علايم شكاف در جبهه سكولارهاي تركيه
رحمن قهرمانپور
انتقادات مقامات حزب جمهوري خلق (CHP ) يا همان حزب تاسيس شده توسط آتاتورك از نظاميان و در رأس آنها رئيس ستاد كل نيروهاي مسلح ژنرال بويوك آنيت كه 10 شهريور جاي خود را به ژنرال باش بوغ خواهد داد مورد توجه رسانههاي تركيه قرار گرفته است. حزب CHP و نظاميان اغلب به عنوان دو ستون اصلي نگهبانان لائيسم در تركيه محسوب ميشوند و لذا اختلاف ميان آنها ميتواند معنادار باشد. در تبيين چرايي اين اختلاف ميتوان به موارد زير اشاره كرد: 1- حكم دادگاه قانون اساسي در مورد حزب عدالت و توسعه (AKP) يك شكست آشكار براي دنيز بايكال رئيس حزب CHP و بويوك آنيت رئيس ارتش محسوب ميشود. شايد حزب CHP احساس ميكند نظاميان فشار لازم را براي بستن حزب AKP اعمال نكردهاند. ادعاي وجود جلسه مخفيانه ميان رئيس جمهور عبدا... گل، نخست وزير اردوغان و رئيس دادگاه قانون اساسي هاشم كليچ پيش از جلسه نهايي اين دادگاه در همين راستا قابل درك است. 2- عدم ممنوعيت فعاليت سران حزب AKP از ديگر دلايل ناراحتي حزب CHP است. آنها اميدوار بودند با ممنوعيت فعاليت سياسي اردوغان بتوانند در خلاء وي بخشي از آراي حزب عدالت و توسعه را جذب كنند. تفسير هاشم كليچ از قانون مربوط به احزاب مانع از آن شد كه با وجود قانوني بودن فعاليت AKP فعاليت سياسي اعضاي آن غيرقانوني اعلام شود. بخشي از آراي حزب AKP ناشي از شخصيت كاريزماي اردوغان است و با ادامه فعاليت سياسي وي قادر به جلب حمايت مردم از حزب خواهد بود. 3- شوراي عالي نظامي تركيه براي اولين بار طي چند سال گذشته هيچ كس را به خاطر فعاليتهاي بنيادگرايانه يا ارتجاعي از ارتش اخراج نكرد. لائيكها اين امر را نوعي تباني ميان حزب AKP و نظاميان ميدانند و به همين دليل تصور ميكنند معامله پنهاني ميان حزب عدالت و توسعه و نظاميان در جريان است كه ميتواند به تضعيف قابل توجه حزب CHP كه اكنون خود را در جبهه مقدم دفاع از اصول آتاتورك (كماليسم)ميداند منجر شود. 4- وضعيت حزب CHP و شخص دنيز بايكال بعد از حكم دادگاه قانون اساسي بغرنج شده است. طرفداران سنتي حزب CHP كه پيش از انتخابات اخير خواهان كناركشيدن و استعفاي بايكال بودند معتقدند رهبري وي باعث تضعيف اين حزب شده است. بايكال اين اواخر رويارويي با اردوغان را به حد كمال خود رسانيده بود و در برخي موارد حتي اردوغان را متهم ميكرد كه بر اعصاب خود كنترل ندارد. بايكال همه اميد خود را به حكم انحلال حزب AKP بسته بود و در سناريوهاي وي بسته نشدن اين حزب جاي چنداني نداشت. با حكم دادگاه قانون اساسي نوعي سردرگمي در حزب CHP بوجود آمده است شايد بستري شدن بايكال بخاطر بيماري قلبي مصلحتي بود تا از فشار حاميان حزب بر وي كاسته شود. اكنون بايكال خود را اصليترين بازنده اين بازي تلقي كرده و مردم تركيه او را عامل اصلي مشكلات سياسي و اقتصادي چهار ماه گذشته ميدانند. حزب CHP احساس ميكند نظاميان براي فرار از كاهش محبوبيت در تقابل با حزب AKP مسير خود را از حزب جمهوري خلق جدا كردهاند، بايكال بايد پاسخگوي كاهش محبوبيت مردمي حزب CHP باشد. انتقاد هاشم كليچ از كشانيدن دعواهاي سياسي به دادگاه قانون اساسي توسط سياسيون انتقاد مستقيمي از بايكال بود كه با موافقت ضمني بويوك آنيت در صدد شكست دادن AKP از طريق ابزارهاي قانوني بود. دادگاه قانون اساسي از دامي كه بايكال برايش پهن كرده بود نجات يافت و ارتش هم خود را از اين بازي طراحي شده توسط بايكال كنار كشيد. هر كس ديگري جاي بايكال بود دچار حمله قلبي بعد از اعلام راي دادگاه ميشد! پرسشي كه اكنون مطرح ميشود اين است كه آيا بايكال بازي گذشته راكه تا حدي خودكشي سياسي است ادامه خواهد داد يا قدرت ميانه¬روهاي حزب CHP او را وادار به تعديل مواضع خود خواهد كرد؟ پاسخ اين پرسش هر چه باشد نميتوان اين واقعيت را انكار كرد كه بازي بايكال براي از صحنه به در كردن AKP با شكست مواجه شده و عمر سياسي وي همانند بسياري از رهبران نسل جنگ سرد پايان يافته است. چه او بپذيرد يا نپذيرد.