ضرورت تقويت رسانه های غيردولتی

مصطفی کواکبیان

کد خبر : 51243

مردمسالاری: از 70 سال قبل تا به امروز مطبوعات و خبرگزاري هاي متعددي در کشورمان تاسيس شده اند که هر کدام بنا به خاصيت مزاجي شان در تعامل با دولت دچار فراز و نشيب هايي بوده اند. اولين خبرگزاري رسمي کشور توسط وزارت خارجه آغاز به کار کرد و البته چند سال بعد مديريت اين مجموعه به وزارت فرهنگ سپرده شد. تلکس ايرنا تجربه آغازين و نمادين خبرگزاري هاي ايراني بود که تا امروز از آن به عنوان نماد رسانه دولت ايران ياد مي شود. هر چند شايد مثل گذشته فعاليت اين خبرگزاري مورد اقبال اصحاب رسانه و حرفه اي هاي عصر نوين روزنامه نگاري قرار نگرفت. اما در دوره شکوفايي مطبوعات ايراني پس از پايان جنگ تحميلي يعني 1375 تا 1379 همزمان با رويکرد جامعه به تفکر اصلاح طلبي، تجربه موفق ديگري به ثمر نشست که به نوعي تداعي گر کارآفريني رسانه اي از سوي دانشگاه بود. تاسيس يک خبرگزاري غيروابسته به دولت با نام «دانشجويان ايران» در سال 1378فضاي اطلاع رساني را رنگ و بوي ديگري داد. اين رسانه بر جريان انحصار خبر غلبه کرد و منابع خبري جديدي را به دفاتر خبرگزاري ها معرفي نمود. همه چيز ايسنا از يک اتاق کوچک و نيرويي کمتر از تعداد انگشتان دست در نقطه اي مقابل دانشگاه تهران شروع شد. در آن ايام وقتي خبرنگاران تازه نفس ايسنا به مصاحبه شونده اي زنگ مي زدند با تعجب اين افراد مواجه بودند. چرا که تا آن روز خبر عبارت بود از آمار و رقم يک رويداد مثل واردات يا صادرات يا سخنراني يک مقام عالي رتبه و گزارش کردن برنامه هاي رسمي دولت و حکومت. خلاصه اين تعريف جديد همه مخاطبان کشور و پايتخت را در بر مي گرفت و فراگيري آن تا انتشار نظرات يک وکيل دادگستري، يک معلم دانشگاه يا يک ميزگرد دانشجويي را پوشش مي داد. خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) احترام ويژه اي براي مخاطبان قائل شد و ديدگاه عمومي را در کنار ديدگاه اختصاصي برخي مسوولان مطرح کرد. نماد ايسنا لوگوي دانشجويي او بود و صداقت آن همچون معلمان دانشگاه. يک واو خبر اين طرف و آن طرف نمي شد و گاهي خبرنگار بود که پيشنهاد مي داد «اگر بخواهيد مصاحبه تان را قبل از انتشار با شما بازبيني مي کنيم.» به هر حال روال کار اين خبرگزاري تا آن روز براي جامعه و مخاطبان رسانه تجربه نشده بود و کسي باور نداشت که يک رسانه فراگير بتواند چارچوب معنايي خبر، منابع خبري و عناصر روزنامه نگاري را تغيير دهد. نگارنده به ياد دارد که برخي مسوولان کشور يا دستگاه ها براي اطلاع از واقعيت هاي يک ماجراي مهم مثل توقيف مطبوعات، حوادث طبيعي، تجمع ها و خواسته هاي دانشجويي و انجمن هاي غيردولتي به سايت اين خبرگزاري مراجعه مي کردند. از سوي ديگر سرعت انتشار خبر نيز در اين رسانه مثال زدني بود تا جايي که گاهي يک واقعه پيش از توليدکنندگان آن واقعه از سوي ايسنا پيش بيني مي شد. خبرنگاران اين رسانه همواره در محاکمات قضايي، سخنراني سياستمداران، حوادث جنايي و برنامه هاي رسمي مسوولان دولت در خط مقدم سوال کنندگان و کاتبان اظهارنظرهاي مختلف قرار داشتند و به همين علت ايسنا اعتماد رقيب و مخالف را هم جمع کرده بود. عمده منبع خبر ايسنا دانشگاه بود و اظهار نظرات کارشناسي