ضرورت اجتهاد در انقلاب اسلامي
دکتر عماد افروغ
فهم اصول ثابت انقلاب اسلامي بهرغم آنكه خيليها با آن برخورد ساده و سطحي ميكنند، چندان هم آسان نيست. روشنفكران، عالمان و فرهيختگان ما بايد تفكر انقلاب اسلامي را بسط دهند؛ يعني به لحاظ فلسفي محض، فلسفي عملي و دلالتهاي سياسي و اجتماعي بايد آن را گسترش دهند. چون اگر اين را رها كرده و بسط ندهيم، ممكن است دچار كجسليقگيها و روزمرگيها شويم و يك باره نگاه كنيم كه خداي ناكرده انقلاب اسلامي با فاجعه روبهرو شده است. از اين همين جهت است كه به يك معنا اجتهاد در انديشه امامره و حتي در انقلاب اسلامي را بايد در دستور كار خود قرار دهيم چرا كه به عقيده من اجتهاد در پديده انقلاب اسلامي، باعث نجات جمهورياسلامي و بازتوليد آن ميشود. همچنين نبايد انقلاب اسلامي را بهعنوان يك حادثه سياسي صرف كه در دهه فجر اتفاق افتاد، محدود به شرايط جغرافيايي ايران تعريف كرد و شايد يك معنا از اجتهاد در انقلاب اسلامي، فهم اين لايههاي نظري و فلسفي عميق انقلاب اسلامي باشد. وجه ديگر انقلاب اسلامي، حاكم شدن نظام مبتني بر مردمسالاري ديني است. مردمسالاري ديني هم توجه به اسلاميت و هم به جمهوريت است و همين باعث اشتراك بسياري از گروههاست، به شرطي كه در عمل وقتي گروهها قدرت را به دست ميآورند دچار منفعتگراييها و مصلحتگراييهاي كاذب نشوند و به حذف رقيب اهتمام نكنند، چون اين حذف، نهايتا به حذف خود آنها هم خواهد انجاميد و انقلاب اسلامي را با چالش جدي روبهرو خواهد كرد. از سوي ديگر بايد معيارها و اصول انقلاب اسلامي را تعريف و تلاش كرد كه بهطور جامع تحقق يابد و بعد سنجيد كه چه گروه و حزبي به آن نزديكتر و چه گروهي از آن دورتر است، چرا كه انقلاب اسلامي و اصول آن به حد كافي از ظرفيتي برخوردار است كه گروههاي مختلف با وجود اختلاف سليقه در داخل اين ظرفيت، چالش و مقابله كنند و البته مراقب باشند كه اين رقابت به آن اصول، آسيبي وارد نكند. تأكيد ديگري كه نبايد مغفول بماند اين است كه به هيچوجه نبايد اصول را فداي فروع كرد، لذا بايد حتي در برخي مواقع كه مجبوريم از اصول خود چشمپوشي كنيم، آن زمان و مكان بايد بهطور قاعدهمند و روشمند تعريف شود، از آن جهت كه براي ما مصلحت اصل نيست؛ يعني حتي آن زمانيكه مجبور هستيم بنا به مصالحي يك تصميم موقت بگيريم بايد دقت كنيم كه اين تصميم موقت است و همواره بايد چارهانديشي كنيم كه از اين تصميم قطعي و موقت خارج شويم. در اينجا اين هشدار را هم بايد طرح كرد كه مبادا مصلحت در پي مصلحت مطرح شود و نهايتا اين تصميمات ثانيا و بالعرض تبديل به تصميمات اولا و بالذات شود و در پايان نگاه كنيم و ببينيم كه هيچ چيز از آن تصميمات حقيقي باقي نمانده است. همواره بايد مراقب بود كه مصلحت افراد، اشخاص، گروهها و جناحها به جاي مصلحت نظام به خورد ملت داده نشود، چراكه مصلحت كلان نظام، جايگاه، تعريف، قاعده، روش و محدوديت زماني و مكاني خود را دارد. از اين روست كه امروز يكي از نگرانيها، غفلت از اركان ركين و اصول انقلاب اسلامي و تن دادن به مصلحتگراييهاي كاذبي است كه هيچ نسبتي با حقايق نظام ندارد و بايد نسبت به آنها هوشيار بود. منبع: همشهری آنلاین