دكتر صفوي: افراط ‌گرایی بر جهل متکی است

افراط‌ گرایی مبتنی بر جهل است، زیرا حقیقت تجلی‌های متفاوتی دارد و هر یک از ما اضلاعی و بخش‌هایی از آن را دیده‌ایم.

کد خبر : 37372

مهر: دکتر سید سلمان صفوی، رئیس آکادمی مطالعات ایرانی در لندن، درباره اهمیت و دستاوردهای همایش بین المللی "فلسفه قرون وسطی" که در در روزهای پانزدهم تا بیست و یکم سپتامبر سال 2007 در دانشگاه پالرمو ایتالیا برگزار شد اظهار داشت: در این همایش بین المللی 450 نفر از صاحب نظران فلسفه و الهیات حضور داشتند و موضوعات مختلف و متنوعی مانند نسبت عقل و دین و تکثر، تکثر و سنتهای فلسفی، زبان و کثرت، تعامل فرهنگها، فلسفه تطبیقی، هرمنوتیک و فلسفه و گفتگوی ادیان مورد بحث و بررسی قرار دادند و این جانب نیز درباره در بخش فلسفه و عرفان در باب "عقل نظری و عملی از دیدگاه ملاصدرا" سخنرانی نمودم. وی در ادامه گفت : این کنگره هر دو سال یک بار در ایتالیا بر گزار می شود و سازمان دهنده آن دانشگاه مرکزی پالرمو است و سازمان های مختلف دیگر نیز از حامیان این کنگره است. برای شرکت در این کنگره باید عضو آن بود و برای این عضویت باید دو پروفسور که عضو آن هستند، معرف شما باشند و زمانی که عضو شدید، می توانید در آن مقاله ارائه داد و مقاله را در کنگره ارائه کرد. برای کنگره امسال از دو سال قبل از من دعوت کردند و مقایسه نوع کار ایشان با کارهای ما قابل توجه است و نشانگر ارزش و غنای محتوای آثار ارائه شده در کنگره است. دکتر صفوی همچنین اظهار داشت: زبان کنفرانس، ایتالیایی، آلمانی، فرانسوی و انگلیسی بود و مستعمین نیز علاقه مندان به این حوزه بودند. چکیده مقالات کنفرانس از قبل در کتابی با چاپ شکیل منتشر شده بود. برنامه کنفرانس نیز از چندین هفته قبل به صورت اینترنتی و دیگر طرق اطلاع سخنرانان و شرکت کنندگان رسیده بود که از این حیث با برنامه های ایرانی قابل مقایسه است. موضوعات کنفرانس راجع به مسائل مختلف فلسفه و عرفان مسیحی و اسلامی و ارتباط آنها با مسائل جدید چون جنسیت، زن، تکنولوژی، حقوق بشر بود. یعنی کوشش شده بود که گفتمان های جدید و قدیم در حوزه فلسفه مورد مقایسه قرار بگیرند. دکتر صفوی افزود: در فلسفه مسیحی راجع به سنت آگوستین، آلبرت کبیر، توماس آکویناس و ویلیام اکامی بحث شد، بحث از فلسفه و عرفان اسلامی به صورت گسترده ای صورت گرفت: یک بخش راجع به فارابی، دو بخش مربوط به ابن سینا، یک بخش به ابن رشد، یک بخش به غزالی، یک بخش سهرودی، دو بخش به فلسفه و عرفان اسلامی اختصاص داشت. یعنی 8 بخش به فیلسوفان اسلامی و ایرانی اختصاص داشت. جالب آن که آثار و ترجمه های بسیار خوبی به زبان ایتالیایی درباره عرفان و فلسفه اسلامی منتشر شده است. در یکی از بخش ها که برخی بر آن تاکید دارند و عنوان "فلسفه عربی" را تکرار می کنند، بنده گفتم که فلسفه عربی وجود ندارد، این فلسفه ای که در طول 1400 سال در حوزه فرهنگ اسلامی به وجود آمده، اگر بخواهد به دین نسبت داده شود، اسمش "فلسفه اسلامی" است. این محقق و پژوهشکر حوزه عرفان اسلامی تاکید کرد: زیرا در حوزه فرهنگی و تمدنی اسلامی معرفی شده و رشد کرده است و یکی از منابع اندیشگی اش معارف اسلامی و مسائلی است که در دین وجود داشته است. اما اگر بخواهیم به ملیت نسبت دهیم، این فلسفه ایرانی است نه عربی، زیرا همه متفکران اصلی اش ایرانی هستند. یعنی به جز کندی و ابن رشد، بقیه فیلسوفان موسس این سنت مثل فارابی، ابن سینا، سهروردی، ملاصدرا، میرداماد، شیخ بهایی، میرفندرسکی، نوری و علامه طباطبایی ایرانی هستند. این امر اشتباه بزرگی بود که ایشان مرتکب آن شده بودند و حتی در دائره المعارف هایشان این اشتباه هست. دکتر صفوی با اشاره به این مطلب که آنها استدلالهای ما را می پذیرند، اما همین امر نشانگر آن است که ایران در مجامع فرهنگی جهانی حضور جدی ندارد و باید از موسسات دولتی ما پرسید چرا فلسفه و عرفان اسلامی را در