دانشگاهيان و دانشجويان. انجمن هاي اسلامي و تشکل هاي دانشگاهي هم نقش پررنگي در تامين اخبار اين رسانه داشتند. عناوين سرويس هاي خبري ايسنا که به مرور با توسعه آن شکل گرفتند هر کدام با پشتوانه فکري خاصي ايجاد شدند. مثلا سرويس حقوقي يا خانواده و محيط زيست يا کتاب تا آن روز به عنوان يک سرويس مستقل در خبرگزاري هاي ديگر مرسوم نبودند اما اين اتفاق خوشايند باعث گرايش مخاطبان اين رسانه ايراني شد. مديران مسوول يا وکلاي دادگستري مي دانستند نماينده اين خبرگزاري در دادگاه آنها حضور دارد تا سخنان و دفاعياتشان را در منظر عموم به قضاوت بگذارد. انجمن هاي غيردولتي که در آن روزگار با تعداد کم شان چندان مورد اعتماد مسوولان يا رسانه ها نبودند کم کم وارد مصاحبه و گزارش از سوي ايسنا شدند و توانستند بر عملکرد دولت نظارت کنند. جالب تر اين که نيروهاي خبري ايسنا که اکثريت از بدنه دانشگاه تامين شدند تا ماه ها و گاهي يک تا دو سال اصلا دستمزدي براي فعاليت رسانه اي خود دريافت نمي کردند و همين بود که اقتصاد رسانه اي در اين خبرگزاري بيش از آن که دست و پاگير باشد موجب رشد آن به سوي استقلال سازماني اوليه و حذف انتظارات نابه جا شد. اين استقلال مالي تا چند سال بعد از تاسيس اين خبرگزاري ادامه داشت تا آن که قدرت اين رسانه بر همگان اثبات شد. اين که چگونه خبرنگاراني با کمترين انتظار و حداقل دستمزد سالها بعد پرده از رسوايي ها و مفاسد مالي برخي آقازاده ها و پرونده هاي پر سر و صدا برداشتند در همين راز نهفته است. جريان خبري ايسنا هر چند در افکار روشنفکري مذهبي ريشه داشت اما منابع خبري خود را از تمام اقشار سياست شامل جريان چپ و راست و حتي اپوزيسيون داخلي يا مخالفان اصلاحات انتخاب مي کرد و همين عامل موفقيت سياسي ايسنا هم شد. اين تعادل در مشي سياسي البته در دل جريان روشنفکر و متمايل به جبهه پيروان خط امام (ره) و رهبري يا گروه هاي اصلا ح طلب بيشتر سازگاري داشت. اما پس از پايان دوره حضور حجت الاسلام خاتمي بر مسند رياست جمهوري و شکست جريان دولتي اصلاحات، فشارها بر اين رسانه بزرگ شدت گرفت و خبرگزاري دانشجويان ايران تبديل به نقطه ثقل تمامي انتقادات جريان سنتي و افراطي رسانه اي شد. همان جرياني که معتقد است نبايد با روشنفکران مصاحبه کرد و نبايد از تکثر و پلوراليسم و چندصدايي حرف زد. به هر حال ايسنا که امروز هر از گاهي از سوي رسانه هاي اصولگرا مورد نقدهاي غيرعلمي قرار مي گيرد، روزي روزگاري در همين نزديکي ها بزرگترين و سريع ترين منبع انتشار اخبار و مصاحبه هاي اصلاح طلبان و غير اصلاح طلبان بود. امروز شايد کمتر کسي در بين مخالفان مشي آزادي منکر آن باشد که يک رسانه غيروابسته چه اهميتي در تنوير واقعي افکار عمومي دارد. شايد اگر کتک خوردن هاي خبرنگاران و مديرعامل ايسنا در تجمعات دانشجويي نبود، شايد اگر صبوري و ايثار نيروي انساني اين خبرگزاري نبود هرگز امروز به يک رسانه غيروابسته نمي انديشيديم. قاعدتا شايد اگر همين منوال بگذرد از اين دوران گذار رسانه اي هم عبور کنيم و قدري بهتر درباره اهميت سرعت خبر، صداقت گزارش، صحت منبع و اصالت محتوا فکر کنيم اما اميدوار باشيم که آن روز دير نشده باشد.

لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: