آیا پرونده هسته ای مختومه می شود؟
عطا بهرامی
کد خبر :
33446
به تازگی مقامات ایرانی از توافق جدیدی میان ایران و آزانس بین المللی انرژی هسته ای خبر دادند که به یک موفقیت برای دیپلماسی دولت نهم تعبیر شده است. تا بدان حد که حسینی، سخنگوی وزارت امور خارجه، گزارش جدید البرادعی را نشانه حقانیت جمهوری اسلامی و موفقیتی دیگر برای دیپلماسی هستهای کشورمان تلقی کرد، وی با این حال تصریح کرد: چنانچه قطعنامه جدیدی از سوی شورای امنیت صادر شود در همکاری خود با آژانس تجدید نظر می کنیم. مساله پرونده هسته ای ایران از ازوایای چندی مورد بررسی و چالش بوده است. از ابتدا طرف ایرانی با تاکید بر حقوقی بودن ماجرا سعی داشته است که در چارچوب پادمان به پرونده هسته ای ایران رسیدگی شود و از طرف دیگر طرف های غربی چه در غالب ترویکای اروپایی و چه با استفاده از موضع گیریهای مقامات آمریکایی مطالباتی فراتر از مفاد پادمان را طلب کرده اند. طرف ایرانی بنا را از ابتدای شروع پرونده در دوران محمد خاتمی بر اعتماد سازی نسبت به برنامه های هسته اتی ایران قرار داده بود. گفتمان گفتگو که ویژگی بارز ریاست جمهوری محمد خاتمی بود در این ماجرا به تمام و کمال به آزمایش گذاشته شد. مقامات ایرانی به روشهای گوناگون سعی
کردند که نشان دهند برنامه هست ای ایران صلح آمیز بوده و هیچ گونه اهداف نظامی را در بر نمی گیرد و پنهان کاری ایران نیز فقط به خاطر فرار از تبعیض های موجود علیه کشورها در دسترسی به دانش هسته ای بوده است و نه بیشتر. مسولان مذاکره کننده ایرانی به ریاست حسن روحانی بارها پس از هر توافق خبر از مختومه شده پرونده هسته ای ایران دادند به خصوص زمانی که پرونده به آزانس بازگردانده شد این ادعا با قوت هرچه بیشتر مطرح گردید که تیم مذاکره کننده ایرانی توانسته است اوضاع را کنترل کند و از بروز اتفاقات بدتر علیه ایران در شورای امنیت خودداری کند. بالاخره پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت ارجاع شد و دو قطعنامه نیز که تحریم هایی را علیه ایران دربر می گرفت صادر شد هرچند این تحریم ها دامنه محدودی داشته و قادر به وارد آوردن فشار زیاد بر ایران نیست، اما اثبات کننده مسیری خلاف آن چیزی است که کارشناسان دولت محمد خاتمی پیش بینی می کردند. سیاست مبتنی بر اعتماد سازی و عقب نشینی یک طرفه به نتیجه خاصی منجر نشد. ایران بدون هیچ شرط و شروطی به طور یک جانبه غنی سازی را به حالت تعلیق در آورد و در مقابل انتظار داشت که طرف اروپایی که به
نمایندگی از آزانس با ایران مذاکره می کند نیز قدم هایی بر دارد. واقعیت اینست که کشورهای قدرتمند هرگز به کشورهای دیگر تا زمانی که مجبور نباشند امتیازی نمی دهند و در مورد پرونده هسته ای ایران نیز چنین شد. اشتباهاتی که یکی پس از دیگری از سوی دولت وقت به اجرا درآمد به امید اینکه قضیه را فیصله دهد. اگر بخواهیم به این سیاهه نگاهی بیاندازیم می توانیم به این ترتیب آنها را فهرست کنیم: الف- پذیرفتن سه کشور اروپایی آلمان، فرانسه و انگلستان به عنوان طرف مذاکره کننده، ایران باید فقط با آزانس مذاکره می کرد. ب- تعلیق غنی سازی به صورت یک طرفه و بدون هیچ امتیاز گیری یا تضمینی مبنی بر زمان تعلیق و وظایف آزانس در قبال ایران. ج- اشتباهات حقوقی که در طی مذاکرات و توافقات بر فضلی مذاکرات سایه افکنده بود از جمله در توافقنامه سعداباد و پاریس مبنی بر جلب اعتماد جامعه جهانی از سوی ایران بدون اینکه به جزییات آن اشاره ای شده باشد که بعدا به تعلیق دائم به عنوان تنها وسیله جلب اعتماد جامعه جهانی تفسیر شد. در کنار این مسائل بحث های دیگری نیز وجود د ارد که به جزییات آنها نمی پردازیم مانند ترکیب تیم مذاکره کننده ایرانی که خود به ماجرای
