خبري از سريالهاي عاشورايي نيست
نگاهي به كميت و كيفيت فيلمها و مجموعههاي داستاني محرم تلويزيون
مريم فلاح:وقتي به ايام مناسبتي سال ميرسيم، همه اعم از مخاطب خاص و عام تلويزيون توقع داريم كه صرفنظر از ميانبرنامهها و برنامههاي ويژه تلويزيون مثل سخنراني و پخش كليپ و ... توليدات داستاني مرتبط با موضوع موردنظر اين ايام روي آنتن برود. مثلا سريالهاي طنزي كه در ايام نوروز پخش ميشود، (اگرچه به لحاظ موضوعي چندان ارتباطي با اين عيد ملي ندارد) يا سريالهاي تاريخي و اجتماعي كه به مبارزات مردمي و سالهاي منتهي به پيروزي انقلاب اسلامي ميپردازد و در ايام دهه فجر پخش ميشوند. صرفنظر از اين دو مناسبت ملي، دو مناسبت مذهبي كه هر ساله تلويزيون را موظف به برنامهريزي و برنامهسازي ميكند ماه رمضان و ماههاي محرم و صفر است كه البته توقع مخاطب نسبت به برنامههايي كه در روزهاي محرم خصوصا دهه اول از تلويزيون ميبينيد، بيشتر است چون در چنين ايامي برنامههاي معمول تلويزيون، خصوصا فيلمها و سريالهاي داستاني، ايراني و خارجي كه عمده هدفش سرگرم كردن مخاطب و پركردن اوقات فراغت شامگاهي اوست، از كنداكتور پخش برنامههاي سيما خارج ميشود و بالطبع بيننده توقع دارد توليدات داستاني ديگري جايگزين آن شود.اگرچه تجربه نشان داده است كه تلويزيون بهترين تماشاگران را ميتواند در ايام مناسبتي سال جذب كند اما طي سالهاي اخير رسانه ملي همواره سياست يك خط در ميان را پيش گرفته است، به اين معني كه يك سال با چنتهاي پر خود را آماده استقبال از ايام مناسبتي ميكند و سال ديگر به هزار و يك دليل مشخص و نامشخص مديريتي، كمبود بودجه، عدم برنامهريزي بهموقع و درست و ... دستش خالي است. هر سال دريغ از پارسال سال گذشته وقتي به ماه محرم رسيديم، سيل برنامههاي مناسبتي كه با ساختار وله، سخنرانيهاي مذهبي، مقتلخواني، پخش مراسم عزاداري و ... روانه آنتن شبكههاي پنجگانه سيما شد و در اين ميان صرفنظر از مجموعه تركيبي «مكتب عشق» كه از توليدات گروه كودك و نوجوان شبكه تهران بود (به شهداي دانشآموزي ميپرداخت كه با تاثيرگرفتن از قيام عاشورا پاي در وادي عشق گذاشتند) و وجه داستاني نداشت، شبكه 3 با سريال تاريخي «جابربن حيان» ميخواست جوابگوي مخاطبش باشد. نيازي به گفتن نيست كه اين مجموعه تاريخي هم ارتباطي به واقعه عاشورا و قيام امام حسين(ع) نداشت. اين سريال تاريخي همانطور كه از نامش برميآمد، داستان زندگي جابربنحيان، يكي از شاگردان برجسته امام جعفر صادق(ع) را روايت ميكرد و بعد فعاليت نهضت علمي شيعيان به سرپرستي امام. پخش تلهتئاترهاي تكراري چون «راهي به سوي كعبه» را نيز در ايام محرم شاهد بوديم. البته از آنجا كه محرم سال گذشته با ايام دهه فجر تقارن پيدا كرده بود، توليدات داستاني اندكي كه تلويزيون براي اين ايام تدارك ديده بود، ازجمله مجموعه داستاني «دم صبح» ساخته مشترك محمدعلي آهنگر و مجيد جوانمرد تا حدودي چنته خالي تلويزيون را در مورد ايام محرم با مجموعههاي ويژه سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي پر كرد. گرچه اين بيبرنامگيها كمتر در اين ايام به چشم مخاطب آمد و ... استقبال از محرم با پخش سريالي تكراري اما محرم امسال وقتي تلويزيون با پخش چندين باره مجموعه داستاني «شب دهم» ساخته حسن فتحي از برنامه خانواده شبكه يك، به استقبال ماه محرم رفت، به خودمان اميدواري داديم كه اگر تلويزيون همچنان به سياست يك خط در ميان خود وفادار باشد، قاعدتا امسال بايد به تلافي سال گذشته طرحي نو درانداخته باشد و همين روزها شاهد فيلم و سريالي در قد و قواره «شب دهم» فتحي باشيم اما ... تقارن مناسبتهاي مذهبي و ملي ظاهراً امسال هم تلويزيون ساخت سريالي با موضوع محرم را زير سايه داستانها و شخصيتهايي از تاريخ معاصر برده است، پخش سريال «پريدخت» ساخته