دنیا ترویج نمی دهند گفت : الان در مورد فارابی، قزاقستان و سوریه در حال انعقاد قرار داد هستند، تا برایش مقبره بسازند، مولوی ما هم که برای ترک ها و افغان ها شده است و عنوان فلسفه هم شده است "فلسفه عربی". رئیس آکادمی مطالعات ایرانی در لندن در ادامه این گفتگو با یکی از مسائل مطرح شده در این کنفرانس اشاره کرد و گفت : بحث جغرافیای فرهنگی فلسفه و نقش دریای مدیترانه و جایگاه جغرافیای فرهنگی دریای مدیترانه در رشد تفکر عرفانی اسلامی و تعامل و بده بستان فرهنگی میان تمدن های حوزه این دریا از بخشهای مهم این کنفرانس بود. همچنان که جغرافیای سیاسی، اقتصادی و نظامی داریم، می توانیم جغرافیای فرهنگی نیز تصور کرد. یعنی یک مکان طبیعی با صفت انسانی، فرهنگی و اقتصادی. یعنی چگونه یک منطقه طبیعی موجب بده بستان های فرهنگی می شود. دریای مدیترانه سه قاره را در بر می گیرد. بخشی از اروپای جنوبی چون یونان، پرتقال، مالت، فرانسه، اسپانیا، ایتالیا و روبروی آن شمال آفریقا است مثل مراکش، الجزایر و تونس و لیبی و مصر که پنج کشور بزرگ مسلمان نشین هستند. وی در ادامه افزود: نفوذ فرهنگی عربها و مسلمانان را امروز هم در پالرمو می بینیم، یعنی هنوز هم خیابان هایی دیده می شود که اسمشان عربی نوشته شده و منطقه عرب نشین دارند. از سوی دیگر آسیا هست، یعنی فلسطین، اردن، سوریه و ترکیه و به نحوی به ایران بزرگ هم متصل می شود. زیرا بخش های زیادی از این منطقه به ایران متصل است. بنابراین دیده می شود که سه قاره و سه فرهنگ در این دریای مدیترانه وجود دارند. فرهنگ هایی که در جهان زنده و پیشتاز هستند. فرهنگ اندیشه اسلامی، چینی، مسیحی و هندی و به همراه فرهنگ یهودی که فیلسوف مهمشان ابن میمون است و جریان عرفانی اش با عنوان کابالا همچنان زنده است. لذا از این فرهنگ های مهم دو تا یعنی مسیحی و اسلامی در این منطقه حضور دارد. همین طور است فرهنگ یونانی که همچنان تفکر یونانی بر جریان فکری فلسفه غرب سیطره دارد. به قول وایتهد، تمام فلسفه غرب حاشیه نویسی است بر فلسفه افلاطون که این نشانگر اهمیت فلسفه یونان است. دکتر صفوی در ادامه با اشاره به این نکته که یونان در ارتباط وثیق فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و نظامی با تمدن و فرهنگ باستانی ایرانی داشته است گفت : اندیشه و فرهنگ ایران قبل از اسلام، یعنی فهلویون و حکمای حکمت نور، به حوزه فلسفه یونانی منتقل شده است، همچنین است حکمت هایی که از مصر و هند به این منطقه منتقل شده است. برای مثال ریشه های تفکر فیثاغورثی را می توان در تفکر مصری و هندی دید. بنابراین در این کنفرانس کوشش شد که اهمیت جغرافیای فرهنگی را در رشد و تعالی فلسفی بیان کنند. وی همچنین به یکی دیگر از موضوعات مهم این کنفرانس که بر آن تاکید بسیاری داشت اشاره کرد و گفت: در این کنگره گفته شد که اگر تساهل بیشتری داشته باشیم، با همدلی بیشتر می توانیم به فلسفه های یکدیگر نگاه کنیم. برخی می گفتند که باید ما سنت‌گرایی را کنار بگذاریم که من با این نگاه مخالفم و معتقدم که می شود سنت‌گرا بود و به دیگر سنتهای فلسفی احترام گذاشت. یعنی سنت‌گرا بودن به معنای مخالفت با سنت‌هایی چون چینی، ایرانی و هندی نیست و می‌توان جایگاه تاریخی و نقش این فرهنگها را قبول داشت. لذا در این کنفرانس چنین طرح شد که این تفکرها می‌تواند جوابگوی مسائل امروز بشر باشد و کار فیلسوفان این است که خود را در معرض پرسش های جدید قرار دهند و با تکیه بر آن اصول جوابگوی پرسش های جدید باشند. در این کنفرانس فیلسوفان آشنا شدند که حقیقت گرچه مطلق است، می تواند ابعاد و تجلی های متفاوتی داشته باشد. رئیس آکادمی مطالعات ایرانی در لندن با اشاره به این نکته که در زمینه روابط فرهنگی میان ملل در حوزه جغرافیای فرهنگی، دو نگاه وجود دارد گفت : یکی نگاه نسبی گرایان که می گویند یا حقیقتی نیست یا همه حقیقت می گویند و هیچ کس به حقیقت نهایی