واقعیت های شورای امنیت سازمان ملل
رحیم دوانقی
کد خبر :
29246
|
|
فاتحان جنگ جهانی دوم به امید آنکه دوباره به مصیبت جنگ های بزرگ جهانی خانمانسوز گرفتار نشوند، سعی کردند با تاسیس سازمان ملل متحد نقاط ضعف جامعه ملل را در ان را بپوشانند . در سیستم جامعه ملل مسئولیت اصلی حفظ صلح و امنیت بین المللی به صورت یکسان بین شورای جامعه بین الملل و مجمع عمومی در نظر گرفته شده بود .و قدرتهای عضو جامعه ملل هیچ برتری در عضویت در جامعه ملل نداشتند و این قدرت ها در کنار کشورهای کوچک به صورت برابر در نظر گرفته شده بودند. که عضویت در شورای جامعه ملل نه تنها نفعی برای آنها نداشت بلکه این قدرت ها احساس می کردند عضویت در جامعه ملل دست و پای آنها را
می بندد واین مسئله یکی از دلایل خروج قدرتهای بزرگ از جامعه ملل شد. با خروج این کشورها از شورای جامعه ملل ،جامعه ملل بشدت تضعیف شد و امریکا هم که سیاست انزوا گرایی را در پیش گرفته بود عضو جامعه ملل نبود و جامعه ملل بدون حضور قدرت ها نتوانست در برابر توسعه طلبی کشورهای مثل آلمان ،ایتالیا ازخود واکنش نشان دهد و جنگ جهانی دوم بدین ترتیب آغاز شد. معماران سازمان مللل سعی کردند که نقطه ضعف های جامعه ملل را در تاسیس سازمان ملل مورد توجه قرار دهند و بر همین اساس مسئولیت حفظ صلح و امنیت بین الملل را بر عهده شورای امنیت گذاشتد.وهمچنین حق وتو را برای اعضای دائم قائل شدند
ودر نتیجه تصمیمات مهم سازمان ملل منوط به موافقت هر پنج عضو دائم شورای امنیت شد. حق وتو به این دلیل به اعضای دائم اعطا شد که اولا انگیزه کافی برای عضویت قدرت های بزرگ در سازمان ملل و بویژه شورای امنیت باشند. دوما با حق وتو ،این قدرت های بزرگ عضو شورای مانع اتخاذ تصمیم علیه منافع خود شوند و در نتیجه از جنگ های بزرگ که در نتیجه ی تعارض منافع قدرت های بزرگ پیش می آید جلوگیری شود. سوما سازمان ملل و بژه شورای امنیت در اجرای تصمیمات خود بر اساس فصل هفت منشور از قدرت نظامی این کشورها استفاده کند. بر این اساس حق وتو در شورای منیت، تجلی و بازتاب توزیع قدرت در نظام بین
الملل بعد از جنگ جهانی دوم می باشد. بنابراین تصمیمات و قطعنامه های شورای امنیت در راستای منافع این قدرتها خواهد بود یا حداقل به ضرر انها نخواهد بود . مروری بر مواد منشور سازمان ملل در رابطه با وظایف و اختیارات شورای امنیت نشان می دهد که شورای امنیت خود به تنهای مرجع تشخیص موارد نهدید کننده صلح و امنیت بین الملل است ،یعنی تهدید صلح ، نقض وتجاوز و نحوه ی شرایط وقوع آنرا خود شورا تعریف می کند(ماده 39منشور). همچنین شوری می تواند بر اساس ماده 41 به اقدامات غیر قهری (تحریم اقتصادی ،هوایی،تعلیق عضویت،و غیره...)علیه کشور خاطی اتخاذ کند و در صورت موثر نبودن و تشخیص خود
شورا ،بر اساس ماده 41 به اقدامات قهری متوسل شود و یا مجوز انرا به کشورهای دارای قدرت نظامی صادر کند(مورد حمله امریکا ومتحدین به افغانستان بعد از 11 سپتامبر). اکنون که پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت ارجاع داده شده است و شورا بر اساس ماده 41 منشور یکسری اقدامات غیر قهری محدود علیه ایران اتخاذ کرده است (قطعنامه های 1737و 1747)شایسته است که مسئولین دستگاه سیاست خارجی و دولت مردان کشور، شناخت و تعمق بیشتری به تحولات صورت گرفته در عرصه روابط بین الملل بویژه بعد از 11 سپتامبر داشته باشند. بعد از حادثه 11 سپتامبر تحولات شگرفی در عرصه روابط بین الملل ، مفاهیم مطرح در این
رشته ، سیاست خارجی و اولویت کشورها صورت گرفته است. بعد از این حادثه قدرت های مثل روسیه چین در پی جوی منافع ملی خود در فضای متحول شده ی کنونی یکسری بازنگری های در الگوهای سیاست خارجی خود انجام داده اند و متعاقب ان شورای امنیت نیزاز این تحولات متاثر شده است. حا فظه تاریخی ایرانیان گواهی می دهد که در شرایط حساس تاریخی بدلیل بی اطلاعی مسولین کشور از شرایط ، اوضاع و احوال جهانی ،و ساده انگاری ،واعتماد بیش از اندازه به قدرتهای خارحی ،ایران وجه امصالحه ی قدرت های بزرگ شده است. عهد نامه های ننگین گلستان و ترکمنچای،تقسیم ایران به دو منطقه نفوذ بین روس وانگلیس(1907)،تحت
الحمایگی (1919 )،کودتای 28 مرداد 1332،همه این مسایل در ذهن هر ایرانی باقی مانده و نحوه تفکر اورا نسبت به کشورهای بیگانه تحت تاثیر قرار می دهد. قدرت های بزرگ عضویت دائم شورای امنیت چه درداخل شورا و چه در خارج از این نهاد دنبال روی استراتژی های خود هستند . مروری کوتاه براستراژی اعضای دائم شورای امنیت این مساله را کا ملا تا ئید می کند. آمریکا: این کشور مهمترین عضو شورا به لحاظ تاثیر گذاری و اجماع سازی می باشد.بعد از 11 سپتامبر امریکا در راستای عملیاتی کردن نظم دلخواه خود در گستره ی جهانی در راستای منافع ملی خود می باشد.و در تثبیت هزمونی خود از هیچ اقدامی کوتاهی نمی کند
وقطعا با کشور های که این نظم دلخواه این کشور را به چالش می کشند ،برخورد می کند.(افغانستان و عراق) روسیه : روسیه ،کشور دیگر عضو شورای امنیت که بعد از فروپاشی شوروی دچار یکسری مسائل اساسی در امور بین المللی و داخلی خود شده است در عرصه ی بین الملل روسیه خود را وارث شوروی سابق می داند و در صدد حضور موثر و خیزش دوباره در معادلات و مسائل جهانی می باشد در عرصه داخلی نیز این کشور با مسائلی چون بیکاری ،معضلات اجتماعی،تکنولوژی عقب مانده و جذب سرمایگذاری روبرو می باشد .دولتمردان این کشور تنها راه برون رفت از این معضلات داخلی و بین الملل را در گرایش به غرب و جلب نظر آمریکا
و اروپا می داند.سایر مسائل سیاست خارجی در اولویت ها ی بعدی برای این کشور قرار دارد. چین: چین، عضو دیگر شورا می باشد کشوری که به اژدهای در حال ظهور معروف است . نگاهی به متون استراتزی ملی چین نشان می دهد که این کشور قصد دارد چالش های خود با غرب و بویژه امریکا را تا سال 2020به حداقل برساند این کشور در راستای این استراتژی عضوwto شد و اولویت اصلی سیاست خارجی خود را هموار کردن هرگونه مانع در راه توسعه و پیشرفت اقتصادی قرار داده است. شرکای مهم این کشور همانند روسیه ،اروپا و امریکا می باشد . انگلیس: انگلیس که خود را بیشتر از انکه به اروپا نزدیک بداند خود را متعلق به امریکا می
داند این کشور به دلایلی از قبیل مسائل تاریخی فرهنگی،قومی ، نژادی و همچنین حضور موثر در معادلات جهانی ،همیشه دنباله روی سیاست های آمریکابوده است و در دوره ی بوش پسر این رابطه نزدیک به رابطه ویژه بلر_ بوش نبدیل شده است. (همراهی آمریکا در بعد از 11 سپتامبر در افغانستان وعراق) فرانسه : فرانسه دیگر عضو دائم شورا که داعیه تاریخی رهبری اروپا را در سر دارد برای شناخت درست سیاست خارجی این کشور کافی است به صورت مقایسه ای به روابط آمریکا و فرانسه در قبل و بعد از حمله امریکا به عراق توجه کنیم. فراسه به همراه آلمان بشدت مخالف حمله آمریکا به عراق بود. و اعثقاد داشت که هرگونه
اقدام نظامی باید از کانال شورای امنیت و مجوز ان باشد. ولی درست بعد از انکه امریکا 20 روزه توانست عراق را اشغال کند فرانسه و آلمان در چرخشی 180 درجه ،برای اینکه سهمی از عراق داشته باشند شروع به بازسازی و ترمیم رابطه با آمریکا نمودندو این کشور به قطعنامه 1483 که در رابطه با با سازی عراق بعد اشغال نظامی بود .ودر واقع به نو عی تائید اشغال این کشور از سوی شورای امنیت بود.را وتو نکرد. .که این مسائله در مواضع این کشور نسبت پرونده هسته ای ایران نیز وضوح قابل مشاهده است. در نهایت و با این اوصاف در پی گیری منافع ملی در شورای امنیت شایسته است نکات ذیل مورد توجه قرار گیرد . !)شناخت
و درک درستی از ماهیت پویای روابط بین الملل یک ضرورت مهم و اساسی است.که همیشه شناخت و ارزیابی درست ،به اتخاذ تصمیمات صحیح انجامیده است . 2) در عصر دیپلماسی رسنه ای که رسانه ها و اافکار عمومی جهانی ، به شدت تصمیم گیرندگان سیا سی کشورها را در تدوین سیاست خارجی ، تحت تا ثیر قرار می دهد مسئولین و دولتمردان کشور باید ازاظهار نظرهای که باعث تحریک افکار عمومی جهانی علیه کشور می شود.خودداری کنند. 3)تلاش برای جلب افکار عمومی جهانی واقناع دیگر کشورها و نهادهای بین المللی در رابطه با صلح امیز بودن فعالیت های هسته ای کشور 4)همکاری مستمر و مداوم با نهادها و سازمان های بین
المللی از جمله سازمان ملل وبویژه دیپلماسی فعال در مجمع عمومی و جلب حمایت گرو های موجود در ان،.همچنین همکاری مثتمر و بی وقفه با آژانس بین الملی انرژی اتمی که در شرایط کنونی، تصمیمات این نهاد یک را رویه قاعده ساز در نظام بین الملل پیدا کرده است ،نیازی اساسی می باشد. 5)جلب مشارکت و حمایت مردم در تدوین سیاست خارجی ،بی شک پی جوی مطالبات و خواسته های واقعی مردم در سیاست خارجی در هر شرایطی منجر به حمایت قاطع مردم خواهد شد. امید است که در شرایط حساس و تاریخی کنونی، مسولین کشور با درایت وتدبیر واجماع نظر تمام گروه ها و نخبگان، تصمیمی مناسب در راستایی منافع نظام وارتقاء
شان و منزلت ایرانی ،اتخاذ نمایند. * کارشناسی ارشد دیپلماسی وسازمانهای بین المللی