خانمها نباشند دنیا به هم میخورد
بهروز بقایی که کمتر پای گفتگوی بلند مینشیند اینبار از روزهای دور و فعالیتش در تئاتر و تلویزیون میگوید و اینکه روزهای فترت تئاتر سپری میشود. به اعتقاد او دنیا بدون خانمها به هم میخورد و از آرزویش برای داشتن یک دختر سخن گفت.
مهر: بهروز بقايي نه تنها بازيگر تئاتر و تلويزيون است بلكه فعاليت هاي پررنگي نيز در توليد و به انجام رساندن طرح هاي فيلمنامه و همكاري با گروه كارگرداني و توليد و در واقع در پشت صحنه كارهاي هنري داشته است. فعالیت هنری بقايي در دورههايي از زندگي اش آنقدر پررنگ بود كه وقتي از او مي پرسم چرا اين روزها اينقدر كمکار شده است و آيا ميتوان اين موضوع را به انحصار تلويزيون يا تئاتر براي گروهي خاص دانست؟ ابتدا کل قضيه انحصاري بودن را نفي مي كند اما در ادامه مي گويد چه اشكالي دارد دوره اي هم در انحصار ما بود. از سينما و از فيلمهاي روي پرده كه مي پرسم با شوخي و ابرو در هم كشيدنها و رو برگرداندن نشان مي دهد كه تمايل چنداني به صحبت از سينماي حال حاضر ايران ندارد در نتیجه بيشتر گفتگویمان حول محور تئاتر شکل ميگيرد. لذت يك گفتگو را شايد نتوان با همان جزئيات و ويژگي ها به تصوير كشيد مخصوصا وقتي پاي يك طنزپرداز در ميان باشد. ديالوگ ها پر مي شود از تعابير طنز و كنايهها و ركگوييهايي كه فقط در مختصات چنين كاراكترهايي پايشان وسط كشيده مي شود. مثلا وقتي به روال معمول مصاحبه ها گاهي پاسخ ها را تاييد مي كردم به شوخي مي گويد اينقدر نگو درست است! جواب مي دهم خب بگويم غلط است كه رندانه تر پاسخ مي دهد درست و غلطش بعدا معلوم مي شود. يا وقتي به انتهاي گفتگو مي رسد پرسش هاي بسيارم را مي گذارد به حساب اينكه خانم هستم و آماري كه از تعداد زياد كلمات به كار برده شده در يك روز از زبان زنان و مردان مطرح مي شود و اگرچه بعد از آن بهروز بقايي از ويژگي بودن زن ها در دنيا و اينكه دوست داشته دختر داشته باشد، سخن ميگويد.
در ميان حرفها دستش را در كيفش مي كند تا عكسي را نشانم دهد. آن را از داخل كتاب همشهري داستان در مي آورد. از او میپرسم داستان هايش چطور هستند؟ میگوید براي مترو خوب است. به گفته خودش بيشتر مسيرهايش را از مترو استفاده ميكند.
عكس سياه سفيدي را از داخل پاكت در مي آورد كه متعلق به زمان هاي دور است. خودش حدود 16 سال دارد و مادرش كه بر روي صندلي نشسته است. شگفتزده مي شوم كه چقدر جوان و متفاوت بوده است. ذوقم را كور مي كند كه يعني الان پيرم؟! بقايي در بیش از 32 تئاتر، 18 تله تئاتر و مجموعه تلویزیونی به ایفای نقش پرداخته و با بهترین کرگردانان کشور کار کرده است، در مقام کارگردان نیز بیش از 10 مجموعه تلویزیونی، حدود 14 هزار دقیقه کار تلویزیونی و همچنین بیش از 50 تله تئاتر دارد. وی در اين گفتگو از ديدگاهش نسبت به هنر، مخاطبان هنر و بخصوص تئاتر صحبت كرد. اينكه اگر هنر تئاتر ايرانزمين روزهاي ركود و فترت خود را تجربه مي كند حتما پس از آن زايشي نيز در كار خواهد بود. معتقد است بزرگان تئاتر ما همچون بهرام بيضايي، محمد رحمانيان و ... به سرزمين باز ميگردند و از طرفي هنرمندان ديگري از ميان همين مردم خلق مي شوند. او همچنین از رمز جاودانگی آثار هنری و حتی انتخابات سخن گفت و اینکه مسایل را باید در کنار هم نگاه کرد نه اینکه آنها را از هم منفک کنیم و بارها پای اولویت مرغ و تخم مرغ در این بحث باز شد و اینکه نباید موضوعات را اینگونه نگاه کرد.
*چه زمانی دوباره شما را روی صحنه خواهیم دید؟ - فکر می کنم آذرماه امسال بتوانم در نمایش "دایی وانیا" به کارگردانی اکبر زنجانپور بازی کنم و انشاءالله در تئاتر شهر اجرا خواهم داشت. *آخرین اجرایی هم كه از شما دیدیم "هاملت با سالاد فصل" بود که متاسفانه شاهد اتفاق ناخوشایندی بودید. - بله به پنج شب آخر اجرا نرسیدم اتفاقي بود كه پيش آمد و من دچار سکتی قلبی و مغزی شدم که خوشبختانه هیچ مشکل عمده ای نبود و با کمک دوستان متخصص گفتاردرمانی و فیزیوتراپ و البته زیر چتر حمایت خانواده توانستم، برگردم. *آقای بقایی! یکی از سئوالاتی که همیشه ذهن همه را به خود مشغول میکند این ابعاد سه گانه هنر برای هنر برای مردم یا خود هنرمندان است. بالاخره هنر به کدامیک از اینها تعلق دارد؟ - هنر برای هر سه. برای خودش چون اگر في الذات هنری نباشد زیبایی نیست و جذابیتی ندارد اما این هنر اگر مخاطبی چون مردم نداشته باشد یک مفهوم انتزاعی و حتی غیر لازم است. به نظر من انگیزش اصلی از هر نمایشی مخاطبان هستند. *بعضی می گویند مردم باید خودشان را با هنرمندان منطبق کرده و ذهنشان را با درک هنری آنها ارتقا دهند. چقدر به این جمله اعتقاد دارید؟ - این اتفاق باید دوجانبه باشد یعنی هم مردم باید ذهن خود را ارتقا دهند هم هنرمند باید دستش را به سمت مردم دراز کند. شاید ما هم زمانی در برج عاج می نشستیم اما الان دیگر این تفکر صحيح نيست. ما هم مثل همه تکنسین های دیگر برا ی مردم کار می کنیم. *به نظر شما چطور یک اثر هنری یا یک هنرمند به جاودانگی می رسد؟ - زمانی که در ذهن و روح مردم جایگاه پیدا کند. *این موقعیت و جاودانگی در ذهن و روح مردم چگونه حاصل می شود؟ چه چیز را می توان از دلایل اصلی جاودانگی یا شهرت دانست؟ - باید توجه داشته باشید که شهرت، جاودانگی نیست. شهرت حتی ستاره شدن هم نیست این مسئله ای است که با فرهنگ یک جامعه با خلق و خو، آداب و نگرش های آن جامعه سر و کار دارد. جاودانگی این نیست که حتما معروف شوید و ممکن است از کنار مردم عبور کنید و آنها حتی شما را هم نشناسند اما شما اثر جاودانه ای برای آنها به یادگار بگذارید و با آن اثر جاودانه شوید. *پس حالا سئوال من این است که این اثر جاودانه چگونه به دست می آید؟ - سلامتِ کاری. *منظور شما همان صداقت است. - صداقت گام اول این سلامت است. سلامت کاری بدان مفهوم است که بدانید برای چه کسی، برای چه منظوری و چرا کاری را انجام می دهید. همه اینها برای شما تعریف داشته باشد آن زمان است که می توان گفت شما ضربان قلب مخاطب خود را دریافت کرده اید. یکی از اتفاقات خاص تئاتر همین یافتن ضربان بین مردم و هنرمند است این که شما از مسائل جامعه ای که در آن زندگی می کنید آگاه باشید. اگر این آگاهی را نداشته باشید نقض غرض پیش می آید چون هنرمند نه تنها مخاطب را نشناخته و کمکی به او نکرده است بلکه هیچ ارتباطي هم شكل نگرفته است بنابراین آگاهی، صداقت و آنچه که کارایی داشته باشد یعنی مفهومی را منتقل کند، همه در جاودانگي موثر هستند. *دوست دارم برگردیم به دورانی که شما در تلویزیون بسیار فعال بودید زمانی که سریالهایی مثل دنیای شیرین، دنیای شیرین دریا، همسران و غیره از شبکه های مختلف پخش می شد. این موفقیت چطور به دست آمد؟ - شرایط آن زمان این امکان را فراهم کرده بود. یعنی همه چیز دست به دست هم داده بود. یک تیم موفق و یک فکر موفق پشت این کار بود. زمانی به من پیشنهاد شد که برنامه ای را در مقام کارگردانی روی آنتن ببرم سه روز با بیژن بیرنگ و مسعود رسام جر و بحث داشتم که این کار را قبول نکنم.
*چرا؟ - چون باید کارگردانی کار را قبول می کردم بنابراین مسئولیت داشت و مسئولیت کارگردانی یعنی هدایت گروهی که از آنها می بایست آگاه تر باشید. *چرا تجربه های موفقی مثل آنها دیگر تکرار نشد؟ - این موضوع تا حدی به مدیریت تلویزیون بستگی دارد که این امکان را برای مردم و هنرمندان فراهم کند. *یعنی ما طرح ها و فیلمنامه های خوب داریم اما مدیریت امکان کار کردن را برای آنها فراهم نمی کند؟ - نه اینکه فراهم نشود مثل قضیه مرغ و تخم مرغ است یعنی علت و معلول روی یکدیگر تاثیر می گذارند. هم اکنون هم کسانی هستند که روی این مجموعه های طنز کار می کنند حالا شاید همان مسیری که ما رفته ایم نباشد. *درست است اما من منحصرا در مورد خود شما می خواهم بدانم فعالیت شما در دوره ای در تئاتر و تلویزیون بسیار پررنگ بود و بعد به تدریج کم شد چرا کنار رفتید؟ - (می خندد) من کنار نرفتم از کنار شروع کردم. گذشته از اینها در آن زمان جوان بودم روزی 16 ساعت کار می کردم و باید هم کار می کردم. به پتانسیل موجود هم باید نگاه کرد. از طرفی همه حق دارند کار بکنند. کارهایشان هم پخش می شود حتما نباید یک گروه یا شخص خاصی کار کند، باید همه کنش ها بازخورد اجتماعی داشته باشد.
- سریال مهرآباد را دوست داشتم. *در نهايت مجموعه هاي طنز موجود مي تواند شما را راضي كند؟ - طنز مفهوم خاصي دارد تا بار اجتماعي نداشته باشد نمي توان نام طنز را بر آن اطلاق كرد. طنز بايد بتواند با شيرين زباني حقيقت تلخي را بيان كند. *از فيلم هاي فعلي روي پرده كداميك را ديده ايد؟ - هيچ كدام. *اصلا دوست داريد سینما برويد؟ - چرا كه نه. سينما يك ابزار عمومي كار من است. اما بهتر است در اين مورد ديگر صحبت نكنيم. *چرا آن زمان اينقدر براي كودك و نوجوان كار مي ساختيد و اين مساله دغدغه شما بود؟ - هنوز هم هست. براي اينكه اينها آينده اين مملكت هستند و همه ساختار ها و مباني بايد از اين سنين شروع شود. اگر برای آنها كار نكنيم بعدا سقف خانه های سالمندان روي سر ما پايين ميريزد. *حالا اگر الان همه شرايط و امكانات به گونه اي ايده آل براي شما مهيا باشد، دوست داريد چه اثر هنري خلق كنيد؟ - دوست دارم نمايشي از اسطوره هاي فرهنگي و يا اثري از شاهنامه كار كنم. سياوش، سهراب، اسفنديار... اينها اسطوره هاي مردم هستند. *به نظر شما در يك جامعه اي مثل ايران يا اصلا به طور كلي هنر اين قابليت را دارد كه هنرمندانش را بسازد و آنها را شكل دهد يا اين هنرمندان هستند كه هنر را انتخاب مي كنند و بر آن به عنوان يك حرفه سوار مي شوند؟ - قضيه مرغ و تخم مرغ است. هم جامعه هنرمند و ابزار كار هنرمند را مي سازد و هم در هر جامعه اي عده اي هنرمند يا صنعتگر پيدا مي شوند كه مردم به آنها واكنش نشان داده و جواب مي دهند.