نقد گفتمانی چیست، مسئلهای است که داخل
انقلاب اسلامی شکل میگیرد و بهترین نقد را هم نقد درون گفتمانی دهه اول انقلاب میدانست و همینطور میگفت که بهترین ابزار کشف حقیقت، نقد است؛ حتی اگر نقد بر مسائل باطلی تکیه زده باشد در نهایت به خیر منجر میشود. آقای افروغ افراد ساکت و ناقد را طبقهبندی میکرد و تلاش داشت تمایز این دو گروه را به نحوی مشخص کند. از تلاش او و دیگران دوستانمان بود که جریان اصولگرایی به این ترتیب ایجاد شد که بر فعالیتهای دولتی سکوت نکنند. جعفریان: دغدغهای که آقای افروغ در نوشتههایش دارد، این است که حکومت به سمت پاکی برود در بخش بعدی این برنامه حجتالاسلام جعفریان به
عنوان سخنران حضور یافت و گفت: اندیشههای عماد افروغ یک نمونه و یک صفحه از اندیشههای اجتماعی نوظهور بعد از انقلاب است. من یک یادداشت را از مجموعه یادداشتهایش را که متن آنها را برایم ایمیل کرد، انتخاب کردم تا در این برنامه دربارهاش صحبت کنم. این یادداشت در واقع مصاحبهای درباره سیاست و اخلاق است که افروغ در آن سعی میکند سیاست و اخلاق را به هم نزدیک کند. نویسنده سعی دارد از آلوده شدن نظام حکومتی به مسائل ضداخلاقی و قدرتطلبی جلوگیری کند. او تلاش میکند تا بگوید ارزشها و آرمانها نباید به خاطر سیاست و قدرتطلبی فدا شوند. وی افزود: سیاست لایههای
مختلفی از راستگویی تا دروغگویی و بدی دارد. این بحث برای ما نهایت اهمیت را دارد و در این زمینه نظریهای از قدیم داشتهایم. زمانی بود که پاکروان به امام خمینی(ره) گفت «سیاست بیپدر و مادر است و شما بروید به دین بپردازید.» اما ما از گذشتههای دور، ایده و نظریهای داشتیم که میتوانیم سیاست پاک داشته باشیم. نمونهاش را میتوانید در سخنرانیهای مرحوم طالقانی در مسجد هدایت ببینید که ساواک لطف کرده و متن سخنرانیهایش را تمام و کمال حفظ کرده است. همینطور سخنرانیهای مرحوم هاشمینژاد را هم میتوان گوش داد. در مجموع این ایده سیاست پاک برای ما بسیار اهمیت داشت
اما یک بحث دیگری که اینجا به وجود میآید، توقعی است که از فردی مانند آقای افروغ به وجود میآید.
این تاریخپژوه در ادامه گفت: در زمینه این مسائل، ابن خلدون را داشتهایم و بعد از او در حوزه علوم اجتماعی یک متفکر و تئوریسین دست و حسابی نداشتیم. در تاریخ مطالعه علوم اجتماعی بعد از ابن خلدون ماکیاول آمده است که دلمان از دستش خون است اما ای کاش به جای اینکارها و دل خون شدن از دست این و آن، ماکیاول و ابن خلدون را درست میشناختیم. معروف است که ابن خلدون خودش درگیر مجادلات سیاسی بوده است و همین باعث شده که به فکر بیافتد و به تولید فکر دست بزند. ما باید موضوعات فکری و مشکلاتمان را حل کنیم. آیا نظامی که تا 30 سال قبل، سیاهپوستها را تحقیر میکرد، و امروز
رئیسجمهورش یک سیاه است، در مسیر انحطاط نابودی است یا در جهت پیشرفت اندیشههایش قدم گذاشته است؟ رئیس پیشین کتابخانه و موزه مجلس شورای اسلامی گفت: ما بین تفکر و حوزه عمل سرگردانیم. اگر استعداد و نبوغی هم داریم، به جای این که در دانشگاهها خرج نظریهپردازیاش کنیم، تمام آن را به شکل آرمان و آرزو به صحنه عمل میآوریم و به تعبیر ماکیاول سیاست ما تبدیل به موتوری میشود که فرد وقتی وارد آن میشود، هنگام خروج یا آلوده شده یا دچار دوگانگی. ابن خلدون با همه متفکرهای ما فرق میکند. اما هیچ وقت توجه نکردهایم که چه گفته است. جعفریان ادامه داد: مشکل ما این است که در
