هر جا و به هر اندازه که جهل حاکم باشد، طبیعی است که رخدادها هم در تاریکی و جهل روی میدهد. افراد غیر کارشناس و غیر متخصص وقتی اظهار نظر میکنند افکار غلط را بین مردم توسعه میدهند و یک عدهای هم دنبالش را میگیرند. این اتفاق هم میافتد که یک نفر ادعایی کند و بعد مردم را گرفتار کند. آن چیزی که مستند به آیه و روایت و حدیث باشد، واقعیت است. اما آن چه که مردم از خودشان درمیآورند و به دین اضافه میکنند و جوری وانمود میکنند که جزء دین است، خرافه است. حجت الاسلام و المسلمین مجتبی کلباسی رئیس مرکز تخصصی مهدویت
در گفتگو با سرویس فرهنگی «فردا» با بیان اینکه یکی از عقاید بسیار مهم در بینش اسلام اعتقاد به مهدویت بوده است، بیان کرد: مهدویت از مسائلی است که تقریبا بین همه مسلمانان جزء مسلمات است. چون اخبارش از زمان پیامبر (ص) نقل شده است. حتی امروز فرقهی وهابیت با اینکه در خیلی از مسائل با دیگر مذاهب مشکلاتی دارد، اما به مسئله مهدویت بسیار معتقد است. گرچه تفاوتی در اعتقادشان نسبت به شیعیان دارند، اما آنها معتقد هستند که حضرت مهدی(عج) خواهد آمد. اما اینکه ایشان حیات دارند را قبول ندارند. این مسئله چون در ابتدا با قوت مطرح شده است و جزء مسلمات بوده و هست؛ و پیغمبر خدا (ص) و
هم ائمه معصومین (ع) و هم روات و محدثین همه بر این مسئله تاکید داشتند، یک بستری را برای سودجویان فراهم کرد تا از این مسئله سوء استفاده کنند، مثل مسئله نبوت. مجتبی کلباسی به سواستفاده هایی که از مسئله نبوت شده بود اشاره کرد و افزود: پیامبر (ص) وقتی مبعوث شد و مردم آن گرایش را نشان دادند. یک عده گفتند این که کاری ندارد ما هم میتوانیم این کار را انجام دهیم. حتی در زمان خود حضرت و بعد از آن مدعیان نبوت پیدا شدند که به آنها متنبی میگویند. البته همه آنها شکست خوردند و کارشان نگرفت. زیرا این مسئله کاری نیست که بدلش به کار بیاید. بدل آن یک صورتی دارد اما چون ذات و اصالت
ندارد به زودی رسوا میشود. وی همچنین بیان کرد: همانند نبوت مسئلهی مهدویت هم به همین شکل است. از همان ابتدا که مسئله مهدویت مطرح شده است حتی در همان سده اول یعنی قرن اول هجری، برنامههایی توسط افراد سودجو صورت گرفت. برای نمونه فرقهی کیسانیه معتقدند که محمد حنفیه فرزند امیرالمومنین (ع)، امام غایب است و منتظر ظهورش بودند. هرچند الان از فرقه کیسانیه خبری نیست. رئیس مرکز تخصصی مهدویت با بیان اینکه کمکم سیاست مداران هم آمدند تا از این متاع باری ببندند، گفت: منصور عباسی فرزندی داشت که اسمش را مهدی گذاشت. منصور که تحکیم بخش سلسله بنی عباس بود، سعی کرد که این بچه
را طوری بار بیاورد و تربیت کند که بگوید این خود مهدی (عج) است. بعد مردم فهمیدند که آن مهدی که پیغمبر وصفش را گفته، این نیست. بنابراین در ابتدا با یک چهره مهدیوار ظاهر و خیلی زود رسوا شد. وی افزود: این جریان ادامه داشت تا حکومت فاطمی. حکومت فاطمی با اینکه چند قرن ادامه پیدا کرد و حکومتی شیعی هم بود، مهدی فاطمی را معرفی کرد که ادعای مهدویت میکرد و بعدها مردم او را با مهدی فاطمه اشتباه گرفتند. در همین زمان شهر مهدیه هم بنیان نهاده شد. بعد از آن در حکومت موحدین که حکومت مقتدری بود و چند قرن در شمال آفریقا حکومت داشت، شخصی به عنوان محمد تومر مدعی مهدویت بود و کتاب هم