سامان مقدم اگر چه مورد توجه مردم قرار گرفته ولي به هيچ وجه نمي تواند جوابگوي احساس نياز و تعلقخاطري باشد که فقط در ساختار و قالب يك مجموعه مذهبي داستاني از واقعه كربلا ميتواند به بار بنشيند و جوابگوي مخاطبش باشد. حتي مخاطب سريالي تاريخي چون «ستاره سهيل» با موضوع اويس قرني يعني اواخر حيات پيغمبر(ص) هم از اين طالبين تماشاي داستانهاي عاشورايي جدا ميشود هر چند اگر تماشاي اين اثر تاريخي بسيار برايش دلنشين و جذاب باشد. متحير از چنته خالی يك ساله سيما حتما ميپرسيد تلويزيون طي يك سال گذشته كه فرصت هدفگذاري و برنامهريزي براي توليدات داستاني ماه محرم را داشته چه كرده است. اين سوال را ما هم از خودمان پرسيديم و بعد سر گردانديم در توليدات سيما با هر ساختار و تركيب و تعريفي و جالب است بدانيد كه امسال سيما در گردونه سياست كلي كه براي ساخت فيلمهاي تلويزيوني دارد گوشهچشمي هم به اين مناسبت داشته و يكي دو تا اثر تازه توليد آماده پخش كرده كه همين روزها شاهد آن خواهيد بود. البته فقط در همين حد. يكي فيلم تلويزيوني «زائر» ساخته مسعود آبپرور كه سال گذشته در چنين روزهايي توليد شد و ديگري فيلم تلويزيوني «نيلوفر كبود» ساخته صادق كرميار كه طي ماههاي گذشته تصويربرداري آن به پايان رسيده است.البته اين دو تلهفيلم هم به نوعي موضوعات اجتماعي روز را دنبال ميكنند اما اينكه چقدر ميتواند بار مذهبي داشته باشد فقط بايد منتظر ماند و ديد.خلاصه اينكه امسال تلويزيون سريالي در حد و اندازه «شب دهم» چيزي در دست ندارد و بايد بينندههاي سيما با همين چند تا تلهفيلم كه تاكنون پخش نشده خود را راضي نگه دارند. گر چه به احتمال قوي پخش چندباره «روز واقعه» به كمك مديران شبكههاي مختلف ميآيد. البته ناگفته نماند كه شبكههاي مختلف سيما فيلمهاي سينمايي چون «بچههاي ابري» سيدجمال سيدحاتمي، «روز باران» اسماعيل براري، «مرگ ديگري» محمدرضا هنرمند، «هفتاد و سومين تن» مسعود رسام و... كه همگي توليد سالهاي گذشته است را آماده پخش كرده است اما... به راستي در مسير ساخت فيلم و مجموعه از واقعه كربلا و قيام عاشورا چه دشواري وجود دارد كه هر سال بايد دلمان را به تماشاي «روز واقعه» خوش كنيم هر چند كه از تماشاي هزارباره آن ديگر ديالوگهايش را هم حفظ هستيم و اگر باز هم بيننده چنين آثاري ميشويم صرفا از سردلبستگي است كه به دنبال كردن تصاوير اين واقعه تاريخي-مذهبي داريم. «روز واقعه» ساخته شهرام اسدي و «سفير» ساخته فريبرز صالح تنها آثاري هستند كه طي سه دهه گذشته با پرداختن به واقعه كربلا، عاشورا و قيام امام حسين(ع) در سينماي ايران تهيه و توليد شدهاند و بارها و بارها از تلويزيون پخش شده است! وقتي اين آثار سينمايي تا اين حد مطلوب بيننده تلويزيون واقع ميشود چرا تلويزيون ما به فكر تدارك و ساخت اثري تازه نميافتد يا حداقل در حوزه توليدات سينمايي خود اقدامي نميكند؟ مشكل كجاست آيا مشكل نداشتن فيلمنامه خلاق و اثرگذار است؟ كه اگر چنين است چرا كساني كه پيش از اين در پرداختن به وجه دراماتيك حماسه عاشورا امتحانشان را پس دادهاند دعوت به همكاري نميشوند؟ بياييد واقعبينانهتر از هر وقت ديگري پرداختن به اين ايام مناسبتي را دغدغهمان كنيم كه توجه نكردن به اين واقعه عظيم تاريخي مذهبي و همچنين فلسفه شكلگيري آن كه در وراي آن ميتوان به ايدئولوژي آرماني دست يافت.به واقع چشمپوشي از نيازي است كه براي مخاطب ميليوني رسانه تلويزيون تعريف ميشود و نه تنها تلويزيون كه حتي سينما هم از آن غافل است. اين مخاطب به زعم كساني كه تجربه ساخت فيلمها و سريالهاي تاريخي دارند صرفا نه در دايره مخاطب ايراني تعريف ميشود و نه مخاطبي كه در جامعه اسلامي زندگي ميكند، چرا كه پيروان ديگر اديان نيز نسبت به دريافت اين خوراك معنوي احساس نياز دارند. منبع: تهران امروز