توافق نفتی با ایران یا امتداد سیاست یک بام و دو هوای روسها؟ / بازی بی نتیجه با کهنه سیاستمداران کاخ سفید
معروف است که روسها همواره توافق با شرکای خود را قربانی امتیازگیری از رغیب میکنند. حال سوال اینجاست که آیا خبر توافق نفتی ایران و روسیه هم از این فرضیه پیروی میکند؟ آیا روسها بالاخره تصمیم گرفتند تا با افزایش چشمگیر فشار غرب بر این کشور اندک تغییری در سیاست خارجه سنتی خود ایجاد کنند؟
سرویس بینالملل «فردا»: هفته گذشته برخی رسانههای خارجی از توافق نفتی ایران و روسیه خبر دادند و البته هنوز هیچ موضع گیری خاصی از سوی مقامات کشورمان در این خصوص صورت نگرفته است. عده ای معتقدند که این خبر تنها در جهت تلاش مسکو برای پاسخگویی به تحریمهای گسترده غرب علیه روسیه در موضوع اوکراین صورت گرفته است. مقامات کاخ سفید فعال سازی همکاری بین مسکو و تهران را موجب ناکارآمدی تحریمهای موجود علیه ایران در مورد مسئله هستهای میدانند و از سو ی ی دیگر این همکاری را موجب تقویت موضع کشورمان در مذاکرات هسته ای تفسیر میکنند.
در نگاهی متفاوت ایران و روسیه دو رغیب سنتی در بازارهای نفت و گاز محسوب میشوند و کارشناسان این توافق بین دو رغیب را چندان جدی نمیدانند. همچنین تنش چند ماه اخیر بین روسیه و غرب امنیت انرژی در اروپا را با چالش جدی روبرو کرده است و ایران بهعنوان یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز در جهان و با دارا بودن میدانهای بزرگ گازی چون پارس جنوبی میتواند بهعنوان یک جایگزین مطلوب گاز روسیه در اروپا مطرح باشد لذا برخی اعلام خبر این توافق را راهحلی برای مهار رغیب گازی قدرتمند روسیه میدانند.
کاهش تنش در روابط ایران و اروپا و احتمال رفع کامل تحریمها پس از مذاکرات هستهای چند ماه آینده بین ایران و 1+5 زمینههای لازم را برای بهرهبرداری اروپا از ذخایر و توان عظیم ایران در بحث تامین انرژی ترسیم کرده است. از سوی دیگر این موضوع فرصت مناسبی را برای کاهش وابستگی اروپا به گاز روسیه و کاهش هزینه درگیری با این کشور بر سر موضوعات چالش برانگیز در روابط دو طرف چون موضوع اوکراین فراهم کرده است.
از سوی دیگر بحث استفاده دوگانه روسها از توافقات اقتصادی با سایر کشورها برای امتیازگیری از غرب موضوع پرسابقهای است. برای مثال توافق روسها بر سر سامانه موشکی اس 300 با ایران و وقتکشی مقامات روس برای تحویل این سامانه به ایران تا زمان قطعنامه 1929 و سپس بهانه تراشی برای ممانعت قطعنامه از صدور این سامانه به ایران و همچنین توقف فعالیت شرکت نفتی گازپروم روسیه در راستای تحریمهای غرب در دو میدان نفتی "آذر" و "شنگوله" روسیه را به یک شریک اقتصادی نهچندان مطمئن برای کشورمان تبدیل کرده است.
با وجود ابهامات موجود درخصوص کارآمدی ماشین الات روسی برای بکارگیری در صنعت نفت کشورمان و بدنام بودن این کشور در پایبندی به توافقات دوجانبه و چند جانبه نمیتوان خبر توافق نفتی بیست میلیارد دلاری بین دو کشور را حتی در صورت تایید مقامات ایرانی چندان جدی تلقی کرد. از سوی دیگر معلوم نیست چرا منتقدان داخلی روابط بیش از حد ایران و روسیه در گذشته اینبار در قبال این توافق نفتی با هویت مجهول سکوت اختیار کردهاند و اطلاعات خاصی بروز نمیدهند.
بهنظر میرسد که روسها قصد دارند تا با آگاهی از ترس مقامات کاخ سفید درخصوص تشکیل یک بلوک واحد سیاسی بین روسیه، ایران و چین سیاست قدیمی و ناکارآمد برگزاری شوی توافق با رغیب و کسب امتیاز را دنبال میکنند. حال آنکه پشمی به کلاه این سیاست روسی باقی نمانده و توافق چند میلیارد دلاری تسلیحاتی عربستان با آمریکا در فاصله سالهای 2007 تا 2010 و پس از عمل نکردن روسها به توافق با این کشور مصداق خوبی است که نشان میدهد روسها باید یک تجدید نظر اساسی در اینگونه از کنش سیاسی درقبال مسائل بینالمللی داشته باشند.
روسیه برای تقویت موضع خود در برابر غرب نیازمند یک همپیمان ایدئولوژیک قدرتمند است لذا مقامات روس باید ابتدا تقویت موضع گروهی را در دستور کار قرار دهند تا بتوانند برد استراتژیک خود در غرب آسیا و شرق اروپا را حفظ کنند. افزایش حضور نظامی آمریکا در دریای چین، تنش سنتی ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی و گسترش نفوذ کاخ سفید در جمهوریهای استقلال یافته از شوروی سابق یک تهدید واحد را در برابر سه کشور قرار داده است که میتواند زمینه همکاری جدی و متفاوت از گذشته را در زمینه اقتصادی و سیاسی را در میان سه کشور فراهم آورد.
آنچه که روسیه را در موضوع اوکراین با چالش روبرو کرده همکاری جدی اروپا با غرب برای ممانعت از قدرت گرفتن طرفداران این کشور در اوکراین است و امضای توافق نفتی ایران و روسیه با وجود نگرانی مقامات کاخ سفید هیچ خللی در عظم اروپا برای کوتاه کردن دست روسها از اوکراین ایجاد نکرد.
هشدار معاون وزیر خزانهداری آمریکا درخصوص خرید نفت ایران توسط روسها و اعلام تحریم جدید در قبال این سیاست بهخوبی نشان داد که آمریکایی در قبال برخورد با قدرت گرفتن این کشور در شرق اروپا جدی هستند و حتی اینبار حاضر نیستند در قبال این شوی تبلیغاتی امتیازی به روسها واگذار کنند.