داشت و میگفت«من همان مهدی هستم». اینها چند نمونه بارز تاریخی بود. حجت الاسلام و الامسلمین کلباسی با اشاره به اینکه اگر بخواهیم کسانی که مدعی مهدویت شدهاند را شماره کنیم به صدها نفر میرسند تا زمان خودمان، بیان کرد: در حال حاضر چند مهدی (دروغین) در زندان هستند. ما در دوران خودمان حداقل 5 و 6 نفر از این افراد را دیدهایم یا خبر صحیحش را شنیدهایم. تاریخ کسانی که ادعای مهدویت کردهاند که به آنها متمهدین میگویند بسیار عریض و طویل است. وی زمینه این مسئله در فطرت بشر دانست و افزود: اگر اهل فیلم باشید، در فیلمها قهرمانهایی مثل زورو را دیدهاید که حلال همه
مشکلات است. هر ملتی در هر سرزمینی به چنین قهرمان هایی اعتقاد دارد. این در ذات بشر است و چون هم در اخبار دینی ما و هم در قرآن هست، زمینه را فراهم میکند که آن مهدیهای دروغین بیایند و در این میدان جولانی بدهند و بهرهای ببرند. این کارشناس مذهبی با بیان اینکه بدیهی است اگر مشکلات اجتماعی زیاد باشد، زمینه برای این ادعاهای دورغین بیشتر می شود، گفت: بحث مهدی فاطمی و موحدین دقیقاً در بحرانهای اجتماعی اتفاق افتاد و وقتی مشکلات اجتماعی زیاد بود، توانستند این ادعا را بکنند. در زمان ما علاوه بر بحرانها و مسائل و مشکلات اجتماعی، سرعت انتقال اطلاعات هم بالاست و یک
فضای خاص را به وجود آورده است. به طوری که اگر کسی آن طرف دنیا بنشیند و ادعایی بکند، میتواند روی یک سایت بریزد و به همهی دنیا اطلاع دهد. طبیعتاً اگر قبلاً صد نفر ادعا میکردند وتنها دو نفر از آن ها اخبارشان توی تاریخ بود، حالا از این صد نفر، 80 نفر اخبارشان میرسد. امروز بحث سرعت انتقال اطلاعات هم مطرح است. البته هر مقدار که بحرانها و شرایط اجتماعی پیچیدهتر و نا امید کنندهتر باشد، مدعیان بیشتر پدیدار میشوند، مثل وضعیت امروز در عراق. وی افزود: از طرف دیگر اگر برای یک جنس خوب تبلیغ شود، زمینه برای ایجاد بدلها هم فراهم میشود. بعد از انقلاب مسئله
مهدویت در تبلیغات و در رسانهها اوج گرفت و بستری را برای سوء استفاده افراد سودجود فراهم کرد. کلباسی در ادامه به مسجد مقدس جمکران اشاره کرد و گفت: اگر بخواهیم از نظر صنعت رجالی و علم رجال با مسئله جمکران برخورد کنیم و آن داستانی را که وجود دارد را مطرح کنیم، طبیعتاً این طور نیست که یک عالم بتواند صرفاً به این حدیث اعتماد صددرصد کند و بگوید که با استناد به این حدیث مسئله دقیقاً این طور است. اما برخی اوقات یک شهرت بین اهل فن میآید و آن ضعف را جبران میکند. چون مسئلهی جمکران از حدود هزار سال پیش در کتاب تاریخ قم نوشته شده و مرحوم صدوق نیز آن را در کتابش نوشته
است. تقریباً یک اشتهاری بین اهل فن و نه عوام پیدا کرده است. اگر اشتهار بین عوام باشد، این اعتبار را ندارد. اما میبینیم که وقتی شخصیتهای بارز و چهرههای شناخته شده مسئلهای را پذیرفتهاند، این خود اعتبار واعتماد میآورد. وی همچنین بیان کرد: منهای همهی این مسائل اگر یک جایی در یک بیابان مسجدی بسازند و اسمش را مسجد امام زمان (عج) بگذارند، آیا رفتن در این مسجد مشکلی دارد؟ نماز خواند در آن مشکلی دارد؟ باید توجه کرد که نماز امام زمان که صد تا (ایاک نعبد و ایاک نستعین) غیر از خبر جمکران از طریق دیگر هم آمده است. بنابراین مسجد جمکران، خانهی خداست به اسم امام
زمان (عج) است. مثل مسجد النبی که خانهی خداست و به اسم پیامبر (ص) است و قداست خاصی دارد. از آن طرف هم از یک اشتهار تاریخی در بین اهل فن برخوردار است. به هر حال مردم یک جایی میخواهند بروند، نماز بخوانند و درد دلی بکنند. مسجد جمکران، مسجدی است که سابقهی تاریخی دارد و از طرف دیگر خیرات و برکاتی هم از آن دیده شده است. ما داعیه نداریم که یک اشکال سندی از مسئله بگیریم. این کار عالمانهای نیست که بگوییم این مسجد از نظر فنی دارای سند قابل اعتمادی نیست. خوب مجموع این عوامل انسان را به این میرساند که جمکران، مسجدی است که محل اجتماع و رفت و آمد مردم است و به صرف همین کار
نماز افراد در این مکان خود یک تقدسی پیدا میکند. کلباسی با بیان اینکه ما نشانههای فراوانی برای ظهور حضرت و شخصیت حضرت داریم، گفت: اینکه اسمش چیست؟ اسم پدرش چیست؟ صورتش به چه شکلی است؟ قامتش؟ سنش؟ حرفهایش درباره چیست؟ کار حضرت چیست؟ شعارش؟ برنامهاش؟ اینها همه نشانه است و قدر متیقن قطعی دارد. مشخص شدن این نشانهها فلسفهاش این است که بدلها نتوانند به میدان بیایند. وی درباره زنده بودن امام زمان (عج) بیان کرد: تنها شیعه قایل به این نیست که حضرت مهدی (عج) زنده است. فرقههای دیگر مثل برخی فرقههای اهل سنت نیز این مسئله را قبول دارند. درست است که اعتقاد
همهی مسلمانان این نیست. اما در شیعه این جزء مسلمات است که به آن تکیه میشود. هر چند در تبلیغات ممکن است به طور کامل به این مسئله تکیه نشده باشد. رئیس مرکز تخصصی مهدویت در رابطه با تبلیغات در زمینه مهدویت، گفت: کسی که بخواهد عقیده شیعه را در این مورد بپذیرد احتیاج به یک مبنایی در امامت دارد که برمیگردد به ریشهی بحث امامت. همان موانعی که بر سر راه مسئله امامت است به سر این مسئله هم هست. این یک واقعه تاریخی و فرهنگی است و حکومتها تقویتش کردند. به نحوی که امروز کار کردن روی آن بسیار مشکل است. به خصوص در رابطه با اهل سنت که دشواریهای زیادی وجود دارد و به این
راحتیها قابل حل نیست. اما در بین شیعیان این مسئله متداول است و رویش کار میشود. در هر صورت وقتی ما با سایر مذاهب اسلامی رو به رو هستیم، باید آن مشترکات را تقویت کنیم. این مسئله که آنها مهدی آخر زمان را قبول دارند، یک نقطهی وفاقی است و ما باید روی آن تکیه کنیم. درست است که از دیدگاه ما و دلایل ما حضرت زندهاند و باید باشند، اما منهای این نظر، در فن رویارویی و بحث با دیگران ما باید نکات مشترک تکیه کنیم. مثل آرمان های کسی که خواهد آمد، اهدافش و ... که از نظر عملی بسیار مهم است. گرچه زنده بودن حضرت هم در جایگاه خودش از نظر فکری بسیار مهم است. وی با اشاره به اینکه
باید مردم آب را از سرچشمه زلال بگیرند نه از جایی که آب آلودگی پیدا کرده است چون این آلودگی موجب بروز عوارض و بیماریها میشود، بیان کرد: هر جا و به هر اندازه که جهل حاکم باشد، طبیعی است که رخدادها هم در تاریکی و جهل روی میدهد. شاید یکی از اهداف مجموعهی مرکز تخصصی مهدویت که ما در آن فعالیت می کنیم، همین باشد که آموزشهای مهدوی را با توجه با منابع و ریشههای خود، در بین مردم توسعه دهد.
افراد غیر کارشناس و غیر متخصص وقتی اظهار نظر میکنند افکار غلط را بین مردم توسعه میدهند و یک عدهای هم دنبالش را میگیرند. این اتفاق هم میافتد که یک نفر ادعایی کند و بعد مردم را گرفتار کند. طبیعی است که مراکز علمی و تخصصی باید نظارت داشته باشند و اجازه ندهند که افراد نادان و یا افرادی که کم دانش هستند، از منابع و افراد غیر معتبر مطالبی را عنوان کنند. همانطور که پزشکی یک نظام پزشکی میخواهد که بر آن نظارت کند، این مسئله هم یک نظام معرفتی میخواهد. یک جایی میخواهد که افراد بتوانند تبلیغ صحیح انجام دهند و بر این مسائل هم نظارت داشته باشند. از دیگر اهداف
مرکز تخصصی مهدویت همین است. اگرچه از نظر گستره کاری با این هدف خیلی فاصله داریم. نظارت ما سیستم ندارد.یکی از وظایفی که ما داریم این است که دائماً آموزشهایی در سطح کشور داشته باشیم و مربیانی به همین منظور تربیت کنیم. ما اگر سخنرانی نادرست ببینیم واکنش نشان میدهیم، اطلاع میدهیم، ابلاغ میکنیم که این چیست که راجع به این موضوع گفتید؟ این چیست که نوشتید؟ کلباسی درباره ترویج خرافات در رابطه با مسئله مهدویت گفت: یک سری مسائل هست که فقط اصلش صحیح است، مثل چاه عریضه. اگر انسان با کسی حرف بزند، آرامش پیدا میکند. عریضه نویسی هم یک آثار روانی دارد. اما اینکه
حتماً باید در چاه مخصوصی بیاندازند، این قطعاً بیسند و ریشه است. اما متاسفانه یک عده این مسائل را رواج دادهاند. مردم احتیاج به روشنگری دارند. ما هم موظفیم چیزهایی را که ریشه ندارد و سنتی را که پایه ندارد، بیان کنیم. وقتی که آن محل ضریح مانند را در مسجد جمکران درست کرده بودند، آیتا... مکارم شیرازی موضع سختی گرفتند که در نهایت جمع شد. حجت الاسلام و المسلمین مجتبی کلباسی رئیس مرکز تخصصی مهدویت در پایان با بیان اینکه آنچه که باید مشخص شود تفاوت بین خرافه و واقعیت است، گفت: آن چیزی که مستند به آیه و روایت و حدیث باشد، واقعیت است. اما آن چه که مردم از خودشان
درمیآورند و به دین اضافه میکنند و جوری وانمود میکنند که جزء دین است، این خرافه است. مثل شمع روشن کردن. شمع روشن کردن ریشه در کجا دارد؟ یک زمانی کوچهها تاریک بود و مردم شمع روشن میکردند تا در تاریکی مسیری را روشن کنند. اما حالا همه جا برق هست و همه جا روشن است باز هم شمع روشن کنند. خوب این از روی جهالت است. با اینکه اصلش کار درستی بوده است. روشن کردن راه مردم کار پر خیر و ثوابی است. اما حالا روشن کردن شمع به چه دلیل و چه اعتباری است؟ خرافات است که کم هم نیست. البته این قبیل خرافات در برخی مجالس مذهبی و توسط افراد کم دانش نیز ترویج می شود.