جمال شورجه: هنرمند نباید مثل مگس باشد
هنرمند واقعي چون مگس مدام بر روي چركيها و نجاسات نميشنيد و آنها را به رخ دوست و دشمن نميكشد در خانهاش اگر پيرايههايي و پلشتيهايي هست با تدبير و بزرگمنشي آن را مرتفع ميكند.
بانی فیلم: جمال شورجه پس از نامهاي كه در روزهاي برگزاري جشنواره فيلم فجر، دراعتراض به نامه 45 سينماگر نوشت، روز گذشته در نامهاي تازه دوباره از برخي از فيلمها و عملكرد سينماگران انتقاد كرد. در اين نامه چنين آمده است: از كوزه همان برون تراود كه در اوست هنرمند دغدغهها و دل مشغوليها و نگرانيهاي خودش را در قالب هاي مختلف هنري عرضه ميكند. گاه در قالب شعر مكنونات ذهنيش را نظم ميدهد گاه نقش دل را بر بوم نقاشي ترسيم ميكند و گاه آن را در نوعي يك تار يا پيانو يا ترنمپت مينوازد يا آن را در قالب يك داستان در سينما جان ميبخشد . اين فرض كلي از توليد آثار هنري است. البته استثنائات را قلم ميگيرم. پارهاي از اقلام هنري سفارش پذيرند چرا كه هنرمندان نوعاً به نان شب گرفتارند البته اين با نان به نرخ روز خورها تفاوت دارد. چرا كه ديديم و ميبينيم قليلي پيرو بادند و هميشه هم سفرهشان رنگين است، در هر رشته و صنف و حرفه هم تعميم پذيرند. الغرض پارهاي هنرمندان و خصوصاً سينماگران، حرفهاي هستند و وجه صنعتي اين رشته را به سويه هنري آن ترجيح ميدهند و با نگاه صنعتي اثر خود را توليد ميكنند و سفارش ميگيرند، كه به اينها سلمنا ميگوييم. اما عدهاي هم هستند كه خود را مبرا و منزهتر از اين مي دانند كه هنرشان و فكرو انديشهشان را در خدمت ديگران در آورند و به قول خودشان مؤلفند و حقوقشان را هم هميشه محفوظ ميدانند! البته از وقتي كه باب اسپانسر و تبليغ فلان كالا و يا محصول صنعتي، در سينماي ما باب شده همينها هم نوعاً در آثارشان نام فلان كارخانه يا بهمان كالا مانند شكم متورم، از اندام فيلم بيرون ميزند. منظور حقير از قلمي كردن اين كاغذها، همين دسته دوم هستند كه نوعاً هم رگهاي گردنشان براي سينماي هنري و فرهنگي بيرون ميزند. اينها بيشتر مدعي توليد آثار فرهنگي هستند. البته بنده هم قطعاً با سينماي انديشمند، سينماي تفكر برانگيز و تأثيرگذار و ماندگار كه پيام و انديشه والايي را هم منتقل بكند نه تنها موافقم كه پشتش نماز هم ميخوانم. از اين مقدمات ميخواهم نتيجه بگيرم كه سينماي موجود، ما حاصل دغدغهها و نگرانيهاي فكر و ذهن و باور همين سينماگران ماست. يعني از كوزه همان برون تراود كه در اوست. اگر ميبينيد و ميبينيم در ميان توليدات سينمايي ما اثر و خبري از مباحث كلان نظام جمهوري اسلامي ايران ارزشها و آرمانهاي انقلاب و امام راحلمان كه اين روزها خيليها متظاهرانه برايش سينه ميزنند و توصيه ها و راهنمايي مقام معظم رهبري و ... نيست و غالب اين آثار با اين جهت گيريها فاصله دارند و اساساً هم سو و هم جهت نيستند، اين است كه هنرمند سينماگر ما در اين خصوص نگراني و دغدغهاي ندارد و فكرش در استخدام اثر هنريش و اثر هنري و سينمائيش نيز در عوالم ديگري سير ميكند. شورجه در بخش ديگري از اين نامه آورده است: بنابراين دل مشغولي سينماگر و فيلمساز ما با نگرانيهاي نظام و اهداف آن مغاير است و حتي گاهاً در مقابل هم هستند. خيلي از اين فيلمسازها كه ادعا ميكنند ماهم ايراني هستيم. ايران را انقلاب را و نظام را دوست داريم و به اين كشور و پيشرفتهاي آن عشق ميورزيم و فلان بهمان. خودشان هم ميدانند اين گفتهها لغلغه زبان است ولي عوام فريبانه ما را كه ديگر نميتوانند سركار بگذارند. اگر پارهاي از مسؤولان دوست دارند با اينها عكس يادگاري بگيرند و براي هم نوشابه در مقابل ديدگان خبرنگارها و عكاسهاي خبري باز كنند، ما كه اينها را ديديم و ميشناسيم. اين ادعاها اگردر آثار آنها ديده شد بايد باور كرد آن هم به صورت مستمر، نه يادگاري. مثلاً فلان فيلمساز با خود بگويد در كارنامه و سبد كارهاي توليديام يا