دفاع از کارنامه سفرهای استانی
گفتگو با علی سعیدلو
در مورد این موضوع هم بحث ميکنیم. ما ميگوییم دولت را اینگونه و به صورت جامع ببینید. دولتی که براساس قانون اساسی شکل گرفته و در چارچوب این گزینهها حرکت ميکند. رویکرد اصلی آن، این چهار محور است. بهترین جایی که ميتوانستیم این چهار محور را بروز دهیم، سفرهای استانی بود. شما خدمتگزاری به مردم را در وزارت بهداشت ميبینید یا عدالت را در نظام جديد توزيع سهام بينمردم ميبینید، اما اگر بخواهیم همه این اهداف را با هم ببینیم سفر استانی تبلور آن بود. واقعا یک ایده بدیعی بود که هم رویکرد مشخص داشت و هم نمود آن را به سرعت مردم ميدیدند. همین که پروژهای در این سفرها به سرعت به ثمر ميرسد (ممکن است که در گذشته هم به ثمر ميرسید)، اما شیرینی و آن جلوه خاص را برای مردم نداشت. به ما اوایل انتقاد ميشد که چرا به این سفرها ميروید همین تصمیمات را در تهران بگیرید، اما ما ميگفتیم رفتن به استانها یک مفهوم دیگر هم دارد. که نمونه یک طرح جامع است و ما این همت را بهکار گرفتیم. بسیاری چون عقبه فکری دولت را نمیشناختند، میگفتند این کار اجرایی نمیشود. شما عنوان کردید که دوره مدیریت دولت نهم چهار سال است، در حالی که بعضیها فکر ميکردند در این چهار سال مگر چند استان ميشود رفت. در مبانی فکری هم دولت از همان ابتدا بر عدالت محوری تاکید کرد.
شما به مفهوم عدالت اشاره کردید. برداشتهای مختلفی در این رابطه صورت ميگیرد شما عدالت را بر چه اساسی تعریف ميکنید؟دولت معتقد است که حتی تخصیص وقت دولت هم باید عدالت محور باشد. یعنی نباید دولت در پایتخت مستقر باشد، بلکه باید در سایر استانها هم حضور داشته باشد. در نتیجه اقدامات دولت را براساس این چهار محور تقسیم کردیم. رفتن دولت به استانها اولین مبنای آن توجه ویژه به مسائل و مشکلات همان استان است. شما مصوبات استانی را ببینید که چگونه اعتبارات متوازن و براساس شاخصهای تعدیل شده تصویب شده است.بالاخره در استانهای کشور، استانی مثل تهران و استانی مانند سیستان و بلوچستان هم داریم. همین تفاوت نشان ميدهد که پیشرفت کشور متعادل انجام نشده است. اگر این رویه ادامه یابد، عدم تعادل و توازن پیشرفتهتر ميشود. وقتی استانی پیشرفته نباشد سرمایهگذار تمایل به سرمایهگذاری ندارد، وقتی سرمایهگذار نرود خدمات نمیرود و مجموعه اینها سلسلهای به هم پیوسته است. سفر استانی پروژهای انتخاب شده توسط دولت بود که اهداف بیشماری را دور خود داشت. واقعا یکی از مهمترین اقدامات دولت در این چهار سال را ميتوان سفرهای استانی نامید. سفرهای استانی دولت همانطور که خودتان اشاره کردید مبنای نقدها و گاه انتقادات بسیاری از دولت شد. آیا این نقدها را در ادامه کار در نظر ميگرفتید؟ آقا (مقام معظم رهبری) در باره این سفرها فرمودند که این کار مبانی دارد و رفتن به میان مردم خوب است. البته پس از صحبت ایشان مقداری از این اظهارنظرها کم شد. بعد گروهی گفتند در عرض یک ساعت 100 مصوبه تصویب ميشود و این کارها مبنای کارشناسی ندارد. ما توضیح دادیم که دولت وقتی به استانها ميرود و مصوباتی را تصویب ميکند در واقع شکل حقوقی مصوبات را اجرایی ميکند. بر روی هر مصوبه ماهها کار کارشناسی صورت ميگیرد. هر سفر که ميرویم از سه الی چهار ماه قبل بر روی آن استان کار کارشناسی صورت ميگیرد. استاندار آن استان سند توسعه استان و اسناد مربوط به اشتغال آن استان را ميآورد. پروژههای مهم اولویت دار برای سرمایهگذاری را ارائه ميدهد. ما هیچ سفر استانی نرفتهایم که در آن نماینده مجلسی نباشد. 99درصد نمایندهها در این سفرها با دولت همراه بودند. گاهی آنقدر کار عمیق ميشد که نمایندههای استان بر سر مصوبات شهرستانها با هم به رقابت ميپرداختند. یعنی مرکز استان نسبت به شهرستان عدمتوازن وجود داشت. در توزیع اعتبارات تا این اندازه پیش رفتیم. این موضوع که تمام شد، بعد گروهی انتقاد کردند که منابع مصوبات این سفرها قانونی نیست. بارها توضيح دادیم که حرکت دولت در چارچوب اسناد فرابخشی صورت ميگیرد. طبیعتا ما از چارچوب بودجه کل کشور که به تصویب مجلس ميرسد، خارج نمیشویم، کاری که ما ميکنیم این است که بودجه را عملمتوازن ميکنیم و آن را در تعادل نگه ميداريم. یعنی آن را بهواقعیت نزديك ميکنیم. مثلا جادهای 26کیلومتر است 12کیلومتر آن ساخته شده، ما بررسی ميکنیم که آیا 14کیلومتر بعدی لازم است که در اولویت قرار بگیرد؟ از نزدیک این تصمیم سریعتر صورت ميگیرد. باز هم ميگفتند که همین مصوبات اجرایی نمیشود، چون یقین و باورشان نسبت به توان اجرایی کشور همان ذهنیت سابق بود که یک پروژهای سالها تمام نمیشود. ما از روز اول به مردم قول دادیم چون هم کار کارشناسی شده، هم اعتبارات آن مشخص است و هم اجراکننده مشخص است پس دلیلی برای عدم اجرا ندارد. ما نسبت به استاندارها مدعی بودیم که کار انجام دهند. فرض هم بر این بود که اگر در این مسیر مشکلی پیش آید در بازدیدهای بعدی مشکل حل شود.
دولت یک دور همه استانها را رفت، سفرهای دوم با چه هدفی صورت گرفت؟سفر دوم برای ما بسیار جالبتر بود چون شجاعت خاصی ميخواست. من اقرار ميکنم که به ندرت مدیر و مسوولی در طول سالهای گذشته به استانی رفته باشد و قولی داده باشد و دوباره در همان دوره مسوولیت به همان استان رفته باشد. هیچ وقت این اتفاق نیفتاده است. خیلی شجاعت ميخواهد. گروهی گفتند در دور دوم ميبینیم که مردم چگونه با شما رفتار ميکنند. ما هم برای اینکه نشان دهیم در کارمان صداقت و شفافیت داریم دور دوم را با جدیت آغاز کردیم. برخی دوستان هم گفتند دور دوم را بگذارید در دولت بعد (اگر بودید) ما گفتیم نه دور بعد را در همین دولت ميرویم. اگر در این دوره جادهای ساخته شده یا بیمارستانی ساخته شده، بالاخره مردم ميبینند که اقدامی صورت گرفته است. اگر هم کار انجام نشده باشد که ما باید پاسخگو باشیم.کار دیگری که انجام دادیم این بود که خبرنگاران و اهالی رسانهها را برای دیدن این پروژهها فرستادیم و این امکان را در اختیار آنها گذاشتیم که هر جا را که ميخواهند بازدید کنند. این کار اثبات حقانیت کار ماست. ما ميخواهیم که رسانهها در این کار به ما کمک کنند. مثلا بنويسید که جادهای که ساخته شده این اشکال را دارد، استقبال ميکنیم. تلاش ميکنیم که در دوره بعد این نارساییها را رفع کنیم. چون بدهکار مردم هستیم. نمیخواهیم مردم بگویند دولت قول داد و عمل نکرد. حتی اگر شده این سفرها را فشرده ميکنیم اما دور دوم را هم ميرویم، اما این دوره زماني سختتر و فشردهتر است.در دور اول کارهای زیربنایی انجام شد. برای اولین بار است که در طول تاریخ رییسجمهور و اکثر وزرا در استانها نشستند، بخشهای خصوصی و صنعتگران، کشاورزان و کسانی که در کار خدمات یک استان بودند در جلسهاي با رییسجمهور شرکت کردند و مشکلات خود را مطرح کردند. اگر بخواهید در مقابل منتقدان از این سفرها دفاع کنید شاخصترین اقدام دولت در سفرهاي استانی را کدام مورد ميدانید؟ نفس سفر یا اقدامات عمرانی؟ اینکه رفتیم و ثابت کردیم به اعتقاد اولیه خود پایبند هستیم. بار دوم جلوی مردم آمدیم و میخواستیم که اگر کار انجام نشده مردم همان جا به ما بگویند. این برای دولت بسیار خوب بود. ضمن اینکه ارزیابی از عملکرد مدیران استانی صورت ميگیرد. ما در طول سال این امتحانها را انجام ميدهیم. ارزیابی ميکنیم که مثلا استاندار یک استان چند درصد از پروژههای آن را انجام داده است. سیستمی داریم که روزانه و ماهانه به ما گزارش ميدهد. دوم اینکه استاندار جلوی مردم قرار ميگیرد اگر مردم اعتراض کنند حقش است، اگر اعتراض بجا باشد ما ميفهمیم و این کار مدیریت کشور را اصلاح ميکند. در این دو دور ادعا ميکنیم که در این سه سال و در حین سفرهای استانی چهار کار اساسی انجام دادیم که این موارد به علاوه آن چهار راهبرد اصلی که اشاره کردم یک تحول عمیق بین رابطه مردم و دولت ایجاد کرد. نمیدانید رفتن بین مردم چه حسنهایی دارد. مردم احساس ميکنند که به دولت دسترسی دارند. یک مثال ميزنم، ممکن است در طول سال به دکتر مراجعه نکنید، اما اگر احساس کنید که در محله شما کلینیکی وجود دارد که شبانه روزی است، چون ذهنتان راحت است نگران نیستید. این آرامش خاطر ميآورد. در این مدت این موضوع به ما ثابت شد. مردم در این سفرها دسترسی شان به دولت آسانتر شد. این از کارهای ماندنی و اساسی دولت بود. دوم به نظر ميرسد که تحول عمیق در انجام پروژههای عمرانی اتفاق افتاد.در حالی که دهها هزار پروژه ملی و استانی رها شده بود، اینک نمونههایی داریم که پروژهای در 10 سال 30درصد پیشرفت داشته و در 2 سال به 70درصد پیشرفت رسیده است. نمونههای بسیاری در این باره داریم. بیمارستانی داریم که در 8سال گذشته 10درصد و در دو سال گذشته 70درصد پیشرفت داشته است. تقریبا یک نهضت پروژههای نیمه تمام را آغاز کردیم، اما چون این پروژهها تعداد زیادی بود باید به این موضوع توجه ميکردیم که منابع را در جای درستش تخصیص بدهیم که نتیجه زودتری را بهدست آورد. دهها هزار پروژه نیمه تمام وجود داشت که یا درست پیشبینی نشده بود یا منابع آن درست و به موقع نیامده بود. این سفرها کار بزرگی کرد که منابع کشور را بهینه هدایت کرد و ما توانستیم از این ظرفیتها خوب استفاده کنیم. ضمن اینکه به همین سرعت حجم اعتبارات عمرانی، چه استانی و چه ملی به سرعت افزایش یافت. قبل از دولت ما در سال 83 بودجه عمرانی 7/5هزار میلیارد تومان بود در حالی که ما این رقم را 5/2 برابر رشد دادیم. در سال گذشته حجم ذخایر ارزی را برای سرمایهگذاری در استانها تخصیص دادیم. به نکته خوبی اشاره کردید. یکی از مواردی که مورد انتقاد قرار ميگیرد نحوه هزینه کرد منابع در سفرهای استانی است. شما گفتید که اعتبارات عمرانی را افزایش دادید. در حالی که مجلس هفتم نظری مخالف این را داشت. مگر دولت چند نوع اعتبار در سفرهای استانی دارد؟
ما چند نوع اعتبار داریم. یکی از محل بودجه عمرانی است که دولت جاده و زیرساختها را ميسازد. دیگری اعتبارات بانکی و تسهیلات است چه ریالی و چه ارزی که به مردم داده ميشود تا بخش خصوصی بیاید و کارخانه بسازد و ایجاد اشتغال کند. به زودی جزئیات این اقدامات هم منتشر ميشود و در اختيار رسانهها قرار ميگیرد.این کار مردم را به صحنه ميآورد و ظرفیتهای اجتماعی را افزایش ميدهد. اگر امروز دولت توانسته در پرونده هستهای بایستد به اعتبار همین سفرهای استانی است. در هر سفر که ميرویم مردم با همه مشکلاتی که دارند شعارهایشان حمایت از مواضع دولت در زمینه پرونده هستهای است. نکته دیگر تحولی است که در نظام اداری کشور افتاده است. بالاخره درست است که دولت و اعضای کابینه عوض شدهاند، اما بدنه دولت است که کار انجام ميدهد. همین کارمندانی که در دولتهای قبل بودند و مردم از آنها رضایت نداشتند، با سفرهای استانی شیوه کارشان متحول شد. از سوی دیگر شفافیت کارها افزایش یافته است. انسجام دولت برای انجام پروژهها افزایش یافته است. در دور دوم تا به امروز چند سفر رفتهاید؟ تا به امروز 10 سفر رفتهایم. سعی ميکنیم 20 سفر بعدی را هم برویم. توصیه ميکنیم که دولتهای بعدی این روش و منش راتعطیل نکنند.
آیا وجود مخالفتها تاثیری بر کار دولت نگذاشت. مثلا در جایی احساس نکردید که آیا مسیری که ميروید یا تصمیمی که اخذ ميکنید، ممکن است ملاحظات کارشناسی در آن انجام نشده باشد؟بالاخره هر کاری که انجام ميشود موافق و مخالف دارد. اگر هر روز با اتوبوس سر کار بروید، جلب توجه نمیکنید، اما اگر روزی با دوچرخه به سرکار بروید همه نگاهتان ميکنند، چون جدید است. در نتیجه اظهارنظر در این رابطه بسیار شدید است. در سفرهای استانی مخالفتها و موافقتها بسیار بود، اما در همین مخالفتها هم دو نوع بود. بعضیها چون ميدیدند موضوعی بدیع و جدید است شاید هم توضیحات ما کامل نبود، انتقاد ميکردند؛ اما بعضیها ميفهمند چه اتفاقی دارد، ميافتد. آنها ميترسیدند که اگر ارتباط دولت و مردم عمیق شود دو خطر محتمل ميشود؛ اول اینکه نگران دولت آینده ميشدند، دوم اینکه نگران گذشته بودند. بالاخره مردم این مسائل را به خوبی تشخیص ميدهند. مثالی ميزنم کسانی در دولتهای گذشته مسوول بودند امروز به شهر خودشان که ميروند خجالت زدهاند. نمیخواهم بحث را سیاسی کنم. حاضرم از مسوولان گذشته دستش را بگیرم و به شهر خودش ببرم. او حتی به شهر خودش هم کمک نکرده است. من تبریزی هستم شاید انتظار بر این است که به شهر خودم در این سفرها بیشتر برسم، البته این جنبه مثبت موضوع است. بهعنوان مثال «مهولات» هم یکی از شهرهای ماست، چرا مسوولان در گذشته به این شهر نرفتند؟ اینها هم شهر هستند. مردم آنجا هم ایرانی هستند. چرا وزیر به این شهرها نرفته. مگر او فقط وزیر تهران است؟ ذرهذره این خاک مال ما است. رسیدگی به همه این تقاضاها کار طاقتفرسایی است. در سفرهای استانی چندین برابر کاری که در گذشته انجام شده، کار شده است. این برای ما چه داشته، آیا جز زحمت بوده است؟ روزی ده شهرستان ميرفتیم. حتی ما این سفرها را آخر هفته مياندازيم که روز تعطیل است، اما ما قصد داریم کار انجام دهیم. در یک جلسه 8 ساعت رییسجمهور مينشیند. بخش خصوصی، نماینده مجلس و استاندار حضور دارند. یکی انتقاد ميکند، یکی گزارش ميدهد و ... در جمهوری اسلامی بعد از انقلاب هیچ پروژهای مثل سفرهای استانی موجب تحرک جامعه نشده است. ما ميگوییم بار اول به این سفرها رفتیم. شما بگویید حرفهایی زدید. قضاوت کنید چرا بار دوم استقبال مردم بیشتر شده است. دور دوم بدون استثنا شاید چند مورد بوده که عملکرد مورد دلخواه دولت نبوده، اما واقعا چند برابر دوره قبل مردم به استقبال دولت آمدهاند. بیایید و از نزدیک ببینید. مردم ميخواهند که کار بیشتری انجام شود. آمارها هم مشخص است و ميتوانید در مقایسه با سالها مقایسه کنید. اعتبارات استانی هم مشخص است که مقدار مصوب مجلس چقدر بوده. چه مقدار خرج شده و از این خرجها چه مقدار کار انجام شده است. بنابراین سفرهای استانی پروژهای واحد است با ترکیب مشخص و تعریف شده. خیلی جالب بود، وقتی دور اول را شروع کردیم گفتند که دولت سفر تبلیغاتی خود را آغاز کرده ست. در حالی که تنها چند ماه بود که دولت کار خود را شروع کرده بود. ما این کار را ادامه خواهیم داد. کارها در دور دوم به گونهای پیش رفته که برخی استانها 40درصد کار را جلو بردهاند. حتی ميتوان دور سوم را در برخی استانها شروع کرد.
برخی استاندارها هر ماه به دیدن من ميآیند این یعنی تحرک کامل براي پيگيري و انجام كارها صورت گرفتهاست. پس نقدهایی را که ميشد، اصلا در ادامه کارها تاثیر نمیدادید؟
بالاخره برخی از نقدها سازنده بود. اگر پیشنهادی صورت ميگرفت آن را بهکار گرفتهایم. اگرچند پیشرفتی شده از همین نظرات بوده است. مثلا نمایندهای گفته در این شهرستان توزیع اعتبارات متعادل نبوده در دور بعد اینها را اعمال کرده ایم. یکسری نقدها هم هست که از سوی کسانی است که اصولا نمیخواهند خود را همراه کنند. نامه مينویسند توزیع ميکنند. اخیرا فردي این کار را کرد واقعا من از او دعوت ميکنم به این اتاق بیاید با حضور شما با من صحبت کند. مطالبی نوشته که فقط خودش ميفهمد. مثلا گفته این اعتبار خارج از برنامه است. چگونه امکان دارد مصوبهای دولت داشته باشد که اعتبار آن باشد و به خزانهداری برود و در این مسیر همه خلاف کنند. مجلس هم این مصوبات را ميبیند بعد مجلس هم به آن ایراد نگیرد. این افراد دیگر اصلاح نمیشوند. به