بحران بي نظير
حسين ميزان
ترور بي نظير بوتو در سرزميني كه شخص اول آن تاكنون چندين بار هدف سوء قصدهاي نافرجام تروريستي قرار گرفته و اكنون مدتهاست جولانگاه تروريست هاي بين المللي محسوب مي شود، واقعه اي غير قابل پيش بيني نبود. هر چند كه ترور بوتو در هر شرايطي اين پتانسيل را داشت كه شوكي جهاني ايجاد كند، اما اين ترور در برهه اي حساس انجام گرفت كه اين شوك را صد چندان كرد. ترور نخست وزير سابق پاكستان در حالي رخ داد كه چندي ديگر موعد انتخابات پارلماني اين كشور فرا مي رسد و با توجه به درگيري هاي داخلي كه هم اكنون به وجود آمده است و احتمال زايش منازعات ديگر، نمي توان فرجام خوشي براي آن پيش بيني كرد. از سوي ديگر اكنون و با تشديد درگيري هاي داخلي كه وجهه اي نظامي - امنيتي يافته است، ارتش پاكستان براي كنترل اوضاع به تكاپو افتاده است و به مقابله با شورشيان پرداخته كه اين خود فرصت بي نظيري را در اختيار تروريست هاي فربه پاكستان قرار داده كه فكر دسترسي به تسليحات هسته اي اسلام آباد را در سر بپرورانند كه در اين صورت براي اولين بار در تاريخ، يك گروه تروريستي به سلاح هسته اي دست خواهد يافت و اين مي تواند عواقب غير قابل تصوري براي جامعه جهاني داشته باشد. با اين همه بي نظير در اين اواخر از محبوبيت سال هاي قبل در پاكستان برخوردار نبود هر چند باز هم حزب وي بخت نخست انتخابات پارلماني ژانويه تلقي مي شد. بوتو حتي در ميان خانواده خود هم محبوبيت چنداني نداشت و اين بيشتر به مسأله ترور برادر وي «مير مرتضي بوتو» در دوران نخست وزيري بي نظير باز مي گشت. در آن دوران مرتضي بوتو برادر كوچكتر بي نظير كه نماينده پارلمان اين كشور تلقي مي شد، به شدت با سياست هاي خواهرش مخالفت مي ورزيد تا اينكه به وسيله افرادي ناشناس ترور شد. پلیس پاکستان در زمان نخست وزیری بی نظیر بوتو مرتضي را بیرون از منزلمان در سال 1996 ترور کرد. بین 70 تا 100 پلیس در صحنه حاضر بودند، تمامی چراغ ها در خیابان به یکباره خاموش شد و در حالی که تمام خیابان را پلیس محاصره کرده بود این ترور اتفاق افتاد. همراه مرتضي بوتو شش مرد دیگر هم کشته شدند. بدن آنها گلوله باران شده بود و در حالی که خون از تنشان جاری بود، در خیابان رها شدند. از آن زمان به بعد بسياري از كارشناسان و حتي بستگان بي نظير وي را عامل اصلي ترور برادر كوچكترش، مرتضي مي دانند. سياست هاي بوتو كه همگي حاكي از تلاش وي براي دست يافتن به سود و منافع شخصي بود، سبب شده بود كه مردم نيز مانند خانواده اش ديگر چندان تمايلي به وي نداشته باشند. بي نظير بوتو در طول 54 سال حيات خود دو بار موفق شد به سمت نخست وزيري پاكستان دست يابد. یکبار از سال 1988 تا سال 1990 و دیگر بار از سال 1993تا سال 1996و هر دوبار به اتهام فساد مالی از مقام خود بر کنار شد. او و شوهرش متهم بودند که بیش از یک میلیارد دلار از خزانه ملی پاکستان ربوده اند و همين مسائل تا حدي از محبوبيت بي نظير در پاكستان كاسته بود. نكته ديگري كه محبوبيت بوتو را در ميان مردم كاهش داده بود، زد و بندهاي وي با مشرفي بود كه در آن مقطع هنوز يونيفورم نظامي را هم از تن بيرون نياورده بود. اين زد و بندها براي مردم پاكستان نشان از آن داشت كه بوتو بيش از پاكستان به خود و قدرت خود و حفظ و بسط آن مي انديشد. بي نظير حتي از مشرف درخواست كرده بود كه تمامي پرونده هاي فساد مالي وي را ناديده بگيرد و مشرف هم از رهگذر «فرمان آشتي ملي» اين درخواست را اجابت كرده بود. تعامل و همکاری بوتو با مشرف به قدری در انظار عمومی و نزد مردم عادی کوچه بازار ناپسند و نامطلوب جلوه کرده بود که نام حزب او که تا پیش از این "حزب خلق پاکستان" نام داشت در ميان مردم به "حزب خلق مشرف" تغيير نام داده بود. وی چند ماه پیش سر میز مذاکره با ژنرال پرویز مشرف بر سر سهم خود از قدرت چانه زنی می کرد و بارها در انظار عمومی بر این تأکید داشت که دموکراسی در پاکستان بدون مشرف ابتر و آرمانی از دست رفته است. اما چندي بعد و با اعلام وضعيت فوق العاده از سوي مشرف، بوتو عملا حمايت از وي را بي نتيجه يافت و بر موج دموكراسي خواهي سوارشد. وي كه تا چندي قبل ادعا مي كرد احياي دموكراسي بدون مشرف امكان پذير نيست، به ناگاه اعلام كرد كه مشرف باید از قدرت کناره گیری کند و تلاش هايي را براي ائتلاف با مخالفان مشرف، نظير نواز شريف آغاز كرد. گفت و گوهای او با نظامیان و اشتیاق بي نظير براي ائتلاف با رژیم مشرف و سپس چرخش 180 درجه اي وي سبب شد كه اين شائبه در اذهان مردم پاكستان قوت گيرد كه ژست سیاسی بوتو چیزی جز یک پانتومیم نیست. به هر حال ترور بي نظير، بحران بي نظيري را در پاكستان خلق كرده كه از 35 سال قبل، يعني در زمان جدا شدن بنگلادش از پاكستان بي سابقه است. هرچند كه به واقع به نظر مي رسد كه دموكراسي، براي بوتو هم مانند بسياري ديگر از مدعيان، اسب تروآيي بيش نبوده است اما باز هم شعارهاي بوتو بسياري را در پاكستان جذب كرده بود. شايد در حال حاضر برگذاري دموكراتيك انتخابات پارلماني پاكستان كه كمتر از دو هفته به موعد آن باقي است، بتواند مرحمي بر زخم كنوني اين كشور بگذارد. خصوصا كه اكنون انگشت اتهام به سمت پرويز مشرف، اشاره رفته است. به نظر مي رسد كه مشرف از رهگذر مذاكره با بوتو تلاش داشت تا حدي جو حاكم بر كشور را به نفع خود سامان بخشد و پس از آنكه اندكي به اين هدف دست يافت، بوتو را براي هميشه از صحنه سياسي پاكستان حذف كرد.