حوزه علوم اجتماعی، ابن خلدون تربیت نکردیم و خودمان را هم درگیر یک عمل واحد کردیم. دست کم از الان به بعد، به فکر تربیت بیافتیم. امروز در کشور ما، حوزه سیاست تبدیل به حوزه اظهار نظرهای عمومی روزانه شده است. گفته میشود ابن خلدون گفته حکومت و ملک، عقیم است یعنی پدر و مادر نمیشناسد. همیشه هم همین حرف زده میشود اما من در کتاب دیگری دیدم که بعد از این جمله او، صد جمله دیگر هم آمده است. ذکر شده است که در حکومت، نصب فایدهای ندارد و وقتی پای حکومت در میان باشد، پدر پسرش را میکشد. در تاریخ داریم که معاویه مشغول شمارش سجایای امام علی(ع) بود و وقتی از او پرسیدند تو که
این چیزها را میدانی چرا با او میجنگی، گفت: حکومت عقیم است. یا مصعب ابن زبیر هنگامی که میخواستند او را بکشند به عبدالملک مروان گفت که ما عمری با هم رفیق بودهایم و عبدالمک گفت: حکومت عقیم است. یا وقتی که مامون کودک بود و امام کاظم(ع) از مقابل او و پدرش هارون الرشید گذر میکرد، از پدرش پرسید این فرد که بود؟ و هارون گفت: او یکی از بهترین مردان روزگار است. و وقتی که علت دشمنی هارون را با این فرد که از بهترین مردان روزگار بود، پرسیدند گفت: حکومت عقیم است. این محقق گفت: دغدغهای که آقای افروغ در نوشتههایش دارد، این است که حکومت به سمت پاکی برود. ما نظریهپرداز
علوم اجتماعی و سیاسی نداریم و این مشکل ماست. ما نشان دادیم که طی 30 سال گذشته، خیلی آدمهای خالص و خوبی هستیم ولی هر کسی که قدرت را به دستش میدهیم، با دشواریهایی روبرو میشود که دو روز بعد صدایمان در میآید. من و آقای افروغ از نسل انقلاب هستیم. وقتی آقای هاشمی رفسنجانی رئیس جمهور شد، انتقاد کردیم. وقتی رئیس جمهور بعدی آمد، انتقاد کردیم و مرتب به همین ترتیب انتقاد کردیم. ولی واقعا چه بنیانی داشتیم بعد از 600 سال که از انتشار نظریات ابن خلدون میگذشت؟ جعفریان افزود: دانشگاهها ما در زمینه علوم انسانی کاملا مردهاند. یعنی به غیر از تکرار یک سری نظریات فرهنگی
و رونویسی از آنها و متنهای دیگران، کار دیگری ندارند. به همین دلیل هم سر در گم هستیم و یادداشتهایمان فراز و نشیب دارد. نتیجه هم این میشود که یک عده زودتر از یک فساد آگاه میشوند و یک عده دیرتر. وی در پایان سخنانش گفت: دوستی میگفت ما که مطلب مینویسیم مانند دهخدا هستیم. چون او هم «چرند و پرند» مینوشت. البته دهخدا بعد از مدتی فهمید که کارش در این حوزه فایدهای ندارد و به گوشهای رفت و فرهنگ دهخدا را تدوین کرد که به مراتب مفیدتر بود. ما خیلیها را به این روز انداختیم و مجبورشان کردیم به یک کنج و گوشه بروند. امیدوارم آقای افروغ هم به یک گوشه بروند و با
تدوین چنین کتابهایی به ما این نوید را بدهند که در آینده یک ابن خلدون خواهیم داشت. پارسانیا: آقای افروغ امروز از معدود کسانی است که در حوزه فلسفه علوم مختلف انسانی، کاملا مستقر است حجتالاسلام پارسانیا هم در ادامه این برنامه اشاره کرد: آشنایی من با آقای افروغ به دهه 70 و فعالیتهای اجتماعیمان برمیگردد. مشکلی که ما در علوم اجتماعی در این 6 دههای که به صورت یک رشته علمی وارد جامعه ما شده، با آن مواجه هستیم، همان مشکلی است که در علوم انسانی با آن روبرو هستیم. درست است که این موضوع به طور علمی وارد شده است، اما باید توجه داشت که فقط با نام علم آمده است و در
واقع به صورت غیرعلمی و تاریخی آن را وارد کردهایم.
وی گفت: البته ما یک پیشینه تاریخی در این زمینه داشتیم و این نکته را هم بگویم که علم یکی از مقدسترین مفهومها نزد جامعه ماست، اما هیچ وقت توجه نداشتیم که چیزی که علم میخوانیمش، علم واقعی است یا همان علم غیرعلمی و تاریخی است. به هر حال نظریات مختلف به صور مختلف وارد کشور و جامعه ما شدند. تطورات علوم اجتماعی در غرب متناسب با محیط جامعه غربی بوده است، اما متاسفانه در جامعه ما چنین چیزی نبوده است. به نظرم کار مناسبی که میتواند در این زمینه انجام شود، یک نوع تیپشناسی است که جامعهشناسی ما چگونه بین دو شخصیت تاریخی و علمیاش را جمع کرده است. به نظرم کار
آقای افروغ از این نظر قابل طرح است و یک جریان را نمایندگی میکند. پارسانیا در بخش دیگری از سخنانش گفت: بخشی از صاحبنظران ما در طول عمر این علم در کشورمان، مسائل علوم اجتماعی را به صورت موزاییکی جمع کردند، برخی مطالب را کامل منتقل نکردند و برخی هم نوشتهها و مطالبشان کم و کاست داشت. آنچه از عملکرد آقای افروغ برایم مهم است، این است که هویت خودش را با هویت انقلاب معرفی کرده است. آقای افروغ به آن رویکرد سطحی با مسائل خوب توجه کرده است. در آن زمان که در دهه 70 ما به دنبال طرح مسائل علوم اجتماعی و انسانی در قم بودیم، آقای افروغ از آندسته افرادی بود که همکاری
خوبی داشت. نکته در اینجاست که در روبرویی با هر علمی، از افق همان علم به مسئله نگاه کنیم. وی گفت: ادبیات فلسفه علوم اجتماعی به دلیل تطوراتی که در خود این علم شکل گرفته، این روزها ادبیات فعالی شده و مشخص است که این نوع ادبیات، بیش از همه توجه آقای افروغ را به خودش جلب کرده است. آقای افروغ امروز از معدود کسانی است که در حوزه فلسفه علوم مختلف انسانی، کاملا مستقر است. آنچه در رویکرد افروغ مهم است، روششناسی اوست. او در کتاب «مال قال و من قال» برای انتقال مفاهیم، به سراغ رئالیسم انتقادی رفته است.
در این برنامه همچنین از محسن رفیقدوست خواسته شد سخنرانی کند که با قرار گرفتن در جایگاه گفت: یک بار که ورزشکاران مختلف را به دیدار حضرت امام خمینی(ره) آورده بودند، همه ماهایی که جمع بودیم با خود فکر میکردیم که امام (ره) میخواهد درباره چه چیزی صحبت کند. ایشان کار را با یک جمله راحت کرد و گفت: من ورزشکار نیستم ولی ورزشکارها را دوست دارم. همین جمله کافی بود و همه هم میدانیم که دیگر این جمله جهانی شده است و همه آن را میشناسند. حالا داستان حرف زدن من در این برنامه هم همینطور و مصداق همین جمله است. در پایان کتاب 3 جلدی «ما قال و من قال» توسط افروغ و رفیقدوست
رونمایی شد و لوح و نشان تقدیر به افروغ اهدا شد.