بازيهايم يك كار انقلابي يا شبه انقلابي يا دفاع مقدسي هم داشته باشم. به آثار ارزشي و معنوي و الهي به صورت كلكسيون و تكميل آن نگاه نكند. ميخواهم اين نتيجه را بگيرم كليد واژه اين سطور را تكرار كنم كه . اين سينماگر در نامهاش افزوده است: بياييد كلاه خودمان را قاضي بكنيم و كمي واقعبينانه به گذشته خيلي دور همين چهار پنج ساله گذشته بنگريم كه چه تعداد فيلم در اين سالها ساخته شده است كه در آنها دغدغههاي كلان نظام نگرانيهاي مقام رهبري اهداف و آرمانهاي كشور و ملت شريف و جان بركف ايران به تصوير كشيده شد. بياييد به كارنامه اين همه فيلمهايي كه آنها مينازيم و به طرق مختلف آنها را براي جشنوارههاي خارجي از اروپايي تا آسيايي فرستادهايم (البته واحدبينالملل بنياد سينمايي فارابي زحمت اين كارها را بيشتر كشيده) آيا به تعداد انگشتان دو دست فيلم ميتوانيم پيدا كنيم كه اين اهداف و آرمانهايي را دنبال كرده باشند و باعث عزت و سربلندي و غرور ملي ايران و هم ميهنان ما در آن سوي دنيا قرار گرفته باشند. در طول نزديك 29 سال بعد از پيروزي انقلاب و 18 سال پس از دوران دفاع مقدس توسط دولتهاي مختلف از اصولگرا تا اصلاح طلب و دوم خردادي كه روي كار آمدهاند صدها پروژه علمي، عمراني، صنعتي، رفاهي، نظامي و... به نتيجه رسيدهاند و در حال ثمربخشي هستند و بيشمار طرحهاي ديگر كه در حال اقدام است . در طول 8 سال دفاع مقدس كه بهترين و مؤمنترين فرزندان اين سرزمين رخت شهادت بر تن كردند و عاشقانه و عارفانه به ديدار معبود خود شتافتند. اين همه سرداران، فرماندهان و رزمندگان كه يكي از ديگري بهتر و كاملتر و مخلصتر و مجاهدتر بودند. چه مقدار و چه بخش از توليدات سينمايي ساليانه، اما در عرض اين چند سال، به اين زيباييها پرداخت و اين جلوههاي ايثار و پيشرفت را مضمون كار خود قرار دادند. چرا سينما و سينماگر ما به اين آيهها و نشانه كه تماماً عزت آفرين هستند پشت ميكند و نسبت به آنها كم توجه است و آنها را در اولويت نميداند. از چند فرض خارج نيست. يا خودش به اينها اعتقاد و باور ندارد. يا اينكه اين مضامين در دستور كار او نيست و از آن سوي آبها به او ديكته و القا ميشود كه چه خوب است چه بد و خير و صلاح او در چيست. ياد آن روزنامه كذايي افتادم كه تحليلهايش را عين به عين از BBC ترجمه ميكرد و در روزنامه ميآورد! فرض ديگر اين است كه در آن سوي دنيا و در فلان جشنوارهها فيلمهايي با چنين مضاميني را نميخواهند. البته كه نميخواهند چرا كه مديران جشنوارهها خودشان ميآيند و از ميان خيل فيلمهاي ما نمونههاي دلخواه خودشان را برميدارندو با هزار منت ميبرند، ما هم كه طبق معمول غلام و برده و مستعمره آنها هستيم نميتوانيم به بالاي چشمشان اهانت كنيم. تا بوده همين حرف بوده كه آنها اين گونه فيلمهايي يعني با توصيفات گفته شده را نميخواهند خوب حالا آنها اينگونه فيلم برايشان اخ است، ما بايد آنچه كه آنها دوست دارند توليد كنيم. خدا بيامرزد امام بزرگوارمان را نور به قبر ايشان ببارد ميفرمود. شورجه در بخش ديگري از اين نامه آورده است: آهاي سينماگر ايراني، ايراني باش. مستقل باش. خودت باش چشمت بدهان ديگران نباشد. با عرق جبين خودت نان بخور. خودت را كه متصل است به تاريخ 8 هزار ساله اين كشور، با عزت و غيرت، به تاريخت نگاه كن ببين پيشينيان تو چقدر با عزت و سربلندي زندگي كردند. غرور مقدست كجاست؟ آنها ميخواهند ما هميشه ذليل و ناتوان و عقب مانده باشيم آنها ما را توسري خور دوست دارند. وطن فروشي كار ايراني نيست. دين فروشي كار ايراني مسلمان علوي نيست. شايد عدهاي بگويند كه هنر سفارش پذير نيست و هنرمند هنرش را نميفروشد. هنرمند مستقل است. بله همينطور است هنرمند واقعي هنرمند آزاده است هنرمند پيشرو است هنرمند با سيلي صورت خودرا سرخ نگه ميدارد، اما نان به نرخ روز نميخورد. نه سفارش داخلي را ميپذيرد و نه سفارش خارجي را با اسكارها و برلينها و ونيزها آب دهانش راه نميافتد. دنبال حق است. دنبال عدالت است با ظلم ميانهاي ندارد. زبان حال مظلوم است. امر به معروف و ناهي از منكر است اين منكر در هر لباس و كسوت و مكاني كه باشد آنرا نهي ميكند. هنرمند واقعي رسالت رسولان و انبياء را بدوش دارد هنرمند واقعي مرغ همسايه را شتر مرغ نميبيند. غيرباور و خود باخته نيست. به داشتههايش افتخار ميكند در تلاش براي رسيدن و به دست آوردن كمبودها و نداشتههاست. هنرمند واقعي چون مگس مدام بر روي چركيها و نجاسات نميشنيد و آنها را به رخ دوست و دشمن نميكشد در خانهاش اگر پيرايههايي و پلشتيهايي هست با تدبير و بزرگمنشي آن را مرتفع ميكند. هنرمند واقعي در جهت اعتلا بخشيدن رفعت مخاطب است. با تصوير مدام فقر و فحشا و ناكارآمديها و نمايش تضيع حقوق زن و كودك آن هم به اغراق و غيرواقعي به هنر و سينماي متعالي نخواهيم رسيد. هنرمند واقعي هم دردها را ميبيند و هم درمان را پيشنهاد ميكند. درد را كه خود بيمار هم ميداند. آنچه مهم است چه بايد كرد است. مدام نق زدن دردي را دوا نميكند. اگر ميبينيد من هنرمند از تصوير درمان گريزانم به خاطر اينكه نميدانم، خود را براي اين امر تربيت نكردهام. مرا عادت دادهاند كه تنها نجاسات را ببينم. تنها ناتوانيها را نشان بدهم و تنها دردها را به رخ بكشم. هنرمند از بالاي برج ميلاد به جامعه نگاه نميكند. خود در ميان مردم است با آنها مينشيند و برميخيزد. بله از زراندوزان و زورگويان و مستكبرين سفارش پذير نيست، اما اين سفارش اگر براي غرور ملي باشد اگر براي عزت ملي باشد. اگر براي نمايش اعتلاي كشورش و وطنش باشد چه؟ سال گذشته دو فيلم مستند بسيار زيبا اثرگذار و ماندگار از دو بزرگوار سينماگرمان آقايان طياب و اصلاني ديدم كه دل هر ايراني با غيرت و هميت از ديدن آنها به وجد ميآمد يا مجموعه نفيس كه به همت و تلاش و هنر عدهاي از متخصصترين كارگردانان ايراني تهيه شده بود، اينها چه اشكالي دارد. مطمئناً اين آثار براي تهيهكنندگانش و سازندگانش اجر اخروي دارد چرا كه دعاي خير مردم را به دنبال دارد. ميگويند حرمت مسجد را بايد متولي آن نگهدارد. بنابراين اگر ما حرمت اين آب و خاك و اين مردم شريف و اين انقلاب كبير را نگهداشتيم ديگران نيز به ما احترام خواهند گذاشت. اگر 8 سال دفاع مقدس و مقاومت جانانه ارتش و سپاه و بسيج و اين مردم فداكار و ايثارگر در مقابل تهاجم همه جانبه ارتش بعث عراق كه بزرگترين قدرتهاي شرق و غرب به او انواع كمكها را ميكردند نبود و مردم ما در اين كارزار موفق و پيروز بيرون نيامده بودند، مطمئناً با وضعيتي كه اكنون در اطراف كشورمان داريم همچون عراق و افغانستان ايران هم زير چكمهپوشان ارتش آمريكا و ناتو زير بار ذلت بود. نمايش عزت و اقتدار و توانمنديها و پيشرفتهاي مختلف كشورمان توسط سينماگران و فيلمسازان عاشق اين مرزوبوم ديوار محكم و مقاومي در مقابل نيات پليد و توطئههاي مداوم دشمنان خواهد بود، انشاءا... شورجه در بخش پاياني اين نامه آورده است: با ديدن عمده فيلمهاي جشنواره بيست و ششم كاسه صبرم لبريز شد. بر مظلوميت انقلاب اسلاميمان و بر خونهاي پاك هشت سال دفاع مقدس كه براي دفاع از اين كشور بر كوههاي غرب و صحراي گرم و سوزان جنوب ريخته شهر بيصدا و بدون اشك گريه كردم در اين مملكت كم نداريم مردماني كه بيصدا گريه ميكنند و اشكهايشان را در پشت لبخندهاي ظاهري پنهان ميكنند و با عزت نفس صورتشان را با سيلي سرخ نگه ميدارند. مدتهاست بغضها و اشكها و فريادهاي در سكوتم را براي خلوتهاي خودم نگهداشته بودم، اما ديگر طاقتم طاق شد و شيشه صبرم شكست و اين رنج نامه را نوشتم باشد كه مرضي خداوند قرار گيرد و شايد گوشهايي را نوازش بدهد و قلبهايي را متوجه بكند. اين سطور كه نوشتم نامه دوم من است كه اميدوارم در نامه سوم راههاي برون رفت از اين اوضاع كه در اين دو نامه نوشتم را طرح بكنم به اميد خدا.