قول معروف یکی غبطه ميخورد و میگوید کاش من این کارها را انجام داده بودم، بعضیها حسادت ميورزند. من آن فرد را دعوت ميکنم، اسم شهرستانهایی که دولت در آن کار انجام داده ميبرم، حتی شايد نداند که آن شهرستان مربوط به کدام استان است! او از اتاق خود بیرون نرفته. بنابراین دولت نقد صحیح و درست را اعمال کرده. بالاخره مردم رییسجمهور را انتخاب کردهاند و ایشان هم همکاران خود را انتخاب کرده است. حالا که روش دولت اینگونه است، چرا به دولت کمک نمیکنند؟ البته این مخالفتها از نظر ما بحثهای کوچکی است. مقام معظم رهبری در فرمایشهاي خود در سفر سمنان، یزد و فارس سفرهای استانی را به عنوان حرکتهای كلي دولت اعلام کردند و مبانی آن را تایید کردند. در شیوه اجرا هم ما ثابت کردیم که به قول معروف جوجه را آخر پاییز ميشمارند. اکنون در دور دوم این سفرها هستیم هرکس مدعی است این سفرها بینتیجه بوده با ما به سفر بیاید. یا خودش به تنهایی برود تا شبهه عددسازی هم نباشد. از رسانهها و شما انتظار داریم که اطلاعرسانی کنید. در استانها مردم امروز راضی هستند. در تهران چون حجم کار زیاد است کار زیاد شده، اما جلوه اش کمتر بوده است. ایده سفر استانی ایده چه کسی بود؟ با توجه به اینکه در درون شهرداری تهران هم اجرا شد آیا این ایده شخصی آقای احمدینژاد بود یا مشاورانش این شیوه سفر را به ایشان پیشنهاد کردند؟
ایده سفرهای استانی بر اساس مبانی اعتقادی ماست. از قرآن و نهج البلاغه برگرفته شده و امیر مومنان ميفرماید حاکمان باید وقت ویژهای برای رفتن بین مردم بگذارند. همه اینها مبانی دارد. آقا (مقام معظم رهبری) هم همین کار را ميکردند. نوع کار ایشان هم همین بود. این کار جدید نبود و مباحث روشن بود. شیوه حکومت داری امیرالمومنین به گونهای بوده که وقتی حاکمان بین مردم ميروند بازرسان را از خودشان دور کنند. تا مردم جرات کنند با آنها صحبت کنند در گذشته مسوولانی بودهاند که وقتی به دیدار مردم رفتند و با حضور چندین محافظ صورت گرفته. اصلا طرف جرات نداشته حرف بزند. در حالی که در سفرهای استانی افراد زیادی به صورت ویژه با رییسجمهور توانستهاند حرف بزنند. ما این کار را در شهرداری تهران تجربه کردیم و آن را تمرین کردیم. پس ایده شخصی آقای احمدینژاد بوده؟
بله، مبانی آن روشن بود. در شهرداری به عنوان شهردار به یک منطقه ميرفتند و به امور مردم رسیدگی ميکردند. الان هم همین است. اصلا این گونه نیست که همه مشکلات را حل کنیم یکی را دکتر (احمدینژاد) به صورت نمونه حل ميکند که مثلا وزیر بهداشت بداند که باید به مشکلات مردم رسیدگی کند. طرح این سوال که چرا حل نکردی، خود باعث تحرک ميشود. پس از شهرداری چون به این تجربه اعتقاد داشتیم به اجرا گذاشتیم. علاقهمند بودیم که این امکان وجود داشته باشد به روستاها هم برویم چون روستاها محل كار و تولید كشور است. محل نگهداری سنتهای ماست. باید کمک کرد که تولید پایدار بماند. اگرچه در برخی از سفرهای استانی به صورت نمونه ميرویم. اگر فرصتی پیش بیاید، سعی ميکنیم بيشتر به روستاها هم برویم.