هامون زنده است
گفتگو با داريوش مهرجويي
کد خبر :
32314
پس از چند بار تماس با داريوش مهرجويي بالاخره گوشي را برميدارد و پرسشهاي مختلفي را كه به ذهنم ميرسد با او در ميان ميگذارم و اين روزها چه موضوعي مهمتر از سنتوري و توقيف آن؛ چرا فيلمي كه پروانه نمايش آن صادر شده است، توقيف ميشود؟مهرجويي ميگويد: حساسيت و غيرت دوستداران هنر سينما درباره اين فيلم ستودني است، اما جواب اين سوال را بايد كساني كه براي اين فيلم پروانه صادر كردند و شوراي نظارت و ارزشيابي بدهند. ميگويم از برخي مقامهاي وزارت ارشاد نقل شده است كه در صورت اكران فيلم، كنترل جو داخل سينما غيرقابل كنترل ميشد. ميگويد: فكر نميكنم اينچنين
دغدغهاي و حاشيهاي در كار بوده باشد. مساله نمايش دادن و ندادن نيست، مشكل جاي ديگري است. نميخواهيد بگوييد كه تقصير از عوامل فيلم است؟ نه! بلكه تقصير شوراي صدور پروانه و عوامل نمايشدهنده است كه چرا اول براي يك فيلم پروانه نمايش صادر ميكنند و بعد از نمايش آن بدون هيچ توجيهي جلوگيري ميكنند. نظر شخصي خودتان راجع به سنتوري چيست؟ من هميشه علاقه داشتم و دلم ميخواسته فيلمي در مورد موسيقي مدرن و سنتي ايراني بسازم. من پيش از آنكه جذب سينما و فلسفه شوم، مايل بودم رشته آهنگسازي را دنبال كنم؛ سالهاست كه خودم سنتور ميزنم و حتي فيلمي از يكي از قديميترين
خوانندگان موسيقي ايراني دارم كه فكر ميكنم منحصر به فرد است من و دوستانم در اين فيلم در كنار اين خواننده حضور داريم و او از گذشتهاش و خاطراتش از موسيقي صحبت ميكند، بنابراين علاقه من به موسيقي ايراني علاقهاي قديمي است. جناب مهرجويي آيا اين قضيه صحت دارد كه شعر اصلي فيلم از خود شماست همانطور كه در زمان نمايش ليلا هم گفته ميشد خواننده آن زمزمه در سكانسي كه ليلا در شب نماز ميخواند كسي نيست جز كارگردان فيلم؟ اين مساله اصلا صحت ندارد چرا كه شعر اصلي سنتوري را من نگفتهام و كار ترانهسراي فيلم است همانطور كه در ليلا هم من آواز يا در واقع آن
زمزمه را اجرا نكردم؛ پيرمردي عارفپيشه شبها اين لحن و آواز را در محله ما اجرا ميكرد و ما هم يك روز او را صدا كرديم و خواستيم در برابر ميكروفن آن آواز را اجرا كند و حتي آهنگساز ليلا هم همان آواز را براي موسيقي اصلي فيلم گرفت و ملودي را بر اساس آن ساخت! شما در طول قريب 40 سال فعاليت هنري از جمله ماندنيترين چهرههاي هنري در صحنه فرهنگي هستيد. همچنين به عنوان كارگرداني شاخص كه منادي موج نويي كه همچنان پژواكش در عرصه سينماي ايران پس از اين سال ها طنينانداز است، مورد احترام هستيد. شاهكار شما گاو 13488) به همراه قيصر كيميايي ظاهر شد؛ هرچند قيصر به لحاظ زيبايي
شناختي به درخشاني فيلم گاو نبود اما به لحاظ تجاري موفقتر بود. اين دو فيلم تجديد حياتي را در سينماي ايران پايهريزي كردند و زمينهساز ظهور آثاري براي نخستين بار از فيلمسازاني چون كيارستمي، بيضايي، نادري (امير)، كيمياوي (پرويز) و سهراب شهيدثالث شدند، نظرتان راجع به گاو چيست؟ يك فيلم واقعگرا و رئال (كشاورزي كه با از دست دادن گاوش تمام داروندارش را از دست ميدهد) است؛ اين فيلم در جشنواره ونيز جايزه منتقدين بينالمللي و در جشنواره شيكاگو برنده جايزه بهترين بازيگر مرد و در جشنواره فيلمهاي داخلي (ايران) جايزه دومين فيلم سال و در جشنواره فيلم سپاس برنده
جايزه بهترين فيلمنامه گرديده است و اين كلكسيون خود بهترين گواه اين اثر است. شما در فيلم پستچي كه بر اساس داستاني از گئورك بوختر است و در فستيوال 19722> برلين برنده جايزه مخصوص كليساي پروتستانها شد و از سوي منتقدين بينالمللي جشنواره كن نيز برگزيده شد و در فستيوالهاي لندن با سيدني و شيكاگو و رتردام هلند مورد تحسين قرار گرفت از احمدرضا احمدي شاعر مطرح و نوآور معاصر در كنار بازيگران حرفهاي و مطرح سينما چون عزتا... انتظامي و علي نصيريان و بهمن فرسي استفاده كرديد آيا دليل خاصي داشت؟ من هميشه احمدرضا را دوست داشتهام؛ وقار وسنگيني اي در رفتار او بود كه بايد
فيزيك خاص بدنياش را نيز به آن اضافه كرد كه اين مساله باعث شد از او در فيلم استفاده شود. شما جايي گفتهايد: يكي از بزرگترين امتيازات انسان توانايي نه گفتن است همانگونه كه شخصيتهاي ستمديده فيلمهايتان از پستچي ترسو و خجول گرفته تا ليلاي تسليمشده همگي در نهايت اين امتياز را تجربه ميكنند و در برابر شرايط اجتماعي ظالم و بيدادگر عكسالعمل نشان ميدهند آيا هنوز بر اين عقيده استواريد؟ صددرصد و تا ابد بر اين عقيده استوار خواهم بود چرا كه در غير اين صورت در دنياي مدرن امروز محكوم به فنا و زوال هستيم. فضاي فيلمهاي شما حول و حوش محور يك شخصيت ميگذرد
دليلش چيست؟ اين تكشخصيتي بودن در واقع بيانگر روحيه همان شخصيت است ،پس لوكيشن يعني محلي كه انتخاب ميشود داستان در آن بگذرد و داراي اهميتي فوقالعاده است، از طرفي اگر دقت كنيد معمولا در اين فيلمها وحدت زمان و مكان در كار است و فضاي هر فيلم از لحاظ رنگ و جنس تصوير برحسب موضوع انتخاب ميشود لوكيشن فيلم ايفاكننده يك نقش محتوايي در كار است و در موقع نوشتن فيلمنامه است كه اين لوكيشنها در ذهنم شكل ميگيرند و بايد جذاب باشد. مثلا: در فضاي خالي خانه و حالت كهنگي، ريختگي و پوسته پوستگي ديوارها كه در جهت ضرورت حس و حال فيلم بود به ما امكان ميداد كه تصاويري
زيبا و تاثيرگذار بگيريم! يعني در واقع شكل و خصوصيات لوكيشنهاي موردنظر شما چگونه بايد باشد؟ هميشه حس ميكنم و اين احساس را دارم كه شكل و خصوصيات لوكيشنهاي موردنظر كه در ذهن من است در واقعيت نيز وجود دارد و بايد با صبر و حوصله و با جستوجويي خستگيناپذير آنها را يافت. مثلا: بيمارستاني با معماري قديمي براي فيلم ميخواستم و ميدانستم كه در واقعيت وجود دارد بعد از مدتها گشتن و جستوجو در شهرهاي ايران خلاصه آن را در مشهد يافتم و وقتي آن را ديدم درست عين جنس بود. كيشلوفسكي شعر و شاعري را در زبان و فرم جستوجو ميكرد ولي به نظرم شما اين مولفه را در جنبش و
حركت جستوجو ميكنيد و آن فضاي سوررئال كه در فيلمهاي شما به وضوح ديده ميشود... شما لطف داريد ولي واقعيت چيز ديگري است اين تبديل سريع فضاي واقعي به فضاي سوررئال در فيلمهاي من به دليل ضرورت فيلمنامهها به وجود ميآيد و معمولا از قبل در انتخاب لوكيشنها اين نكته را در نظر دارم و سعي ميكنم در يك موقعيت مناسب نوري تصاوير موردنظرم را بگيرم، مثلا در فضاي لابيرنت باغ و درختان فيلم درخت گلابي، در صحنه روبهرو شدن نويسنده با شاگردانش كه اشباح مزاحم ذهنش بودند، قرار گرفتن درختها در يك حالت تونلي، حس و حال خاصي ايجاد ميكند؛ راهي بيپايان به سوي
ابديت! شما در يكي از معتبرترين دانشگاههاي جهان يعني UCLA فلسفه خواندهايد اما علاقهتان به سينما آنقدر بوده كه اين حرفه را بهعنوان كار انتخاب كردهايد اين در حالي است كه هرگز فلسفه را رها نكردهايد و با ترجمه چند كتاب مهم حضورتان را در اين عرصه نيز اعلام كردهايد. لطفادر مورد اين آثار توضيح دهيد. يكي از اين كتابهايي است كه بنده ترجمه كردهام. اين كتاب كه نوشته آنتونيو مورنو است يكي از كتابهاي مرجع و اساسي روانكاوي است كه در سال 76 توسط نشرمركز به چاپ رسيد. اما فكر ميكنم كه ديگر كتاب ترجمه شده از سوي شما، از كتابي كه در بالا ذكرش رفت مهمتر است،
چرا؟ به اين علت كه نويسنده آن چه در ايران و چه در جهان بسيار مشهور است و مورد كرامت قرار گرفته است. نويسندهاي است كه كتاب را نوشته كه كتاب باليني بسياري از روشنفكران ايران در دهه پنجاه از جمله شهيدآويني بوده است. نظرتان در مورد فيلم كه شعري از احمد شاملو در تيتراژ پاياني آن خوانده ميشود چيست؟ همين چند ماه پيش كه فيلم را ميديدم احساس خوبي نسبت به آن داشتم، هامون همچنان و همواره در نگاه و ديد من اثر زنده و اكتيوي است و مدرنيته آن همچنان مقبول است. شما سال 1363 براي ساخت فيلم عازم پاريس شديد، خواستم نظرتان را در اينباره جويا شوم. بله! درست است اين فيلم در واقع
تفسيري فلسفي از زندگي آرتور رمبو شاعر شهير و نامآور فرانسوي با تاكيد بر نقش مايههاي تصويري است كه چكيده بينش شاعرانه وي را تسخير كرده است. در فرانسه بعضي نويسندگان نوپاي فرانسوي آرتور رمبو را پيامبر تجدد ميدانند. علت چيست؟ براي اينكه رمبو حساسيتي ويژه و بيدار نسبت به تحولات نوين هنر و ادبيات داشت و نويسندهاي فينفسه خلاق بود! جناب مهرجويي، استاد بيضايي طي تماسي كه با او داشتيم در مورد اين اثر حافظ (به روايت كيارستمي) تاكيد كردند كه اين به نظرم مسالهاي نيست؛ چهره شدن مهم نيست و كار را درست انجام دادن مهم است. آيا همين طور است؟ ببينيد نظر افراد
قابل احترام است اما هر كس ديدگاه و نظر خود را دارد اين را بايد ديگران نظر دهند و زمان قضاوت كند. همانطور كه مستحضريد آرتور رمبو با پل ورلن نويسنده فرانسوي رابطه نزديك و دوستي صميمانهاي داشت بهطوري كه در سفري كه به اسپانيا و انگليس داشتند بعد از اتمام سفر، زماني كه اين دو ميخواستند از هم جدا شوند ورلن كه سخت شيفته و مجذوب آداب و اشعار رمبو شده بود با شليك تيري به پاي چپ وي او را زخمي ميكند. آيا در مستند شما به اين مساله پرداخته شده است؟ من در اين فيلم به پل ورلن دوست رمبو نپرداختهام، بيشتر به زادگاه رمبو اوايل و آخرسر كه در آنجا به سر ميبرد و لحظات آخر
عمرش را ميگذارند و به آن حواشي و اتفاقات كه پيرامون زندگي او بوده پرداختهام. منبع : روزنامه اعتماد ملی