جداگانه ای تبدیل شده است. اما شروع اشتباهات ایران به زمانی دورتر بر می گردد نخستین آنها را می توان امضای عضویت دائم در IAEA در سال 1995 دانست که بدون هیچ ضرورتی از جانب مسولان ایرانی به انجام رسید، این تمدید بر خلاف دور اول توافقنامه منع گسترش سلاحهای هسته ای نامحدود است و کشورها برای خارج شدن از آن شرایط سختی را باید بگذرانند و هزینه های زیادی دارد. دومین دور اشتباهات در عدم خروج از موافقتنامه در سال 1999 و به هنگام آزمایشات هسته ای هند و پاکستان اتفاق افتاد، ایران می توانست با استناد به بند ده اساسنامه از IAEA خارج شود زیرا آزمایشات اتمی هند و پاکستان و هسته ای شدن آنها امنیت ایران را خطر انداخته بود یعنی همان مساله ای که اسرائیل برای فشار بر جامعه جهانی در اقدام علیه ایران نسبت به هسته ای شدن به آن استناد می کند. سومین دور اشتباهات به زمانی بر می گردد که ایران قرار داد CTBT را امضا کرد. امضا کننده این قرارداد کسی نبود جز حسن روحانی که با گذر از تمام مراحل قانونی و با اجازه خود این قرار داد را امضا کرد. CTBT پیچیده ترین سیستم جاسوسی است که تاکنون طراحی شده است و بازرسان آن بیشترین اختیاراتی که ممکن است
یک ناظر بازرس داشته باشد را دارا هستند و از هرگونه پی گرد مصون هستند و می توانند از تمام تشریفات یک کشور در زمینه ورود اتباع بیگانه بگریزند. ایران بدون هیچ دلیلی و بدون هیچ اعمال فشار جدی به طور داوطلبانه قرار اد را امضا کرد و اجازه داد پیچیده ترین دستگاههای جاسوسی در ایران نصب شوند. این مجموعه از تصمیمات غلط میراث بدی را برای دولت احمدی نژاد برجای گذارد. رویکرد واقع گرای دولت نهم دولت محمود احمدی نژاد سیاستی در خلاف جهت دولت محمد خاتمی اتخاذ کرد که به رویکر واقع گرایی به مراتب نزدیک تراست و پس از ناکامی دولت خاتمی در سیاست گفتمان و تنش زدایی، رویکردی مقابله جویانه در برابر سیاست های آمریکا اتخاذ کرد. تعلیق غنی سازی قطع شد و غنی سازی از سر گرفته شد و در مواردی هم مواضع لفظی شدیدی از سوی مقامات ایرانی علیه اسرائیل و آمریکا اتخاذ شد. بدون شک تمام اقدامات فوق الذکر درست نبوده است اما برآیند حاصله نتایج بسیار بهتری با خود به ارمغان آورده است. گزارش اخیر محمد البرادعی برای ایران که همواره معتقد بود از نظر حقوقی و قانونی کاملا محق است یک پیروزی به حساب می آید و به بسیاری ادعاهای ایران مبنی بر عمل در چارچوب
پادمان مهر تایید می زند، اما سوال اصلی اینجاست که ایا این به معنی مختومه شدن پرونده هسته ای ایران است؟ صرفنظر از موضع گیری بعضی مقامات عالی کشور که باید ملاحظه تمام مسائل را داشته باشند، از نظر کار کارشناسی صرف پرونده هسته ای ایران مختومه نخواهد شد. شرایط حاکم بر پرونده هیچ گاه حقوقی نبوده است بلکه در ظاهری حقوقی شکل گرفته است. از ابتدای باز شدن پرونده هسته ای ایران موضوع به مثابه دست آویزی برای آمریکاییها بوده است که از بهانه به دست آمده حداکثر استفاده را ببرند. آمریکا به شدت دنبال محدود کردن ایران تا حد ممکن است و این فرصت را به این راحتی از دست نخواهد داد. سلاحهای کشتارجمعی یکی از چهار موردی است که شورای امنیت می تواند با استفاده از آن در امور داخلی دیگر کشورها دخالت کند. لازم به تذکر نیست که صرف وجود سلاحهای کشتار جمعی اهمیتی ندارد بلکه صرف وجود آن به عنوان بهانه ای برای هیاهو است که مهم است، آمریکاییها این موضوع را در مورد عراق به خوبی آزموده اند. رویکرد دولت نهم یک رویکرد واقع گراست و اگر خواهان موفقیت است در ادامه نیز باید چنین باشد. از دوران پس از جنگ ویتنام تاکنون آمریکا تاکنون به هیچ کشور
قدرتمندی حمله نکرده است، بزرگترین بازدارنده در مقابل آمریکا توان بازدارندگی کشور است که هزینه جنگ را برای آمریکا آنقدر افزایش دهد تا اقدام به حمله به صرفه نباشد تنها در آن صورت است که پرونده هسته ای ایران که بهترین دستاویز برای آمریکا در برخورد با ایران است مختومه خواهد شد. پرونده هسته ای ایران هیچ گاه از مدخلی حقوقی عبور نخواهد کرد زیرا ذات آن سیاسی است . و فراتر از آن اینکه باید منتظر قطعنامه جدید شورای امنیت نیز بود و در شرایط حاضر بهترین کار این است که طوری برنامه ریزی کنیم تا در صورت خروج از آزانس فاصله زیادی تا برداشتن گام آخر نداشته باشیم.