دسترسی ندارد و دیگری نگاه سنت گرایان است که معتقد است که همه فرهنگ ها و فلسفه های سنتی بیانگر حقیقت واحدی هستند و دارای یک وحدت استعلایی هستند زیرا مبدا واحدی دارند و بنابراین این تکثر ها را با این دو نگاه بررسی می کنند و کسی تکثر فرهنگی را ترویج نمی کنند اما به عنوان یک واقعیت آن را می پذیرند. وی در ادامه به وضعیت امروز این حوزه مهم فرهنگی اشاره کرد و گفت : در مورد وضعیت امروز این منطقه قابل ذکر است که از یک سمت امروز واتیکان در ایتالیا مرکز مسیحیت کاتولیک جهان است، یعنی ایتالیا همچنان نقطه ثقل مسیحیت است. نکته جالب آنکه این سه دین بزرگ ابراهیمی خاستگاهشان خاورمیانه است، اما امروز نقطه ثقلشان در دریای مدیترانه است و توسعه پیدا کرده، به این شکل که ایتالیا نقطه ثقل مسیحیت است، از سوی دیگر مرکز فرهنگی اسلام سنی امروز مصر و دانشگاه الازهر است و این در شمال آفریقا و ساحل جنوبی مدیترانه است. از جهت تاریخی نیز عثمانی نقش مهمی در تحولات فرهنگی منطقه داشته است، در همین پالرمو هم ترک ها(از قرن دهم میلادی) و هم عرب ها حضور داشتند. عثمانی به عنوان بزرگترین امپراطوری مسلمان در این منطقه بوده است، امروز نیز با این که امپراطوری عثمانی نیست، اما ترکیه به عنوان کشوری فعال در این منطقه است، و همین تقاضای مکرر ترکیه برای عضویت در اتحادیه اروپا نشانگر بحث گفت و گوی ادیان است. وی در ادامه افزود: یکی از بحثهای ما با کلیسای کاتولیک همین است که اگر شما به گفت و گوی ادیان اعتقاد دارید، چرا مانع از عضویت ترکیه می شوید؟ دو جریان مخالف عضویت ترکیه هستند، یکی کلیسای کاتولیک و دیگری فرانسه لائیست، و می گویند ترکیه با بیش از 70 میلیون مسیحی حق عضویت در اتحادیه اروپا ندارد. از این رو این یک روش عملی برای پیشرفت گفت و گوی ادیان است. گفت و گوی ادیان در چند سطح وجود دارد که متاسفانه در برخی موارد بازی سیاسی و سوء استفاده سیاسی است. اما در سطوح عمیق بحثی فلسفی و سیاسی است و به طور زنده امروز در دل اروپا ترکیه مسلمان و آلبانی مسلمان در دل اروپایی ها هستند و در یک منطقه مسیحی زندگی می کنند و یک گفت و گوی عملی میان عموم است و یک بحث نظری و آکادمیک نیز میان دانشمندان و علما هست که گاهی موانعی وجود دارد، اما در زمینه عملی این گفت و گو در حال رخ دادن است. دکتر صفوی در ادامه با اشاره به سخن پروفسور عادل خویی که به تازگی به این آمده گفت : راه گفت و گوی ادیان با کار تئولوژیک و کلامی صورت نمی گیرد، زیرا در این کار جدل صورت می گیرد و روشش برای زمین زدن خصم است، اما رویکرد های دیگر فلسفی و عرفانی نیز هست و با این رویکردهاست که می توان گفت و گوی ادیان را تحقق داد. در رویکرد فلسفی روش برهانی است و از این رو به مفاهمه دست می یابیم، در روش عرفانی نیز که روش تاویلی است، باطن ظواهر را می‌بینیم و فهم بطن ظاهر است و از این رو امکان آن است که تحریفات را کنار زد و به حقیقت نهایی نرسید. وی با تاکید بر این نکته که راه گفت و گوی ادیان روش عرفانی و فلسفی است و افراط گرایی مبتنی بر جهل است گفت : اگر انسان آگاه باشد، هیچگاه دچار آن نمی شود و برگزاری چنین کنگره هایی باعث می شود که ما فهم عمیق تری نسبت به همدیگر پیدا کنیم و متوجه شویم که حقیقت واحد است ولی تجلی های متفاوتی دارد و هر یک از ما اضلاعی و بخش هایی از آن را دیده ایم، اما همه ما در وحدتی استعلایی به سر می بریم، به خصوص ادیان توحیدی. از این رو چنین کنگره هایی معرفت تولید می کند و معرفت مخالف افراط و تفریط است و این افراط گرایی در بخش کوچکی از جهان اسلام و در بخش بزرگی از جهان مسیحی و یهودی قابل مشاهده است، رژیم صهیونیستی، حاصل تفکر افراطی یهودی که از سر جهل رخ داده است. بوش امروز به عنوان یک مسیحی مومن وظیفه خود می داند که به جنگ مسلمان ها بیاید و اعلام جنگ صلیبی کند.
لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: